Είναι στιγμές που δεν θα ήθελες να είσαι δικαστής.
Ένα παιδί, με κάποιες ειδικές ανάγκες, εντοπίζεται νεκρό στην πισίνα,
ενώ η μητέρα του είναι σε κατάσταση μέθης μέσα στο σπίτι. Είναι απλή
αμέλεια ή ήθελε να ξεφορτωθεί το παιδί και το άφησε να πνιγεί ενώ αυτή
προσπαθούσε να χαθεί από την πραγματικότητα μέσα από το ποτό;
Όπως και να ‘χει, η μητέρα συλλαμβάνεται και οι ειδήσεις μιλούν για
φόνο. Πράγμα που δεν μπορεί εύκολα να αποδειχτεί. Τι κάνεις; Τιμωρείς
ένα άνθρωπο που έτσι κι αλλιώς είναι διαλυμένος; Διατάσσεις την με
κάποιο τρόπο προσπάθεια θεραπείας και επανένταξη στην κοινωνία;
Αποφαίνεσαι απλά «αθώα» αφήνοντας τις Ερινύες να κάνουν τη δουλειά τους
και πάμε στην επόμενη υπόθεση;
Ένας άντρας παραδέχεται πως σκότωσε τη γυναίκα του. Από αγάπη, λέει.
Δεν άντεχε να την βλέπει να βασανίζεται από την ασθένεια. Είχαν
συμφωνήσει, υποστηρίζει αυτός. «Η ίδια του ζήτησε να τη βοηθήσει να
λυτρωθεί», αναφέρει η δικηγόρος του.
Οι πάντες, ακόμα κι η θυγατέρα του ζευγαριού, μαρτυρούν πως επρόκειτο
για ένα αγαπημένο ζευγάρι κι ο θύτης ήταν πάντα φιλήσυχος και
νομοταγής. Η εκδοχή του θύματος δεν μπορεί να ακουστεί (δεν υπάρχει
τίποτα γραπτό) κι ο δικαστής θα πρέπει να αποφασίσει, ενώ στη Βουλή
συζητείται ακόμα το θέμα της ευθανασίας. Που βρίσκεται η λεπτή γραμμή
ανάμεσα στον φόνο και την ευθανασία; Έχει δικαίωμα κάποιος να αφαιρεί τη
ζωή άλλου για να τον «σώσει»;
Μία γυναίκα, μάνα τριών παιδιών, εμπλέκεται σε θανατηφόρο ατύχημα.
Θύμα ένας 35χρόνος άντρας. Η γυναίκα δεν αποποιείται της ευθύνης της.
Παραμένει στον τόπο του δυστυχήματος και περιγράφει τις συνθήκες κάτω
από τις οποίες έγινε. Δεν έσπευσε να εξαφανιστεί, όπως η οδηγός του
τροχαίου στη Λεμεσό με θύμα ένα 17χρόνο, πριν 12 χρόνια.
Δεν κρύφτηκε, δεν της είναι αδιάφορος ο πόνος που προκλήθηκε. Είναι
και δικός της πόνος. Δεν ήθελε να γίνει αιτία να σκοτωθεί κάποιος. Ο
δικαστής όμως κάνει τη δουλειά του, προσηλωμένος στις νομοθεσίες. Δεν
συγκρίνει τη μια υπόθεση με την άλλη. Η ύπαρξη τριών παιδιών δεν είναι
δικό του θέμα. Η συνεργασία και οι παραδοχές της γυναίκας, εκτιμιούνται
αλλά δεν αλλάζουν το νόμο. Όλοι αντιλαμβάνονται πως ήταν ένα τραγικό
ατύχημα, πως η γυναίκα δεν είχε πρόθεση. Κι ο δικαστής το
αντιλαμβάνεται, αλλά η δικαιοσύνη είναι τυφλή. Και καλείται ο πρόεδρος
να λύσει τον γόρδιο δέσμο. Οι οικείοι του θύματος, με μεγαλείο ψυχής,
προσυπογράφουν το αίτημα απονομής χάριτος. Όπως ενδεχομένως θα
προσυπόγραφαν κάποιοι και στις δύο προηγούμενες. Ο δικαστής όμως
αποφασίζει βάσει άλλων δεδομένων. Και δεν θα θέλαμε να είμαστε στην θέση
του.
