«ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» «Μηχανή» κατασκευής εργαζομένων χωρίς μόρφωση και δικαιώματα

Η πολιτική της «Διά Βίου Μάθησης» αφαιρεί το δικαίωμα στη μόρφωση και κατασκευάζει φθηνούς εργαζόμενους - εργαλεία, που θα χρησιμοποιούνται και θα «ανανεώνονται» απ' τους εργοδότες

«Διά Βίου Μάθηση», τρεις λέξεις στη σειρά που, ως σύνολο, αποκτούν ένα πολύ θετικό φορτίο. Οι τρεις αυτές λέξεις, όμως, είναι το «όνομα» μιας ολόκληρης πολιτικής που φέρνει μια νέα σύνδεση της εκπαίδευσης με την εργασία, με στόχο να σαρώσει κάθε δικαίωμα στη μόρφωση, κάθε δικαίωμα στη δουλειά. Το βάρος που δίνει η κυβέρνηση σε αυτή την πολιτική την έχει οδηγήσει ακόμα και σε μια προπαγάνδα με ποσοστά δημοσκοπήσεων, που εύκολα καταρρίπτεται.

Σε δημοσκόπηση, πριν την πρώτη συνεδρίαση του «Συμβουλίου Διά Βίου Μάθησης και σύνδεσης με την απασχόληση» (ΣΕΒ, ΓΣΕΕ, Περιφέρειες, Δήμοι κ.ά.) εμφανίζεται ένα ποσοστό 93% που πιστεύει ότι η Διά Βίου Μάθηση στην Ελλάδα χρειάζεται ενίσχυση. Το στοιχείο αυτό επανέλαβε η υπουργός Παιδείας, Α. Διαμαντοπούλου, στη συνεδρίαση του Συμβουλίου, για να αποδείξει την καθολική αποδοχή της πολιτικής της κυβέρνησης. Η ίδια η δημοσκόπηση - που παρήγγειλε και δημοσίευσε το υπουργείο Παιδείας - αποδεικνύει το αποτυχημένο επικοινωνιακό παιχνίδι της κυβέρνησης: Το 91% συνδέει τη «Διά Βίου Μάθηση» με την ευχαρίστηση που προσφέρει η διαδικασία εκμάθησης πραγμάτων και 84% με την ολοκλήρωση της προσωπικότητας. Οταν, όμως, φτάνουμε στο «κρίσιμο» ερώτημα (πόσο ενημερωμένοι είναι οι εργαζόμενοι για την πολιτική της Διά Βίου Μάθησης) τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά: 37% δηλώνει «όχι και τόσο ενημερωμένο» και το 34% «καθόλου ενημερωμένο». Σύνολο: 71% δεν γνωρίζει!

«Διά Βίου Μάθηση» για ευέλικτο αναλώσιμο εργατικό δυναμικό

Μετά τη δημοσκόπηση που «έπαιξε» σε όλα τα κυρίαρχα ΜΜΕ ήρθε η «τελετή» της πρώτης συνεδρίασης του «Συμβουλίου Διά Βίου Μάθησης και σύνδεσης με την απασχόληση», όπου ο πρωθυπουργός, η υπουργός Εργασίας και η υπουργός Παιδείας είπαν μεταξύ άλλων:

* Γ. Παπανδρέου: «Χρειαζόμαστε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που συνδέεται με την παραγωγή και με πολύ διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα».

* Λ. Κατσέλη: «Ενας νέος που τελειώνει το Πανεπιστήμιο ή το ΤΕΙ θα χρειαστεί στη ζωή του να αλλάξει ίσως επάγγελμα κάτω απ' τις σημερινές συνθήκες τέσσερις και πέντε, αν όχι περισσότερες, φορές. Επομένως, το βασικό ζήτημα που τίθεται για όλους εμάς είναι πώς προετοιμάζουμε τον νέο άνθρωπο, τον εργαζόμενο να προσαρμοστεί σε αυτές τις αλλαγές που γίνονται».

* Α. Διαμαντοπούλου: «Σε ζήτηση νέων θέσεων εργασίας, ο πιο γοργά αναπτυσσόμενος επαγγελματικός κλάδος σε βάθος δεκαετίας θα αφορά τεχνικούς και συναφή επαγγέλματα και εργαζόμενους στις πωλήσεις. Αυτό σημαίνει πως η χώρα τα αμέσως επόμενα χρόνια θα έχει ανάγκη από επαγγελματίες και τεχνίτες με τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση».

Η Διά Βίου Μάθηση, λοιπόν, δεν είναι απλά μια ενίσχυση της κατάρτισης (όπως γίνεται προς το παρόν με 2 δισ. ευρώ), αλλά μια τελείως διαφορετική αντίληψη για τη σημασία της μόρφωσης και της εκπαίδευσης. Στόχος είναι να θεωρούν «φυσιολογικό» οι εργαζόμενοι ότι θα αλλάζουν πέντε, έξι και επτά επαγγέλματα κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Η πλειοψηφία των θέσεων εργασίας που έχει ανάγκη η «αγορά» (οι εργοδότες) συνδέεται με μια τεχνική και επαγγελματική κατάρτιση, η οποία θα μπορεί διαρκώς να ανανεώνεται. Οι όροι «κατάρτιση» και «μάθηση» εξάλλου, επιλέγονται ακριβώς γιατί υποδηλώνουν πρόσκαιρη γνώση που απαξιώνεται γρήγορα.

Με λίγα λόγια, χρειάζονται μια μεγάλη μάζα φθηνού «ευέλικτου» και «αναλώσιμου» εργατικού δυναμικού που δεν ...έχει ανάγκη την ολοκληρωμένη μόρφωση. Αυτό, βέβαια, δεν το λένε, αλλά το μεταφράζουν ως σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της «αγοράς εργασίας». Την «αγορά εργασίας», όμως, δεν την ορίζουν άλλοι απ' τους κεφαλαιοκράτες, οι οποίο επενδύουν με κριτήριο το κέρδος τους. Ανάλογα με τους ανταγωνισμούς τους, τις συμπράξεις τους, τις ζημιές που μπορεί να έχουν θα κατευθυνθούν στον α ή β κλάδο, στην εισαγωγή της α ή β τεχνολογίας κ.α. Οταν γίνονται οι αλλαγές αυτές - μέσα σε μια επιχείρηση, έναν κλάδο, ένα μονοπώλιο - πρέπει να υπάρχει ένα «έτοιμο» και εύκολα επανακαταρτίσιμο εργατικό δυναμικό.

Κυνήγι «πιστοποιητικών» για «εξασφάλιση» της ανασφάλειας!

Για να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι στήνεται ένας ολόκληρος μηχανισμός «Διά Βίου Μάθησης», που ξεκινάει απ' το σχολείο και φτάνει στο πανεπιστήμιο, στα ΤΕΙ, στις σχολές κατάρτισης, στα ΙΕΚ, σε κάθε δημόσια ή ιδιωτική εκπαιδευτική δομή. Το σχολείο της «αγοράς» που κατασκευάζει η κυβέρνηση δε θα είναι ενιαίο, άλλο πρόγραμμα σπουδών θα έχει το ένα σχολείο και άλλο το διπλανό. Τα βασικά μαθήματα θα διδάσκονται με κριτήριο τις «τοπικές» ιδιαιτερότητες και τη «χρηστική» τους αξία στην «αγορά», ενώ μαθήματα και δραστηριότητες που θα συνδέονται με την επιχειρηματικότητα θα ενισχυθούν ιδιαίτερα.

Στην Ανώτατη Εκπαίδευση τα προγράμματα σπουδών θα μετατραπούν σε προγράμματα ...κατάρτισης (προγράμματα «μενού», σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας). Στην πλειοψηφία των σχολών οι απόφοιτοι θα έχουν μια γενική κατάρτιση σε ένα αντικείμενο, η οποία θα μπορεί να αλλάξει με μια επανακατάρτιση, που θα αποδεικνύεται με πιστοποιητικά και βεβαιώσεις. Με το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων (μια κλίμακα προσόντων που έχει θεσμοθετήσει στο νόμο για τη Διά Βίου Μάθηση η κυβέρνηση) τα πτυχία, οι βεβαιώσεις και τα πιστοποιητικά θα είναι ένα σύνολο (το οποίο διαρκώς θα πρέπει να ανανεώνεται) που θα το κρίνει ο εργοδότης.

Ολη αυτή τη διαδικασία προσπαθούν να την περάσουν ως «ανάγκη της νέας εποχής», ανάγκη επιμόρφωσης του εργαζόμενου κ.ά. Δεν πρόκειται για οργανωμένη επιμόρφωση σε ένα αντικείμενο, αλλά λίγα «μαθήματα» για (υποχρεωτική) αλλαγή ειδικότητας ή επαγγέλματος. Δεν πρόκειται για «ελευθερία επιλογής», αλλά για καταναγκασμό, ώστε να διατηρηθεί ένας μικρός μισθός ή να βρεθεί μια καινούρια σύμβαση. Οι νέοι πρέπει να γνωρίζουν, από νωρίς, ότι άλλο θα σπουδάσουν, με άλλο θα ασχοληθούν και μπορεί να «περιπλανηθούν» (σε όλη την ΕΕ) για ένα μεροκάματο πείνας.

Ατομική «διαδρομή» αμάθειας για ατομική σύμβαση εργασίας

Οι νέοι «όροι» που χρησιμοποιούν δεν είναι καθόλου τυχαίοι. Το δικαίωμα στη μόρφωση μετατρέπεται σε «ευκαιρία» «ατομικής εκπαιδευτικής διαδρομής». Ο καθένας, δηλαδή, θα έχει την προσωπική του ευθύνη για την «εκπαιδευτική» του πορεία. Με τις αναδιαρθρώσεις που προωθούν, δηλαδή, αφαιρούν ό,τι έχει απομείνει απ' αυτή τη λειψή «δημόσια» Παιδεία, που βήμα - βήμα γκρεμίζουν. Δε θα είναι, καν, υποχρέωση του αστικού κράτους η μόρφωση των μαθητών με ενιαία προγράμματα σπουδών. Τα πτυχία των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ δε θα έχουν καμία διαφορά από πτυχία κολεγίων, ιδιωτικών ΙΕΚ κ.ά. Θα είναι προγράμματα κατάρτισης και η ουσιαστική επιστημονική γνώση θα περιορίζεται σε έναν πολύ μικρό αριθμό φοιτητών (μέσω των Κέντρων Αριστείας κ.ά.). Μάλιστα, στα πανεπιστήμια θα συμπεριλαμβάνονται και μονοετή και διετή προγράμματα κατάρτισης.

Πρόκειται για πλήρη διάλυση και κατασκευή μιας νέας «Παιδείας», που καμία σχέση δεν έχει με τη μόρφωση, με την επιστημονική γνώση, με την υψηλού επιπέδου τεχνική εκπαίδευση για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Ο καθένας θα κάνει μια «συλλογή» πιστοποιητικών και βεβαιώσεων, την οποία θα κρίνει ο εργοδότης. Μπορεί για ένα διάστημα να σε προσλάβει, λίγο μετά να σε στείλει για επανακατάρτιση (με δικά σου έξοδα) ή να σε απολύσει. Η ατομική «συλλογή» πιστοποιητικών δε θα μοιάζει με καμία άλλη (ακόμα και αν μιλάμε για δύο πτυχιούχους πανεπιστημίων με το ίδιο αντικείμενο). Συνεπώς, η «ατομική εκπαιδευτική διαδρομή» θα φέρει ως απόλυτα φυσιολογική εξέλιξη τη γενίκευση των ατομικών συλλογικών συμβάσεων. Το «μοντέλο» της «Διά Βίου Μάθησης» είναι σχεδιασμένο (από τα επιτελεία της καπιταλιστικής ΕΕ) για να εξυπηρετεί τα (ευκαιριακά) συμφέροντα των εργοδοτών. Είναι σχεδιασμένο για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, για την κερδοφορία του κεφαλαίου. Η «Διά Βίου Μάθηση» είναι η «διαδρομή» που θα οδηγήσει στην αφαίρεση κάθε δικαιώματος στη μόρφωση και τη δουλειά.

Γεράσιμος ΧΟΛΕΒΑΣ

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» 20-2-2011

Όσοι γράφουν με το χέρι μαθαίνουν καλύτερα

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ:
Οι μαθητές και οι ενήλικοι που γράφουν με το χέρι, αντί να πληκτρολογούν, μαθαίνουν καλύτερα, υποστηρίζουν Νορβηγοί ερευνητές, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται στο επιστημονικό έντυπο Αdvancesin Ηaptics. Το ίδιο συμβαίνει και με όσους διαβάζουν από ένα βιβλίο, αντί από μια οθόνη, σύμφωνα με τη νορβηγική έρευνα, η οποία έρχεται να αναδείξει τη σημασία των παραδοσιακών μεθόδων μάθησης, που τείνουν να εκλείψουν στη σύγχρονη κοινωνία λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων. Εξάλλου, μια δεύτερη αμερικανική έρευνα διαπίστωσε ότι οι μαθητές που μετά το διάβασμα, καλούνται να κάνουν τεστ απομνημόνευσης σε σχέση με αυτά που διάβασαν, θυμούνται περισσότερα πράγματα και έχουν καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με όσους διαβάζουν ξανά και ξανά το ίδιο μάθημα ή με όσους φτιάχνουν αναλυτικά διαγράμματα για να θυμούνται τι διάβασαν πριν.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής την καθηγήτρια Αν Μάνγκεν του Πανεπιστημίου Στάβανγκερ, έκαναν πειράματα με δύο ομάδες εθελοντών, οι οποίοι κλήθηκαν να μάθουν να γράφουν σε μια γλώσσα με άγνωστο αλφάβητο, η οποία περιλάμβανε 20 γράμματα. Η μια ομάδα έπρεπε να μάθει να γράφει με το χέρι διαβάζοντας από βιβλίο και η άλλη με πληκτρολόγιο υπολογιστή διαβάζοντας από οθόνη. Μετά από ενάμιση μήνα, τα τεστ έδειξαν ότι όσοι είχαν μάθει με τον παλιό τρόπο να διαβάζουν και να γράφουν, δηλαδή με το βιβλίο και το χέρι τους, τα πήγαν καλύτερα σε σχέση με όσους έμαθαν στον υπολογιστή. Μεταξύ άλλων, ο συγκριτικός έλεγχος του εγκεφάλου έδειξε ότι η πρώτη ομάδα εμφάνιζε ενεργοποίηση της περιοχής του Μπροκά, ενώ η δεύτερη ελάχιστη ή καθόλου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, φαίνεται πως το γράψιμο και η ανάγνωση εντυπώνουν καλύτερα τη γνώση στο νου των ανθρώπων σε σχέση με το γράψιμο με πληκτρολόγιο και την ανάγνωση από οθόνη. Όπως επισημαίνουν, η παραδοσιακή γραφή και ανάγνωση ενεργοποιούν περισσότερο τις αισθήσεις μας και προσφέρουν εντονότερα σήματα ανάδρασης από τους μύες και τα άκρα των δακτύλων μας (σε σχέση με την επαφή των χεριών με το πληκτρολόγιο), με συνέπεια η παλιά καλή μέθοδος να ενισχύει πιο αποτελεσματικά τον εγκεφαλικό μηχανισμό μάθησης. Παράλληλα, επειδή απαιτείται περισσότερος χρόνος και νοητική προσπάθεια για να γράψει κανείς με το χέρι, αυτό βοηθά στην εντύπωση της μνήμης.
Η δεύτερη έρευνα του δρα Τζέφρι Κάρπικε του Πανεπιστημίου Περντιού των ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε στο Science, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι διδασκαλίας στην τάξη, που περιλαμβάνουν την απομνημόνευση χρονολογιών και κλίσεων ανωμάλων ρημάτων, είναι καλύτερες στο να αποτυπώνουν τις γνώσεις στο νου των μαθητών, σε σχέση με άλλες πιο σύγχρονες εκπαιδευτικές μεθόδους που αποφεύγουν την απομνημόνευση. Τα πειράματα των ερευνητών έδειξαν ότι όσοι μαθητές καλούνται να απαριθμήσουν, να απαγγείλουν κ.λπ. τα μαθήματά τους λίγο μετά την ανάγνωσή τους, τα θυμούνται μετά καλύτερα (βραχυπρόθεσμη μνήμη), σε σχέση με όσους απλώς τα έχουν διαβάσει πολλές φορές. Αυτή η διαδικασία φαίνεται να αποτυπώνει τα δεδομένα καλύτερα στην μνήμη, από όπου ανακαλούνται αργότερα με μεγαλύτερη ευκολία, ακόμα και μετά το πέρασμα αρκετού χρόνου (μακροπρόθεσμη μνήμη).

"Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ" 13-2-2011

Δεν υπάρχει «συνταγή της επιτυχίας»

Εξίσου αποτελεσματικά δύο εντελώς διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα

Ενδιαφέροντα ήταν τα αποτελέσματα του τελευταίου μαθητικού διαγωνισμού ΡΙSΑ του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, αφού όπως φαίνεται δεν υπάρχει συγκεκριμένη συνταγή για επιτυχία στο εκπαιδευτικό σύστημα. Στο διαγωνισμό/έρευνα συμμετείχαν 15χρονοι από 65 χώρες, ενώ αρίστευσαν οι μαθητές από τη Νότια Κορέα, τη Φινλανδία και την Ιαπωνία. Παράλληλα, οι Πορτογάλοι κατάφεραν να βελτιώσουν μέσα σε λίγα χρόνια θεαματικά τις επιδόσεις τους.

Ποιο σύστημα θα έπρεπε να «αντιγράψει» η κάθε χώρα για να βελτιωθούν οι επιδόσεις των δικών της μαθητών; Μία ματιά σε αυτές τις χώρες δείχνει ότι δεν υπάρχει «ιδανικό» σύστημα για την επιτυχία. Όπως φαίνεται, μάλιστα, μαθητές χωρών που ακολουθούν εντελώς διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα αριστεύουν εξίσου. Απέναντι στο «χαλαρό», μη ανταγωνιστικό σύστημα της Φινλανδίας με τον άφθονο ελεύθερο χρόνο, βρίσκεται το αυστηρότατο και ανταγωνιστικότατο σύστημα της Νότιας Κορέας, που δεν επιτρέπει στους μαθητές να πάρουν ανάσα, ούτε στις διακοπές, ένα σύστημα που θα θύμιζε «κόλαση» σε οποιονδήποτε μαθητή στις δυτικές χώρες.

Προκύπτει σαφέστατα, επίσης, ότι κάθε εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί στοιχείο της εθνικής ταυτότητας κάθε χώρας και είναι προϊόν της νοοτροπίας, που επικρατεί στην κοινωνία της. Σε κάθε περίπτωση η σημασία του εκπαιδευτικού συστήματος είναι τεράστια. Οι ερευνητές του ΟΟΣΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι εκπαιδευτικές πολιτικές συμβάλλουν κατά 94% στις επιδόσεις των μαθητών, ενώ το μερίδιο του ΑΕΠ κάθε χώρας, δηλαδή του πλούτου που παράγει, κατέχει μόλις το υπόλοιπο 6%.

Εντυπωσιακή η πρόοδος της Πορτογαλίας

Αν και οι Πορτογάλοι μαθητές δεν είναι ανάμεσα στους καλύτερους των χωρών του ΟΟΣΑ, η πρόοδός τους στις έρευνες της ΡΙSΑ είναι εντυπωσιακή.

Από το 2006 έως το 2009 κέρδισαν 17 θέσεις στην ανάγνωση/κατανόηση κειμένου, 21 στα μαθηματικά και 19 στις φυσικές επιστήμες. Αυτή η θεαματική πρόοδος εξηγείται από την ιδιαίτερη έμφαση, που δόθηκε τα τελευταία χρόνια στα παιδιά τα οποία προέρχονται από τα λιγότερο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα και στην υποστήριξη με προγράμματα ενισχυτικής διδασκαλίας εκείνων των μαθητών, που εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες. Χάρις σε αυτήν την πολιτική, η Πορτογαλία είναι σήμερα η έκτη χώρα ανάμεσα στα μέλη του ΟΟΣΑ, που γεφυρώνει με τον καλύτερο τρόπο τις κοινωνικο-οικονομικές διαφορές των μαθητών. Είναι, επίσης, ανάμεσα στις χώρες, που καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά άριστων μαθητών, προερχόμενων από τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα. Στην πρόοδο που σημείωσαν οι μαθητές στην Πορτογαλία συνέβαλε, επίσης, το γεγονός ότι οι καθηγητές ενθαρρύνονται να υποδεικνύουν λύσεις ή και συγκεκριμένες επιλογές στους μαθητές που προτίθενται να εγκαταλείψουν το σχολείο. Με κεντρική απόφαση, ο αριθμός των μαθητών που εξαιτίας των κακών τους επιδόσεων υποχρεώνονται να επαναλάβουν την ίδια τάξη μειώθηκε θεαματικά και δίδεται βάρος στην ενισχυτική διδασκαλία. Σε αυτούς τους μαθητές προσφέρονται ιδιαίτερα μαθήματα, προσωπικά ή σε μικρές ομάδες, εκτός του σχολικού ωραρίου. Τέλος, στην Πορτογαλία έχει τεθεί σε ισχύ ένα σύνθετο σύστημα αξιολόγησης. Δάσκαλοι και καθηγητές αξιολογούνται από συναδέλφους τους, οι οποίοι επιλέγονται από το εκπαιδευτικό συμβούλιο, ενώ τα εκπαιδευτικά προγράμματα που εκπονεί το υπουργείο Παιδείας αξιολογούνται από εθνικά και διεθνή ινστιτούτα ερευνών.

Έμφαση στην πειθαρχία

ΝΟΤΙΑ ΚΟΡΕΑ

Στην τελευταία έρευνα της ΡΙSΑ, οι Νοτιοκορεάτες μαθητές πρώτευσαν στην ανάγνωση/κατανόηση κειμένου και τα μαθηματικά, ενώ κατετάγησαν δεύτεροι στις φυσικές επιστήμες. Ωστόσο, η επιτυχία του νοτιοκορεατικού μοντέλου βρίσκεται στον αντίποδα του φινλανδικού συστήματος. Το κύριο χαρακτηριστικό του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας είναι η καλλιέργεια ενός έντονου ανταγωνισμού ανάμεσα στους μαθητές. Τα μαθήματα αρχίζουν στις 7.30 το πρωί και τελειώνουν στις 3.00 ή και στις 4.00 το απόγευμα. Πολλές φορές, όμως, ο αγώνας για την επιτυχία, υποχρεώνει τους μαθητές να παραμένουν στα σχολεία τους για μάθημα έως τις 11.00 το βράδυ. Συνολικά, ένας μαθητής στη Νότια Κορέα μπορεί να μείνει και 15 ώρες την ημέρα στο σχολείο με αποτέλεσμα να μην έχει αρκετό χρόνο όχι μόνο για ξεκούραση, αλλά ούτε καν για ύπνο. Από γενιά σε γενιά, εξάλλου, διδάσκεται μια αρχή: «Οι τέσσερις ώρες ύπνου είναι επιτυχία. Οι πέντε αποτυχία». Οι μαθητές στη Νότια Κορέα, δεν απαλλάσσονται από το σχολείο ούτε στη διάρκεια των διακοπών τους. Όπως είναι φυσικό, αυτοί οι εντονότατοι ρυθμοί απαγορεύουν κάθε εξωσχολική δραστηριότητα. Τα μαθήματα γίνονται σε τάξεις των 40 μαθητών με τους καθηγητές, αυστηρούς στη συντριπτική τους πλειονότητα, να χρησιμοποιούν συχνά τη σωματική τιμωρία ως μέθοδο διαπαιδαγώγησης. Βασικό χαρακτηριστικό στη διαδικασία της εκμάθησης είναι η αποστήθιση. Σκέψεις για αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα δεν υπάρχουν. Η ομοσπονδία των διδασκόντων, πάντως, ζήτησε πρόσφατα την «εξέλιξη ενός συστήματος που χαρακτηρίζει τη βιομηχανική κοινωνία προς ένα σύστημα που βασίζεται στη γνώση και την πληροφόρηση».