Τόσο απλό για ένα κράτος, που ελπίζω συνειδητοποιεί ότι, όχι μόνον η
επιβίωση, αλλά και η ευημερία του δεν εξαρτάται μόνον από τους
πολιτικούς ηγέτες και τους κομματάρχες, αλλά, δυστυχώς, και από αυτόν
τον αγέρωχο λαό που τους επιλέγει.
Αρχής γενομένης από την τελευταία φράση, ανήκω στην τεράστια μερίδα
του κόσμου που κρατά την αναπνοή του εδώ και αρκετές μέρες ακούγοντας
και παρακολουθώντας τις ειδήσεις και άλαλη από δηλώσεις που λίγο πολύ
αντιπροσωπεύουν το κλασικό «εγιώ εν τζαι». Πήρε φωτιά το δάσος της
Πάφου! Μόνον και μόνο η είδηση αυτή έπρεπε να συνταράξει όλον τον
κυπριακό λαό, όχι μόνον τον κύριο Χαράλαμπο Αλεξάνδρου ο οποίος σχεδόν
έκλαιγε όταν μιλούσε για τη φωτιά και τις προσπάθειες των πυροσβεστών να
σώσουν ό,τι σώζεται. Η απόγνωση στο μεγαλείο της.
Γνωρίζει τούτος ο αγέρωχος λαός που κτίζει αμέριμνα dream cities και
κόβει αιωνόβια δέντρα ότι η εξάρτηση όλων, και των μεν και των δε, είναι
το Τρόοδος και το δάσος του; Ότι το Τρόοδος ρυθμίζει το κλίμα της
Κύπρου και για τον λόγο αυτό δεν συγκαταλέγεται ακόμα το νησί παρέα με
τη Σαχάρα και την έρημο του Νεγκέβ; Γνωρίζει ότι το δάσος του Τροόδους
είναι η μεγαλύτερη προστασία μας, και αντί να αγοράζει τα της πολεμικής
μας άμυνας [ποιας άμυνας, σε σχέση με αυτό που υπάρχει απέναντι] έπρεπε
να εξοπλίζει πρώτα την άμυνα του Τροόδους και τον κόσμο που έχει ταχθεί
για να το προστατεύει.
Είναι απορίας άξιον και θλιβερό το γεγονός ότι η πολιτεία επιτρέπει
ακόμη στον κάθε ανεγκέφαλο, αππωμένο, νεόπλουτο Κυπραίο, που θέλει να
εντυπωσιάσει τους γειτόνους του, ανεξάρτητα αν αυτός διαμένει στους
Καλόηρους ή στον Πρωταρά, να σύρνει πυροτεχνήματα επειδή επάντρεψε την
κόρη του ή εβάφτισε το κοπελλούδι του! Να θέτει σε κίνδυνο τον τόπο του
λόγω επιδειξιμανίας και πλουτισμού.
Άκουγα τον αρχηγό της αστυνομίας που προσπαθούσε να εξηγήσει γιατί εν
τους πιάνουν. Είπε ότι θέλει να δει ο αστυνομικός το πυροτέχνημα αν
είναι πυροτέχνημα,(!), θέλει να είναι εκεί για να δει ποιος το έσυρε,
θέλει να είναι εκεί για να δει αν έχει άδεια για να το σύρει. Και ερωτώ
αγαπητή φίλη, Υπουργέ της Δημόσιας Τάξης: Γιατί να έχει άδεια; Υπάρχει
λόγος να σύρνουμε πυροτεχνήματα εκτός από αππωμάρα; Τι τραβά τούτος ο
λαός από την αππωμάρα μας, ούτε λέγεται ούτε γράφεται, αρχής γενομένης
από την σκιερή πλατεία της Ζάχας, μέχρι τους πύργους, τις οκέλλες και το
κάθε τι που είναι εκτός του «μέτρου», το οποίο όχι μόνον δε γνωρίζουμε
αλλά και αγνοούμε επιδεικτικά για να είμαστε διαφορετικοί, πιο ιν, ποιο
προχωρημένοι; Απλά κερδίζουν αυτοί που τα εισάγουν ή αυτοί που τα
αγοράζουν από απέναντι και τα μοσχοπουλούν στους απππωμένους.
Να απαγορευθεί δια νόμου, κυρία Υπουργέ, εις τον Ναό της Δημοκρατίας,
τελεία και παύλα, όποιος θέλει να σύρνει πυροτεχνήματα να εξέρχεται του
νησιού, να τα σύρνει μέσα στο πέλαγος να σβήνουν πάραυτα…
Ας λάβουν σοβαρά υπ’ όψιν οι τηλεοπτικοί σταθμοί και ιδιαίτερο το
κρατικό μας κανάλι το θέμα της διαφώτισης των κατοίκων της βραχονησίδας
περί Τροόδους και πυρκαγιών. Δεν αρκούν οι μεγάλες αφίσες, είναι καλές,
αλλά για να προστατευτούμε χρειάζεται να ξέρουμε. Όπως το Κυπριακό! Να
μάθει τούτος ο αγέρωχος λαός ότι εκτός από σούβλες στα Πλατάνια και
ξηρούς καρπούς στην πλατεία, εκτός από τις επιπόλαιες βόλτες με το
αυτοκίνητο και τα κοπελλούθκια την Κυριακή, στη χιονισμένη Σιονίστρα
[για να δημιουργήσουμε το χάος] ή τις πέστροφες της Δροσερής Ποταμιάς,
τι σημαίνει Τρόοδος και ποια η αξία του. Αν μη τι άλλο, να το δουν ως
αλλαγή. Αντί να βλέπουμε μόνο πολιτικούς, ας δούμε επιστήμονες, ας
ακούσουμε ανθρώπους που έχουν σημαντικά πράγματα να πουν [γιατί οι άλλοι
ξέρουμε όλοι τι λένε].
Αντί λοιπόν να μονοπωλούν οι εσωτερικές και οι εισαγόμενες
σαπουνόπερες του καλοκαιριού, οι επαναλήψεις και τα αμφιβόλου ποιότητας
μουσικοχορευτικά δρώμενα, ας ζητήσουν από κάποιους να εξηγήσουν τα
αυτονόητα: γιατί δεν ανάφκουμεν φουκούες όπου μας καπνίσει, γιατί δεν
πετάμε τα αποτσίγαρα μας από τα παράθυρα, γιατί δεν καίμε αγριόχορτα
μέσα σε βαρέλες.
Ο κύριος Γιώργος Κωνσταντίνου, για παράδειγμα, ο γεωλόγος της Κύπρου,
που μαζί με τον αξέχαστο Γιαννάκη Παναγίδη είναι ο συγγραφέας του
εξαιρετικού βιβλίου για τη Γεωλογία της Κύπρου, έκδοση του Πολιτιστικού
Ιδρύματος της τότε Τραπέζης Κύπρου, το Κοινόν Κυπρίων αν
θυμάστε. Να μιλήσει για τα χώματά μας, να εξηγήσει γιατί βρίσκουμε
κογχύλια στην κορυφή του Ολύμπου, γιατί έρχονται οι γεωλόγοι του κόσμου
όλου να μελετήσουν το Τρόοδος, τι σημαίνει Οφιόλιθος και τι σημαίνει
χαλκός και τι σημαίνει εμπορεία του και γιατί 10 βασίλεια και γιατί η
Αφροδίτη… και γιατί υπάρχουμε!