«Τανίν» και φροντιστήρια

ΙΑΠΩΝΙΑ

Μαζί με τη Νότια Κορέα, τη Σαγκάη και το Χονγκ Κονγκ, η Ιαπωνία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα των καλών επιδόσεων της Ασίας στην εκπαίδευση. Στην τελευταία έρευνα της ΡΙSΑ, οι Ιάπωνες μαθητές κατετάγησαν πέμπτοι στην ανάγνωση/κατανόηση κειμένου, τρίτοι στα μαθηματικά και δεύτεροι στις επιστήμες ανάμεσα στους συμμαθητές τους από τις χώρες του ΟΟΣΑ. Στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου βασικό ρόλο στο εκπαιδευτικό σύστημα παίζει ο «τανίν», ο υπεύθυνος καθηγητής για κάθε τάξη. Ο «τανίν» είναι ο συνδετικός κρίκος της ομάδας των μαθητών, ενώ η συνοχή του τμήματος διευκολύνεται από τη σχεδόν παντελή απουσία επανάληψης της ίδιας τάξης για τους αδύναμους μαθητές. Χαρακτηριστικό του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ιαπωνία είναι η διαφορετική εκπαιδευτική μέθοδος ανάμεσα στο δημοτικό και το γυμνάσιο - λύκειο. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ενθαρρύνεται η συζήτηση μεταξύ των μαθητών, ενώ στη δευτεροβάθμια βασικό ρόλο παίζει η πρόσληψη της γνώσης, που μεταδίδει ο καθηγητής.

Η σχολική ημέρα στην Ιαπωνία τελειώνει το απόγευμα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τελειώνουν και τα μαθήματα. Ποσοστό 65% των μαθητών παρακολουθεί συμπληρωματικά μαθήματα σε «ζούκου», δηλαδή σε ιδιωτικά φροντιστήρια. Τα «ζούκου» στην Ιαπωνία, είναι περισσότερα από τα σχολεία. Σε αυτά τα εκπαιδευτήρια, οι μαθητές δεν προετοιμάζονται μόνο για την είσοδό τους στις σχολές της ανώτατης εκπαίδευσης, αλλά και για την εισαγωγή τους σε λύκεια, που θεωρούνται καλά και δέχονται μαθητές με εξετάσεις. Τα «ζούκου» επιβαρύνουν κατά μέσο όρο με 1.800 ευρώ το οικογενειακό εισόδημα το χρόνο.

Μαθητές χωρίς στρες

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ

Σύμφωνα με την έρευνα της ΡΙSΑ, η οποία δημοσιεύεται από το 2000 κάθε τρία χρόνια, οι Φινλανδοί μαθητές έχουν τις καλύτερες επιδόσεις στον κόσμο με εξαίρεση την έρευνα του 2009 στην οποία κατετάγησαν δεύτεροι. Το μυστικό του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας είναι αρκετά απλό: ένα από τα βασικά μελήματα δασκάλων και καθηγητών είναι να μην προκαλούν στρες στους μαθητές. Η έμφαση δίδεται σε αυτά που μπορούν να κάνουν οι μαθητές και όχι σε αυτά που δεν μπορούν. Οι δυνατότητές τους έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις αδυναμίες τους. Ακόμη και αν είναι αδύναμοι κάποιοι από αυτούς, δεν πρέπει να αισθάνονται ως τέτοιοι. Με βάση αυτό το σκεπτικό, το μηδέν (0) έχει καταργηθεί. Στην κλίμακα του 10, ο χαμηλότερος βαθμός είναι το 4 και δίδεται σπάνια. Εξάλλου, δεν γίνεται κατάχρηση της βαθμολογίας, αφού τα σχολεία δεν είναι υποχρεωμένα να δίνουν ελέγχους με τις επιδόσεις των μαθητών παρά μόνο στα δυο τελευταία χρόνια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Οι κακοί μαθητές τυγχάνουν ιδιαίτερης μέριμνας. Σύμφωνα με διάφορες μελέτες για το «φινλανδικό θαύμα», ποσοστό 19,7% των μαθητών, που παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, μπαίνουν σε προγράμματα ενισχυτικής διδασκαλίας, όταν στις χώρες του ΟΟΣΑ ο μέσος όρος είναι μόλις 6%.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του φινλανδικού εκπαιδευτικού συστήματος είναι ότι το βάρος δίνεται στον τρόπο απόκτησης της γνώσης και λιγότερο στην ίδια τη γνώση. Αντί οι μαθητές να αποστηθίζουν τα ονόματα των ποταμών της χώρας -πληροφορία που μπορεί να βρουν εύκολα στο διαδίκτυο- μαθαίνουν να ερευνούν, να ψάχνουν τις απαντήσεις στα βιβλία τους, ή και αλλού, να εντοπίζουν και να αξιολογούν μια πηγή.

Επιπλέον, τα κριτήρια της πρόσληψης των εκπαιδευτικών είναι πολύ αυστηρά. Μόλις 15% των υποψηφίων προσλαμβάνονται κάθε χρόνο, ενώ το επάγγελμα του εκπαιδευτικού χαίρει μεγάλης εκτίμησης στη φινλανδική κοινωνία. Ακριβώς λόγω των αυστηρών κριτηρίων πρόσληψης, οι καθηγητές δεν περνούν από αξιολογικούς ελέγχους κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους καριέρας. Τέλος, δωρεάν δεν παρέχεται μόνον η παιδεία, αλλά και όλες οι κοινωνικές υπηρεσίες, που συνδέονται με αυτήν, όπως τα προϊόντα του κυλικείου στο σχολείο.

"Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ" 13-2-2011

Ποίημα της εβδομάδας 217

Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης

Άρεσε γενικώς στην Αλεξάνδρεια,

τες δέκα μέρες που διέμεινεν αυτού,

ο ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης

Αριστομένης, υιός του Μενελάου.

Ως τ' όνομά του, κ' η περιβολή, κοσμίως, ελληνική.

Δέχονταν ευχαρίστως τες τιμές, αλλά

δεν τες επιζητούσεν· ήταν μετριόφρων.

Αγόραζε βιβλία ελληνικά,

ιδίως ιστορικά και φιλοσοφικά.

Προ πάντων δε άνθρωπος λιγομίλητος.

Θάταν βαθύς στες σκέψεις, διεδίδετο,

κ' οι τέτοιοι τόχουν φυσικό να μη μιλούν πολλά.

Μήτε βαθύς στες σκέψεις ήταν, μήτε τίποτε.

Ένας τυχαίος, αστείος άνθρωπος.

Πήρε όνομα ελληνικό, ντύθηκε σαν τους Έλληνας,

έμαθ' επάνω, κάτω σαν τους Έλληνας να φέρεται·

κ' έτρεμεν η ψυχή του μη τυχόν

χαλάσει την καλούτσικην εντύπωσι

μιλώντας με βαρβαρισμούς δεινούς τα ελληνικά,

κ' οι Αλεξανδρινοί τον πάρουν στο ψιλό,

ως είναι το συνήθειο τους, οι απαίσιοι.

Γι' αυτό και περιορίζονταν σε λίγες λέξεις,

προσέχοντας με δέος τες κλίσεις και την προφορά·

κ' έπληττεν ουκ ολίγον έχοντας

κουβέντες στοιβαγμένες μέσα του.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

Ποίημα της εβδομάδας 216

Περιμένοντας το βράδυ

Δεν ξέρω πως, δεν ξέρω που, δεν ξέρω πότε...

όμως τα βράδια κάποιος κλαίει πίσω από την πόρτα

κι η μουσική είναι φίλη μας - και συχνά μέσα στον ύπνο

ακούμε τα βήματα- ή περνούν μες

στον καθρέφτη πρόσωπα

που τα είδαμε κάποτε σ ' ένα δρόμο ή ένα παράθυρο

και ξανάρχονται επίμονα

σαν ένα άρωμα απ ' τη νιότη μας - το μέλλον είναι άγνωστο

το παρελθόν ένα αίνιγμα....

η στιγμή βιαστική κι ανεξήγητη...