Nα μάθουμε επιτέλους από τη γεωλογία την ιστορία μας, να μάθουμε το
ρόλο μας στην εσχατιά της Μεσογείου, να μάθουμε γιατί είμαστε
σημαντικοί… και να εξηγήσουμε τη διαφορά ανάμεσα στην αππωμάρα και τη
γνώση, τη συμπεριφορά έναντι στα δάση μας, ιδιαίτερα να μάθουμε από τους
αναπτυξιομανείς δημάρχους και μουχτάρηδες, γιατί κόβουν τα δέντρα που
σήμερα ξέρουμε ότι μας προστατεύουν από την κλιματική καταστροφή και τη
μελλοντική ερήμωση του νησιού.
Άλλη μια φασαρία ξεκινά στο νησί μας για τα μαθήματα σεξουαλικής
διαπαιδαγώγησης. Πώς τολμά το Υπουργείο Παιδείας να προσαρμόζεται στους
περίεργους αυτούς καιρούς, σε ευρωπαϊκές οδηγίες, στον παγκόσμιο
οργανισμό υγείας κ.λπ. Η Κύπρος ήταν πάντα μια «καθαρή» σεξουαλικά χώρα.
Γιατί να σπέρνει η εκπαίδευση τις αμφιβολίες; Αφού τα ξέρουμε όλα… Τα
παραδείγματα πολλά, γνωστά μα και άγνωστα… Μια μαθήτρια κάποτε έκλαιγε
γιατί ο ιερέας της ενορίας της της είπε πως δεν πρέπει να πάρει το
λάβαρο του σχολείου της επειδή είναι αδιάθετη. Την κουβέντα την είπε η
μαθήτρια στην καθηγήτριά της.
Ένας καθηγητής όταν ανοίχτηκε η συζήτηση για το αν πρέπει η
ενδεχόμενη ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη μιας δεκαπεντάχρονης να μην διακοπεί ή
το ανάποδο, έμπλεξε, γιατί στην τάξη του είχε κόρη ιερέα. Ο ιερέας τον
κατήγγειλε και το περιστατικό διερευνήθηκε από το καημένο υπουργείο που
κοντά του φτάνουν οι πιο περίεργες καταγγελίες.
Στην Κύπρο τα παιδιά δεν είναι ανάγκη να έρχονται σε οποιαδήποτε
επαφή με τέτοιες λερωμένες γνώσεις. Ευτυχίσαμε να κατοικούμε στη νήσο
των αγίων. Όλα υπάρχουν ως εκ θαύματος καθάρια και κατασταλαγμένα από τη
γένεση του Λεμεσιανού στη Λεμεσό, του Παφίτη στην Πάφο, του Δαλίτη στο
Δάλι. Καμπάνες, μεγάφωνα εκκλησιαστικά στη διαπασών, εξομολογήσεις, όλα
αυτά και πάνω απ’ όλα οι οικογένειες βοηθούν τα παιδιά να βρίσκονται
στον σωστό δρόμο.
Έτσι λοιπόν, είμαστε ένας λαός χωρίς διαζύγια, τα παιδιά αποφεύγουν
να χρησιμοποιούν βρόμικες λέξεις, ξέρουμε πως η οποιαδήποτε
αυτοϊκανοποίηση είναι κάτι το κακό διότι απέχει από το συλλογικό καλό
στο οποίο είμαστε εντελώς δοσμένοι.
Αγαπάμε και προσέχουμε ο ένας τον άλλον, ειδικά μέσα στα σχολεία,
γεμάτοι από την ευλογία του εικονίσματος της Παναγίας που βρίσκεται σε
κάθε τάξη. Τα παιδιά κάνουν την προσευχή τους κάθε πρωί και διώχνουν τα
δαιμονικά που κυκλοφορούν κρυμμένα κάτω απ’ τα θρανία, πίσω από το
σέλοτεξ, μέσα στην έδρα του κύριου Κώστα. Όταν αρρωστήσουμε, κάνουμε τον
σταυρό μας και ζητάμε συγγνώμη για τις πονηρές μας σκέψεις.
Η ομοφυλοφιλία στην Κύπρο δεν υπήρχε, είναι κάτι ξενόφερτο, μολυσματικό που έφτασε μάλλον με τους τουρίστες ή από τα κατεχόμενα.
Ούτε προγαμιαίες σχέσεις ή και αν υπάρχουν, τις έφεραν ή το έφεραν οι
πονηρές Σουηδέζες μετά την εισβολή, που διαφθείραν τον Πάμπο που τα
κολοκάσια.
Οι γονείς στα σπίτια είναι ευγενικοί, δεν βρίζουν ποτέ και πάντα
καταλαβαίνουν και βοηθούν τα παιδιά τους και τους γειτόνους τους.
Γι’ αυτό έχουμε τόσους πολλούς συνδέσμους γονέων άλλωστε. Ό,τι πει η
δασκάλα στην τάξη το συζητούν οι γονείς 10 μέρες στα διάφορα γκρουπ που
διατηρούν στο τηλέφωνό τους. Πολλές φορές μέσα στα γκρουπ είναι και οι
ίδιοι οι δάσκαλοι (εγκλωβισμένοι). Αυτό είναι η επιτομή της αλληλεγγύης
που όμοιά της δεν θα βιώσεις στις σκοτεινές βόρειες ευρωπαϊκές χώρες ή
στην Αμερική ή στη βόρειο Κορέα.
Και ενώ όλα λειτουργούν άψογα, βρίσκουμε, επηρεασμένοι μάλλον απ’ τον
«Κλέωνα», αφορμές για φασαρίες και διαμαρτυρίες, και αναγκάζουμε τους
οργανωμένους γονείς να περπατούν στον λάλαρο και να φωνάζουν για όλα
αυτά τα μολυσματικά που σχεδιαζόμενα υπογείως πρόκειται να αλλάξουν, όλα
όσα με κόπο και μετάνοιες πετύχαμε σαν λαός. Η στήλη straight και
ξεκάθαρα (αχ τι ωραία λέξη), πρόκειται να βρεθεί απέναντι από όλα αυτά
τα σατανικά. Συστήνεται ανεπιφύλακτα στον ελεύθερο εκδρομικό χρόνο που
διαθέτει η κυπριακή οικογένεια να επισκέπτεται τα τόσα πανέμορφα
μοναστήρια μας, να μάθουν τα μικρά παιδιά τις σωστές παραδόσεις του
τόπου, να πάρουν την ευλογία, να γεμίσουν με το άγιο πνεύμα για να
αντέξουν τη νέα σχολική χρονιά. Φτάνει πια αμαρτωλές παραλίες, ειδικά
εκείνες της Αγίας Νάπας και του Πρωταρά. Ξέρετε εσείς.
Τι είναι η κλιματική αλλαγή μπροστά στο ποδόσφαιρο; Μπορεί να κτυπούν
καμπάνες για το τι μέλλει γενέσθαι λόγω αύξησης της θερμοκρασίας,
μπορεί να καιγόμαστε, αλλά περί άλλων τυρβάζουμε. Κι ας καμωνόμαστε πως
νοιαζόμαστε.
Το Υπουργικό Συμβούλιο συσκέφθηκε και εν τη σοφία του αποφάσισε να
παραχωρήσει €3 εκατομμύρια στις κοινότητες για αντιμετώπιση της
κλιματικής αλλαγής. Τρία ολόκληρα εκατομμύρια, τα οποία –μάλιστα– θα
προέλθουν από το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ.
Όπως εξήγησε ο κυβερνητικός Εκπρόσωπος, στόχος είναι «η προώθηση
υλοποίησης επενδύσεων από τα κοινοτικά συμβούλια μέσω της παροχής
οικονομικών κινήτρων υπό τη μορφή μη επιστρεπτέων χρηματοδοτικών
ενισχύσεων, για τον μετριασμό και την άμβλυνση των επιπτώσεων της
κλιματικής αλλαγής, κυρίως των υψηλών θερμοκρασιών και πλημμυρικών
φαινομένων, καθώς και επενδύσεων βιώσιμης κινητικότητας».