Οι ταξιδιώτες χάθηκαν στο βάθος

άλλους τους κράτησε για πάντα το φεγγάρι...

οι καγκελόπορτες το βράδυ ανοίγουνε μ ' ένα λυγμό

οι ταχυδρόμοι ξεχάσαν το δρόμο

κι η εξήγηση θα ' ρθει κάποτε

όταν δεν θα χρειάζεται πια καμιά εξήγηση...

Τάσος Λειβαδίτης

Ποίημα της εβδομάδας 215

Ανάμνηση απ’ τον Ταΰγετο

Έστηνε ἡ Άνοιξη την προτομή μου

σε μικρούς λόφους ειρήνης,

έλαμπε καθισμένο στο ραβδί μου ένα πουλί από φως

κ’ έβρεχε ιριδισμούς στα πρόβατα το αιώνιο σέλας της αγάπης.

Μες στη σιωπή, το θαλασσί φλοίβησμα του αίματός μου

ανάδινε τον ήχο του αδραχτιού της μητέρας μου,

που ύφαινε στων σταχτιών το πράσινο και το λευκό μαλλί του αυγερινού.

Μικρός Εωσφόρος του φωτός στου Ευρώτα τις ροδοδάφνες,

έπαιρνα δίπλα τα βουνά βρεγμένος από το φεγγάρι

με δυο άσπρους κρίνους στην καρδιά,

μ’ εφτά σημαίες στα χείλη,

κι απάνω από των γερακιών τις ατελεύτητες μοναξιές

επόπτευα το σύμπαν, θησαυρίζοντας τοπία

κι αλλοτινά φώτα στη μνήμη μου.

Νικηφόρος Βρεττάκος

Πολυδύναμος δάσκαλος και αμήχανες ηγεσίες

Άρθρο το οποίο δημοσίευσα στην τοπική εφημερίδα των Λατσιών "Κακκαρίστρα"

Στη στήλη δίπλα μπορείτε να ψηφίσετε στη σχετική δημοσκόπηση.

Ένα θέμα που κατά καιρούς απασχόλησε την εκπαιδευτική κοινότητα είναι το θέμα του «πολυδύναμου» δασκάλου (νεολογισμός-εφεύρεση της ηγεσίας της ΠΟΕΔ…). Το θέμα ερχόταν, συνήθως, στην επικαιρότητα όταν κάποια ομάδα εκπαιδευτικών πίεζε για διορισμό στα Δημοτικά σχολεία. Η ηγεσία της ΠΟΕΔ αντιδρούσε και υποστήριζε με πάθος τη θέση ότι στα Δημοτικά σχολεία έχει θέση μόνο ο «πολυδύναμος δάσκαλος». Είναι φυσικό σ’ ένα τέτοιο συγκρουσιακό περιβάλλον συμφερόντων, που διαμορφωνόταν έντεχνα από τις δυο πλευρές, να απουσιάζει ο νηφάλιος λόγος, τα τεκμηριωμένα επιχειρήματα και η έγνοια για τη βελτίωση της παρεχόμενης παιδείας στα παιδιά.

Τις τελευταίες δεκαετίες οι αλλαγές που έχουν συμβεί σε όλους τους τομείς της κοινωνίας, της εκπαίδευσης και της τεχνολογίας είναι σημαντικές. Στο θέμα της διδασκαλίας των ειδικών μαθημάτων από εξειδικευμένους δασκάλους μοιάζει όλα να έχουν σταματήσει στον προηγούμενο αιώνα. Στην εποχή μας που η εξειδίκευση σ’ όλους τους τομείς αποτελεί γεγονός και συγχρόνως προϋπόθεση για βελτίωση και πρόοδο, κάποιοι μένουν προσκολλημένοι σε ευκαιριακές αποφάσεις που πήραν πριν δεκαετίες. Χαρακτηριστικό του παραλογισμού της ηγεσίας της ΠΟΕΔ είναι και το εξής: Η μεγαλύτερη αντιπαράθεση της ηγεσίας της ΠΟΕΔ εκδηλώθηκε απέναντι στους καθηγητές Φυσικής Αγωγής (γυμναστική) που επεδίωκαν, για δικούς τους λόγους, το διορισμό τους στα Δημοτικά σχολεία. Το κυριότερο επιχείρημα της ηγεσίας της ΠΟΕΔ ήταν ότι όσοι διορίζονται στα Δημοτικά σχολεία πρέπει να έχουν παιδαγωγική και ψυχολογική κατάρτιση. Όμως αγνοούσαν(;) ότι οι καθηγητές Φυσικής Αγωγής στις σπουδές τους στα ΤΕΦΑΑ της Ελλάδας, από όπου οι περισσότεροι προέρχονται, έχουν μαθήματα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Έτσι ένα σωστό στην ουσία του επιχείρημα δεν μπορούσε να στηριχθεί.

Μια άλλη ομάδα που διεκδίκησε διορισμό στα Δημοτικά σχολεία ήταν οι καθηγητές Μουσικής. Η ηγεσία της ΠΟΕΔ δέχτηκε μόνο το διορισμό όσων ήδη υπηρετούσαν και μετά από τις επιμορφωτικές περιπλανήσεις τους, αγωνίστηκε για την αναβάθμισή τους. Αποκλείει όμως το διορισμό ειδικών δασκάλων και για τη Μουσική. Την ίδια στιγμή όμως, η κατάσταση στη βάση των δασκάλων είναι τελείως διαφορετική από αυτή που ίσως φαντασιώνεται η ηγεσία της ΠΟΕΔ. Στα σχολεία στα οποία δεν υπάρχουν ειδικοί δάσκαλοι για να διδάξουν τα μαθήματα της Μουσικής, της Φυσικής Αγωγής, της Τέχνης και των Αγγλικών, παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στον καταρτισμό του προγράμματος και στην ανάθεση αυτών των μαθημάτων. Οι περισσότεροι δάσκαλοι δεν αισθάνονται ότι μπορούν να ανταπεξέλθουν με επάρκεια στις αυξημένες απαιτήσεις που υπάρχουν στα παραπάνω μαθήματα. Συχνά λοιπόν στην αρχή της χρονιάς δημιουργούνται αχρείαστες εντάσεις και προβλήματα στην ανάθεση των συγκεκριμένων μαθημάτων.

Η εξέλιξη και η εξειδίκευση των παραπάνω μαθημάτων τα τελευταία χρόνια είναι τέτοια που δεν μπορεί να υποστηρίξει κάποιος σοβαρά ότι θα μπορούν ΟΛΟΙ οι δάσκαλοι να ανταποκριθούν σ’ ΟΛΑ αυτά τα αντικείμενα με επάρκεια. Αν υπάρχει κάποιος εκπαιδευτικός με επάρκεια σ’ όλα τα αντικείμενα είναι φυσικά η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Είναι καιρός νομίζουμε να αφήσουμε κατά μέρος τις σοφιστείες και να ασχοληθούμε σοβαρά και υπεύθυνα με το θέμα. Πολλές φορές όταν το θέμα συζητείται σε κλίμα αντιπαράθεσης συσκοτίζεται και τίθενται παραπλανητικά και δευτερεύοντα ερωτήματα ή διλήμματα. Πολυδύναμος δάσκαλος ή ειδικός δάσκαλος στο Δημοτικό σχολείο; Να μπουν ή όχι οι ειδικότητες στα Δημοτικά; Να διοριστούν ή όχι οι καθηγητές στα Δημοτικά; Όλα τα παραπάνω είναι ερωτήματα που δεν εστιάζουν στην ουσία του θέματος, επικεντρώνονται σε μικροσυνδικαλιστικά συμφέροντα, δεν εξυπηρετούν το στόχο της αναβάθμισης και βελτίωσης της παιδείας. Η έγνοια μας δεν μπορεί να είναι ο διορισμός ή το «βόλεμα» οποιασδήποτε ομάδας στο Δημοτικό σχολείο. Εκείνο το οποίο πρέπει να απασχολεί όλους, εκπαιδευτικούς, γονείς, μαθητές, πολιτεία, είναι εκείνοι που θα διδάσκουν το οποιοδήποτε αντικείμενο να το κάνουν με επάρκεια και παιδαγωγική και ψυχολογική ευαισθησία.

Σήμερα στα Δημοτικά σχολεία υπάρχουν αρκετοί δάσκαλοι που έχουν τα προσόντα, το μεράκι και τη θέληση να διδάξουν κάποιο αντικείμενο απ’ όλα αυτά. Σπάνια θα βρούμε δάσκαλο που να θεωρεί τον εαυτό του επαρκή για να διδάξει δυο ή περισσότερα απ’ αυτά τα εξειδικευμένα μαθήματα, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια που το επίπεδο και οι απαιτήσεις έχουν ανέβει πάρα πολύ. Τις περισσότερες φορές όμως οι δάσκαλοι δεν επαρκούν για να καλύψουν όλα τα σχολεία και σ’ όλα τα αντικείμενα. Απ’ την άλλη δεν είναι λίγες οι φορές που μπορεί να βρεθούν σε κάποιο σχολείο περισσότεροι του ενός που να θέλουν να διδάξουν το ίδιο αντικείμενο. Άλλες φορές η προσέγγιση του Διευθυντή μπορεί να συμβεί να είναι διαφορετική και να μην αξιοποιεί δασκάλους που μπορούν και θέλουν να διδάξουν κάποιο εξειδικευμένο αντικείμενο. Έτσι πάλι δημιουργούνται αχρείαστες εντάσεις και όλοι αυτοί οι δάσκαλοι που για χρόνια «ξεζουμίστηκαν» διδάσκοντας το αντικείμενο, σε πάρα πολλές τάξεις, ξαφνικά βρίσκονται παροπλισμένοι και γεμάτοι πικρία για τον παραγκωνισμό τους.

Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση θα έπρεπε να σταθεί και να μελετήσει όλες τις πτυχές του θέματος και κυρίως να ανοίξει το διάλογο για να τεθούν τα πραγματικά ερωτήματα τα οποία θα έπρεπε να μας απασχολήσουν: Με ποιες διαδικασίες θα φτάσουν στα σχολεία όσο το δυνατόν πιο καλά καταρτισμένοι εκπαιδευτικοί τόσο στα αντικείμενα όσο και στην παιδαγωγική και στην ψυχολογία; Πώς θα εξασφαλίσουμε, κατά το δυνατόν, ότι ΟΛΑ τα αντικείμενα θα παρέχονται σ’ ΟΛΑ τα παιδιά στην καλύτερη ποιότητα; Πώς θα διασφαλίσουμε ότι οι δάσκαλοι που έχουν τα προσόντα, το μεράκι και τη θέληση να διδάσκουν τα εξειδικευμένα αντικείμενα θα μπορούν να το πράττουν χωρίς να εξαρτώνται από τη βούληση του Διευθυντή ή όποιων άλλων συγκυριών;

Πάρα πολλές φορές θέσαμε το θέμα στα συλλογικά όργανα της ΠΟΕΔ. Δυστυχώς, όπως και σ’ άλλα θέματα, δεν υπάρχει βούληση για να υπάρξει σοβαρή μελέτη και λύση. Προτιμούν την απραξία, οχυρωμένοι σε μια συγκυριακή απόφαση πριν από χρόνια. Δεν μπορούμε όμως να θυματοποιούμε ακόμα και τα μέλη μας, χωρίς να βλέπουμε πού οδηγούνται τα πράγματα. Σ’ άλλες χώρες δίνουν τεράστια σημασία στην επαρκή κατάρτιση των εκπαιδευτικών στις βασικές τους σπουδές και την εξειδίκευση σε δυο τουλάχιστον θέματα. Στην Ελλάδα, πριν 20 χρόνια, οι δάσκαλοι έκαναν μέχρι και απεργιακούς αγώνες για την εισαγωγή των ειδικοτήτων στα Δημοτικά σχολεία.

Απ’ την άλλη και το Υπουργείο Παιδείας επαίρεται ότι έχει τους δασκάλους με τα πιο πολλά μεταπτυχιακά προσόντα (master και διδακτορικά). Όμως όλα αυτά έχουν γίνει χωρίς κανένα οποιοδήποτε σχεδιασμό, με προσωπική πρωτοβουλία, με τεράστιο οικονομικό και οικογενειακό κόστος για τους δασκάλους. Δεν είναι λίγες οι φορές που όλα αυτά έγιναν με το «σπρώξιμο» ενός απαρχαιωμένου συστήματος αξιολόγησης και προαγωγών. Στο «κυνήγι» λοιπόν ενός επιπρόσθετου προσόντος, για μια κάποια προαγωγή, έχει χαθεί η ουσία της μεταπτυχιακής μόρφωσης και εξειδίκευσης. Αναπόφευκτα φτάσαμε να έχουμε πάρα πολλούς δασκάλους με μεταπτυχιακά και εξειδικεύσεις, αλλά δεν έχουμε δασκάλους, τουλάχιστον όχι όσους χρειαζόμαστε, για να διδάξουν τα εξειδικευμένα αντικείμενα με επάρκεια και ποιότητα που απαιτείται στη σύγχρονη εποχή.

Είναι επιτακτική ανάγκη να συζητηθεί σοβαρά το θέμα των ειδικοτήτων στα Δημοτικά Σχολεία. Πρώτα πρέπει να κατοχυρωθούν οι δάσκαλοι που με γνώση και μεράκι για χρόνια διδάσκουν τα μαθήματα ειδικοτήτων στα σχολεία. Να μην επαφίεται στη διεύθυνση του σχολείου αν θα τους αξιοποιήσει στο θέμα που για χρόνια διδάσκουν. Συγχρόνως να γίνει καταγραφή για τις ανάγκες σε ειδικότητες παγκύπρια. Να εξασφαλιστεί η διδασκαλία των ειδικών μαθημάτων από τους συναδέλφους που για τόσα χρόνια τα διδάσκουν. Αν υπάρχουν επιπλέον ανάγκες να διορίζονται δάσκαλοι ειδικοτήτων μόνο αν έχουν παιδαγωγική και ψυχολογική κατάρτιση. Ουσιαστική και σε βάθος επιμόρφωση σε όσους δασκάλους θελήσουν να εξειδικευτούν σε κάποιο αντικείμενο. Όλα αυτά φυσικά είναι μεταβατικά μέτρα. Οριστική λύση μπορεί να δώσει μόνο η ίδρυση Παιδαγωγικών Σχολών στα Πανεπιστήμια, για τους δασκάλους όλων των βαθμίδων. Εκεί να υπάρχει η αναγκαία εξειδίκευση και η παιδαγωγική και ψυχολογική κατάρτιση για όλους. Η ηγεσία των δασκάλων, αλλά και οι άλλοι οργανωμένοι φορείς, επιβάλλεται να στρέψουν την προσοχή τους προς τις βασικές σπουδές των εκπαιδευτικών στα Πανεπιστήμια. Να αγωνιστούν για την αλλαγή νοοτροπίας και την άμεση επαναχάραξη του σχεδιασμού με την ίδρυση Παιδαγωγικών σχολών στα Πανεπιστήμια.

Ποίημα της εβδομάδας 214

Τότε

Τότε, κάτω απ’ το γυάλινο

γέλιο των όπου γης ηγεμόνων,

γόοι μαζών, θρήνοι βρεφών,

σχηματίζανε μέσα μου καταρράχτες.

Και τότε,

ασκεπής, μες στον άγριο καιρό,

σκυμμένος στη γης,

προσπαθούσα να σπείρω

αλλά το ψωμί της αγάπης

σάπιζε στο χωράφι μου.

Νικηφόρος Βρεττάκος

O Big Sofo και οι μικρές αλεπούδες...

Πάνε καμιά δεκαριά χρόνια που μαζί με το ερασιτεχνικό σωματείο της γειτονιάς όπου τα παιδιά μας έπαιζαν μπάσκετ, πήγαμε κι οι γονείς σ' ένα επίσημο ματς ΑΕΚ - Ηρακλή θαρρώ, για λόγους «εκπαιδευτικούς» και ψυχαγωγίας. Σ' ένα γήπεδο σχεδόν κατάμεστο, ξεχώρισε ένας 17χρονος, σωματώδης, φανταστικός παίκτης, ονόματι Σοφοκλής Σχορτσιανίτης.