Σύμφωνα με την Wikipedia, η Κύπρος έχει 576 κοινότητες, εκ των οποίων
οι 172 είναι κατεχόμενες. Απομένουν 404. Άντε 350 ένεκα πλήρους
εγκατάλειψης κάποιων. Θα μοιραστούν, λοιπόν, από €7.500 – €8.500 σε κάθε
κοινότητα για να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή. Στήνοντας η μια
ένα σιντριβάνι στη μέση του χωριού, φυτεύοντας η δεύτερη λίγα δέντρα,
τοποθετώντας η άλλη δέκα παγκάκια εδώ και εκεί σε σκιερούς χώρους,
στήνοντας μια πέργκολα πάνω από την πλατεία, καθαρίζοντας δημόσιους
χώρους ώστε να μην αποτελούν προσάναμμα φωτιάς, δημιουργώντας ένα αυλάκι
για διαχείριση όμβριων και άλλα. Με λίγα ψίχουλα η κάθε κοινότητα θα
ενθαρρυνθεί, αντί να στήνει υπερμεγέθεις πατάτες, να φτιάχνει έργα που
θα αντιμετωπίζουν τους 40 και 50 βαθμούς Κελσίου και τις πλημμύρες.
Την ίδια ώρα, που η κλιματική αλλαγή θα αντιμετωπιστεί με €3 ολόκληρα
εκατομμύρια, προωθείται η ανέγερση κτηρίων για τη Νομική Υπηρεσία με
προϋπολογισμό €53 εκατομμύρια (τα οποία θα γίνουν €100 μέχρι να
ολοκληρωθούν οι εργασίες). Ζητούνται (δεν παραχωρήθηκαν ακόμα) €59 εκατ.
για την αναβάθμιση τριών γηπέδων ποδοσφαίρου και €16 εκατ. (που δεν θα
μείνουν 16) για τη δημιουργία αθλητικών κέντρων η ανέγερση των οποίων
εμπίπτει κατά 73% σε Ζώνη Προστασίας του Περιβάλλοντος και για να
χωρέσουν οι κτηριακές εγκαταστάσεις θα κοπούν γύρω στα 350 δέντρα, αλλά
–όπως αποφάνθηκαν οι ειδικοί– είναι «ξενικά για την περιοχή». Οι ελιές
και οι χαρουπιές θεωρούνται ξενικά για την περιοχή του Κόρνου, οι
ακακίες και οι ευκάλυπτοι –άμα συμφέρει– είναι ξενικά για την Κύπρο «και
έντονα χωροκατακτητικό είδος», ενώ τα πεύκα (ύψος >2,50m) ή
χαμηλότερα είναι απλά παράπλευρες απώλειες.
Κατά τα άλλα, η κυβέρνηση εξάγγειλε μέτρα για αντιμετώπιση της
κλιματικής αλλαγής (όπως και η μείωση του ΦΠΑ σε πέντε προϊόντα). Λεφτά
όμως υπάρχουν. Προτεραιότητα όμως έχει το ποδόσφαιρο και τα κτήρια της
εξουσίας.
Σε χώρες όπου σέβονται τον πολιτισμό και την ύπαρξη τους εκπονούνται
από επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων –πολεοδόμους, συγκοινωνιολόγους,
αρχιτέκτονες, κοινωνιολόγους– σχέδια περιοχών που προσβλέπουν μέχρι και
20 χρόνια μπροστά, λαμβάνοντας υπόψιν διάφορες παραμέτρους.