Οι μπόμπιρες είχαν εντυπωσιαστεί. Άλλοι έλεγαν ότι φαίνεται μεγαλύτερος. Άλλοι τον ήθελαν στις ομάδες των οποίων ήταν οπαδοί. Ένας ρώτησε όμως, πώς γίνεται να είναι μαύρος και Έλληνας... Κι η συζήτηση ξεστράτισε στις κερκίδες. Ο μπόμπιρας της συγκεκριμένης απορίας ζήτησε πατρική βοήθεια για ...εξηγήσεις. Στην απορία τη δική μας «γιατί το είδες και τι σε κόφτει», το πράγμα στράβωσε. Το ματς τελείωσε. Το μπάσκετ πήγε περίπατο. Μερικά παιδάκια έμαθαν τι εστί ρατσισμός. Ο Γαβριήλ έφυγε τον επόμενο χρόνο απ' την ομαδούλα στην οποία ο προπονητής έδινε οδηγίες αντιμετώπισης του αντιπάλου ως εξής: «Προσέξτε το Κρυονέρι, έχει τον Αλβανό που είναι δαίμονας και θα μας νικήσουν». Εκείνη την ημέρα μάλιστα που έκανα κερκίδα με πανό και φώναζα με την πιτσιρικαρία, τσακώθηκα με μερικά παιδιά γιατί έπνιξα κάτι συνθηματάκια που ψιλοφώναζαν, ρατσιστικά, μόλις το 7 έβαζε καλάθι.

Πέρασε καιρός. Ο Σοφοκλής έγινε Big Sofo, δόξασε τον Ολυμπιακό και την Εθνική Ελλάδος. Απ' την ώρα που έγινε Big - μεγάλος, ουδείς αναρωτήθηκε πώς γίνεται να είσαι μελαμψός, Αφρικανός, αλλόχρωμος του «χλομού ανθρώπου» τέλος πάντων - που λένε κι οι ευγενείς Ινδιάνοι - και συνάμα Ελλην. Χα! Χα! Το τερπνόν μετά του ωφελίμου.

Όταν πλακώνουν Άραβες συν γυναιξί και τέκνοις στη Βουκουρεστίου για ακριβά ψώνια και μαύροι ή Ισπανοαμερικάνοι στην Τσιμισκή για τον ίδιο λόγο, ουδείς αναρωτιέται αν άλλαξε χρώμα η ...κουλτούρα της επιτόπιας κοινωνίας. Ο Ρώσος που παντρεύτηκε η Ωνάση ήταν «εξωτικός» λεφτάς και ...«Σοβιετικός» ακόμη!!! Ο Ρώσος στην καφετέρια της Φωκίωνος Νέγρη που σερβίρει με δυο Πακιστανούς τις φραπεδιές κι ύστερα ξεμαγαρίζει το δρόμο απ' τα σκουπίδια, είναι εξ ορισμού «μαφιόζος», σκέτος υπόκοσμος. Ο πραγματικός και καλλιεργημένος ρατσισμός, η ξενοφοβία, στη χώρα που έλεγε «παστρικιές» τις γυναίκες (δηλαδή πουτάνες) και «τουρκόσπορους» τους άντρες που συσσωρεύτηκαν εξαθλιωμένοι εν πολλοίς στην «πατρίδα» το 1922, σταματάει μόλις ο Σοφοκλής γίνει Big Sofo κι επαναποκτήσει τα δικαιώματα που έχει, είχε και οφείλει να έχει, ως άνθρωπος, πολίτης, αθλητής, εργάτης, ζωντανός...

Τα κριτήρια είναι βαθιά ταξικά. Κι οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια την κοινωνία σε αποσύνθεση, παρακμή και εκφυλισμό. Στο Χόλιγουντ, ουδείς αναρωτήθηκε, απ' τον Λούθερ Κινγκ κι εδώθε, για «χρώμα» των όσκαρ ή εθνική καταγωγή. Στις φτωχές συνοικίες όμως και στις αμερικάνικες φυλακές ο ...Μισισιπής ακόμη φλέγεται.

Ουδείς εκ των νικητών που γράφουν ιστορία στα μέτρα τους σκέφτηκε ποτέ ότι θα χάσει το δικαίωμα να φορά, σε γενιές ολόκληρες, τα απαραίτητα για τα συμφέροντα της αστικής τάξης, γυαλιά εκείνης της άθλιας υποκειμενικής μυωπίας. Έτσι ο άνθρωπος δεν έχει μορφή, έχει όψη. Τέτοια διαστρέβλωση ακόμη και του Πλάτωνα απ' τους Ελληναράδες. Δεν έχει μάτια, χέρια, πόδια, μύτη, ανάγκες, δικαιώματα. Έχει τη στάμπα του αρεστού και βολικού, του υποταγμένου φαλού και του άνομου όταν περπατάει όρθιος κι απαιτεί ελεύθερα.

Ο Big Sofo τώρα παίζει στο Ισραήλ. Δεν ξέρω μόνο τι απέγινε εκείνη η μετανάστρια κομμώτρια που συνόδεψε το νεαρό αρχηγό στο Προεδρικό. Για τη δεξίωση, της είχαν δώσει και μια Λουί Βιττόν, τσάντα δανεική. Λένε πως ήταν «γνήσια» κι όχι απ' τον πάγκο των Νιγηριανών στα πεζοδρόμια, μικροπωλητών.

Της Λιάνας ΚΑΝΕΛΛΗ

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» 30-1-2011

Με τις πέτρες!..

«Απ' όλους τους λαούς οι Ελληνες ονειρεύτηκαν

πιο όμορφα τ' όνειρο της ζωής».

Γκαίτε

«Maximen und Reflexionen»

Αναρωτιέσαι ύστερα ή όχι, σε ποιους Ελληνες αναφέρεται ο ποιητής που πέθανε έντεκα χρόνια μετά το 1821. Και τι αυτοκριτική θα έκανε αν ζούσε σήμερα, που το «όνειρο» και μάλιστα της ζωής είναι λιανεμπόριο και χονδρεμπόριο, παζάρι και ύποπτη πολιτική συναλλαγή στην Ευρώπη της Μέρκελ και του Σαρκοζί, στην Ελλάδα του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ να ψήνονται σε σβηστό φούρνο «Ζήμενς»...

Μ' αυτές τις υποθέσεις κι εξελίξεις των σκανδάλων, τις εξεταστικές και τις αυτοκαθαρτήριες φανφάρες μιας παρακμιακής αστικής τάξης, έχεις την εντύπωση πως πλήρωσες πανάκριβο εισιτήριο, την ψήφο σου, για να βλέπεις τα παρασκήνια, τους υποβολείς, τα καμαρίνια του θιάσου ως παράσταση. Είναι υπερφωτισμένη η σκηνή της εξαπάτησης, γιατί σε μετατρέπει σε θεατή - πρωταγωνιστή μιας θλιβερής φτυσιάς που την κρύβεις στην παλάμη σου κι αμέσως νίβεσαι μ' αυτήν και ...καθάρισες.

Ετσι, το έργο με τίτλο «η μίζα» παίζεται επί δεκαετίες τώρα με επιτυχία από τους εμπνευστές του και συγκεντρώνει μια αφόρητη πλειοψηφία θεατών - ψηφοφόρων. Οι οποίοι αδυνατούν να διακρίνουν πίσω απ' τη μαρκίζα, την πολιτική τραγωδία που γεννάει τη μίζα ως μέσο ηθικό και νόμιμο, όσο παραμένει, ατομικώς κι όχι πολιτικώς, αδιαφανές.

Οσο η ανηλεής προπαγάνδα μετατοπίζει τον κεντρικό πυρήνα της πολιτικής σκέψης των μαζών στον προμηθευτή - ενδιάμεσο και κρύβει έτσι την ουσιαστική συναλλαγή, τόσο θα πτωχεύει η πλειονότητα των εργαζομένων και θα γίνεται εφιάλτης το «όνειρο της ζωής».

Οι συμβάσεις τύπου «Ζήμενς» έχουν δύο αντισυμβαλλόμενους. Την πολυεθνική από τη μια, γιγάντια σε δύναμη κεφαλαίου, και την ντόπια αστική μεταπρατική πολιτική ηγεσία, που αγοράζει αγαθά, τεχνογνωσία και υπηρεσίες πουλώντας τον κλεμμένο από τους εργαζόμενους πλούτο και ενεχυριάζοντας δικαιώματα, υποθηκεύοντας γη και παραχωρώντας εθνική κυριαρχία. Ολα με την option της διατήρησής της στην εξουσία.

Αυτή η πολιτική ταξική σύμβαση δεν αλλάζει ως προς τους πωλούμενους μπιρ παρά, όλους εμάς, αν η μίζα είναι μικρή ή μεγάλη, φανερή ή κρυφή. Γιατί μας μετατρέπει όλους σε μια μίζα, ένα συνολικό πολιτικό αντίτιμο. Καταβαλλόμαστε ερήμην μας και χωρίς αντάλλαγμα άλλο απ' τη ...χαρά να κυβερνιόμαστε από ταξική μειοψηφία αγεληδόν.

Είναι σαφές πως το όνειρο της ζωής για να το δεις, όπως λέει κι ο ποιητής, πρέπει να είσαι ελεύθερος να διαλέξεις πώς θα ζήσεις και γιατί θα πεθάνεις. Δεν αναφέρεται σε λαούς που καταντούν να ονειρεύονται μια βολική επιβιωτική σκλαβιά επιβεβλημένη από τους δύσοσμους «καθαρούς» επιβήτορες των ονείρων μας.

Οι ποιητές κράτησαν όρθιους βασανισμένους και φυλακισμένους, αιχμαλώτους και πολιορκημένους, τα θύματα των άδικων πολέμων. Στην εποχή μας τείνουν να θεωρούνται άχρηστα μπαγιάτικα κατεψυγμένα κουλούρια, ανίκανα να χορτάσουν πεινασμένα μυαλά όταν βγαίνουν αχνιστά διαστρεβλωμένα απ' τους φούρνους μικροκυμάτων της ιδεολογικής κουζίνας του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Δεν αποδίδουν κέρδη κι ίσως εγκυμονούν και κινδύνους. Είναι σαν τις πέτρες.

Μ' αυτές θα πάρουμε τους δυνάστες παραμάζωμα. Γιατί όπως λέει κι ο Γκαίτε: «Οι πέτρες είναι σιωπηλοί δάσκαλοι. Αφήνουν άφωνο εκείνον που τις παρατηρεί. Κι ό,τι καλύτερο διδάσκουν δεν ανακοινώνεται».

Της Λιάνας ΚΑΝΕΛΛΗ

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» 23-1-11

Λιοντάρια μπρελόκ και ύαινες αλά καρτ!

Δεν θυμάται εύκολα επιστήμονας, πολλώ μάλλον πολίτης, εποχή μετά τις μέρες του '36, σαν τη σημερινή με τόσην Υβριν. Υβριν με την έννοια την πρωταρχική της, την οργουελική, αλλά και την τρέχουσα. Δηλαδή αντιστροφή και πλήρης διαστρέβλωση των λέξεων, των εννοιών, των όρων, της ίδιας της πραγματικότητας.

«Η Ελλάδα ανήκει στους Ελληνες» εκτοξεύει ο πρωθυπουργός προς το ΚΚΕ απαντώντας σε Ερώτηση για τη συνάντηση του Ερζερούμ έχοντας σκοπίμως πάθει αμνησία εαυτού. Τι ανήκει δηλαδή στους Ελληνες; Η μειωμένη εθνική κυριαρχία (κείνος είπε); Τα Ιμια (ευχαριστώ τους Αμερικανούς by Simitis).

Η συμφωνία της Μαδρίτης; Ο εναέριος χώρος στα 8 ή στα 6 μίλια, ο θαλάσσιος των ναυτικών μιλίων που υπολείπονται των 12 επειδή υπάρχει τουρκικό casus belli; Το γιοφύρι του Ρίου, ο ΟΤΕ της «Ντόιτσε Τέλεκομ», το λιμάνι της «Cosco», οι αυτοκινητόδρομοι και τα διόδια των Ισπανογάλλων;

Στην Ελλάδα και τους Ελληνες εργαζόμενους πατριώτες ανήκουν οι πλουτίσασες πολυεθνικές που λυμαίνονται τη χώρα από την ΠΕΣΙΝΕ και δώθε; Λιοντάρια μπρελόκ βγαίνουν και μιλάνε με περισσή θρασύτητα για τον πατριωτισμό που οφείλει να υποκύπτει είτε σε τρόικες - που υπαγορεύουν ακόμα και το τελευταίο άρθρο οποιουδήποτε νόμου στην κυβερνητική πλειοψηφία και τα τσιράκια της - είτε σε εκβιασμούς από τράπεζες που δανείζουν το Δημόσιο με 4% κέρδος σε έξι μήνες από τα λεφτά που το ίδιο το αστικό κατεστημένο τους έδωσε στύβοντας νέους, γέρους, γυναίκες, παιδιά. Η Ελλάδα ανήκει στην κάθε Φιτς, Μιτς, Σιτς «εταιρεία» εκτίμησης κι ανεβοκατεβαίνει σαν ασανσέρ σπασμένο στον Αδη της φτώχειας. Δηλαδή, στις ύαινες αλά καρτ που οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ - ΝΔ επιστράτευσαν για το αντεργατικό τους σαφάρι.

Διεθνές Δίκαιο (χα!). Το αναμασάνε οι καταπατητές του που φτιάχνουν προτεκτοράτα με ποταμούς αίματος. Διεθνής νομιμότης (χα!). Την επικαλούνται οι περιστασιακές ιμπεριαλιστικές «συμμαχίες των προθύμων» που την πέφτουν σε Ιράκ, Αφγανιστάν, Σουδάν, Σομαλία κλπ. εξάγοντας διά πυρός και σιδήρου τον πολιτισμό των Γκουαντάναμο και των Αμπού Γκράιμπ. Υστερα στήνουν φράχτες και τείχη και ηλεκτροφόρα καλώδια από τη Λευκωσία ως τα Κατεχόμενα κι από το Μεξικό ως τις ζούγκλες της κοκαΐνης και τα νερά της Κορεατικής χερσονήσου.

«Οι ευρωπαϊκές αξίες» (χα!) που άλλαξαν εκτός από την ιστορία και τη γεωγραφία μεταφέροντας τη νοτιοανατολική Μεσόγειο στον Καύκασο και την αμερικάνικη επικράτεια στη Σούδα. Σέρβοι, τσιγγάνοι, μελαμψοί, μουσουλμάνοι, εβραίοι, χριστιανοί και πάντα οι κομμουνιστές να παίζονται στα ζάρια από λιοντάρια μπρελόκ στις κρίσεις και τις υφέσεις κι από ύαινες αλά καρτ που εξομοιώνουν το ΚΚΕ με το βαθύ τουρκικό στρατοκρατικό εξανδραποδιστή. Γιατί πιάστηκε στα πράσα να παζαρεύει με τους ταξικώς ομοίους του από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, την εναπομείνασα πατρίδα σαν να είναι χωράφι του. Κληρονόμος «δυναστείας» γαρ και, φευ, φιλόδοξος να αναλάβει μια θέση στην παγκόσμια καπιταλιστική διακυβέρνηση, όσο μιλάει και βρυχάται τόσο θα του θυμίζουμε, ότι τα κλειδιά στο μπρελόκ, ούτε δικά του είναι, ούτε ανοίγουν την πόρτα του παράδεισου της τάξης του. Αλλος είναι ο λαός στον οποίο νομίζει ότι απευθύνεται και κοντός ψαλμός αλληλούια.

Της Λιάνας ΚΑΝΕΛΛΗ

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» 16-1-11

Ποίημα της εβδομάδας 213

Επιτύμβιος οίστρος

Κάθε πότε ν’ αλλάζουν άραγες οι θεοί

μπαταρίες στο φεγγαράκι;

Δεν υπολήπτομαι καμιά ερώτηση κι όμως

ας παίζουμε γοερά τους ενδιαφερόμενους.

Οι αριθμοί δεν είναι μάρτυρες όχι!-

μάλιστα θα ’λεγα πως κρύβουν ένα φλάουτο.

Νίκος Καρούζος