Τα σχέδια αυτά λειτουργούν σαν πυξίδα που κατευθύνουν την πορεία των
πόλεων: Πού πάνε, πώς αναπτύσσονται, ποια κατεύθυνση ακολουθούν, πώς
ικανοποιούν τις ανάγκες των πολιτών, πώς αντιμετωπίζουν προβλέψιμες
συνθήκες…
Στην Κύπρο, ακόμα κι αν υπάρχουν κάποια σχέδια, είναι τόσο ελαστικά
ώστε να χωράνε όλα. Σε Περιοχή Ειδικού Χαρακτήρα μπορεί να ξεφυτρώσει
11όροφο, σε Εθνικό Πάρκο μπορούν να γίνουν αυτοκινητόδρομοι, σε πάρκο
πόλης μπορεί να ανεγερθεί καθεδρικός, πάνω από σπηλιές μπορούν να
κτιστούν επαύλεις, πύργοι μπορούν να ξεφυτρώνουν παντού, τουριστικά
συγκροτήματα μπορούν να ιδιωτικοποιούν παραλίες, δρόμοι μπορούν να
σχεδιάζονται για να διασχίζουν δάση και ποταμούς, αρχιεπισκοπικές
μπουλντόζες μπορούν να κατεδαφίζουν διατηρητέα, αρχαιολογικοί χώροι
μπορούν να γίνονται οικόπεδα…
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, πλάκωσαν και οι επενδυτές που όταν
ανεμίζουν τα εκατομμύρια τους οι ιθαγενείς θαμπώνονται. Γλυτώσαμε την
Αφροδίτη που ονειρεύτηκε κάποτε στη θαλάσσια περιοχή της Πάφου ο
Ρολάνδης, γλυτώσαμε και τον Χρυσό Άγγελο «Φύλακα της Καλοσύνης και της
Ειρήνης» που ονειρεύτηκε ο Καρούσος καθώς και τον άλλο άγγελο στο
Μοναγρούλι, επίσης χρυσό ψηλό και φαρδύ στην περιφέρεια για να χωρά
αίθουσες εκδηλώσεων, αλλά τον τροχό της τύχης της Λεμεσού, άλλως
Limassol eye, στα πρότυπα του London eye, δύσκολα τον γλυτώνουμε, γιατί
οι εποχές έχουν αλλάξει. Στην εποχή του Ρολάνδη, ναι μεν δεν υπήρχαν τα
κοινωνικά δίκτυα να κράζουν τις ευφάνταστες ιδέες των πολιτικών, αλλά
δεν υπήρχαν ούτε επενδυτές τα οράματα των οποίων θα έπρεπε να
ικανοποιηθούν ώστε να μην χάσουμε τα εκατομμύρια τους. Ταυτόχρονα, έχει
αλλάξει κι η περιρρέουσα αισθητική. Ένας κοινοτάρχης μπορεί να στήνει
μια τεράστια πατάτα στο έμπα του χωριού, ένας μητροπολίτης μπορεί να
δημιουργεί μια θρησκευτική Ντίσνεϊλαντ, ένας επενδυτής μπορεί να
προτείνει οτιδήποτε έχει ονειρευτεί.
Ένας επενδυτής θέλησε να αλλάξει τα φώτα του Δημόσιου Κήπου της
Λεμεσού κι οι δημοτικές Αρχές υποκλίθηκαν, αγνοώντας τις αντιδράσεις
δημοτών και για πολύ λιγότερα λεφτά. Δύσκολο, λοιπόν, να μην θαμπωθούν
(οι Αρχές) από τα 50 εκατομμύρια και το λονδρέζικο πρότυπο του τροχού,
που πάει γάντι με το καζίνο και τους πύργους.
Οι επενδυτές, λοιπόν, αποφασίζουν το μέλλον και την ταυτότητα του
τόπου. Τι τους θέλουμε τους ειδικούς, τους πολεοδόμους, τους
κοινωνιολόγους, τους μεν και τους δε; Να προβλέψουν τι, άμα αυτό που μας
ενδιαφέρει είναι τα εκατομμύρια του σήμερα. Και δεν μας έφτανε η
επιφάνεια του εδάφους επεκταθήκαμε και μέσα στη θάλασσα για
«αναπτύξεις».
Η Κύπρος συνεχίζει και φέτος την ελεύθερη πτώση της στις
παγκόσμιες κατατάξεις, σε μια σειρά από δείκτες που παράγονται
ανεξάρτητα, ιδίως στη διαφθορά, τη δημοκρατία, την ανταγωνιστικότητα και
τη βιωσιμότητα
Σε πολλούς μπορεί να μην
ακούγεται περίεργο, αλλά είναι μια θλιβερή αντανάκλαση των τελευταίων
δέκα ετών. Η Κύπρος συνεχίζει και φέτος την ελεύθερη πτώση της στις
παγκόσμιες κατατάξεις, σε μια σειρά από δείκτες που παράγονται
ανεξάρτητα, ιδίως στη διαφθορά, τη δημοκρατία, την ανταγωνιστικότητα και
τη βιωσιμότητα. Αυτή τη φορά πρόκειται για την ελευθερία και την
ευημερία, με βάση την ετήσια έκθεση που δημοσίευσε το Ατλαντικό
Συμβούλιο τον Ιούνιο.
Ο δείκτης ελευθερίας περιλαμβάνει μέτρα οικονομικής, πολιτικής
και νομικής ελευθερίας. Στην έκθεση, η νομική ελευθερία περιλαμβάνει
πέντε βασικές συνιστώσες: σαφήνεια του νόμου, ανεξαρτησία και
αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, ποιότητα της γραφειοκρατίας και
διαφθορά, ασφάλεια, άτυπη λειτουργία. Η πολιτική ελευθερία βασίζεται
στις εκλογές, τις πολιτικές ελευθερίες, τις ατομικές ελευθερίες και τους
νομοθετικούς περιορισμούς στην εκτελεστική εξουσία. Η οικονομική
ελευθερία μετράται με βάση τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, την ελευθερία του
εμπορίου, την ελευθερία των επενδύσεων, τις οικονομικές ευκαιρίες των
γυναικών.
Ο δείκτης ευημερίας βασίζεται σε έξι συνιστώσες: το εισόδημα,
την υγεία, την ανισότητα, το περιβάλλον, τα δικαιώματα των μειονοτήτων
και την εκπαίδευση. Η έκθεση αξιολογεί όχι μόνο το επίπεδο ευημερίας
σήμερα, αλλά και το κατά πόσον αυτό είναι βιώσιμο στο μέλλον.
Παρόλο που η Κύπρος κατατάσσεται ως ελεύθερη και ευημερούσα,
όπως θα ήταν αναμενόμενο άλλωστε, έχασε και πάλι έδαφος. Στην έκθεση του
2023, η βαθμολογία της για την ελευθερία έπεσε στην 39η θέση από την 30η το 2022. Η βαθμολογία της ευημερίας της έπεσε στην 29η θέση από την 26η.
Η έκθεση για το κράτος δικαίου
Σε συνδυασμό με τις ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΚ)
στην έκθεσή της «Κράτος Δικαίου», που δημοσιεύτηκε στις 5 Ιουλίου,
σχετικά με τον τρόπο απονομής δικαιοσύνης στην Κύπρο, οι εξελίξεις αυτές
πρέπει να θεωρηθούν ανησυχητικές. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Δικαιοσύνης
Didier Reynders ήταν ιδιαίτερα επικριτικός, και όπως είπε «δεν είναι
αρκετό να έχουμε καταρτισμένους και ανεξάρτητους δικαστές όταν ο τρόπος
με τον οποίο αποδίδεται η δικαιοσύνη δεν είναι αποτελεσματικός».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε επίσης στις 5 Ιουλίου την
έκθεση «Έρευνες για τη διαφθορά» του 2023. Δυστυχώς, αλλά όχι
απροσδόκητα, η Κύπρος κατέλαβε την 4η θέση από το τέλος. Το
92% των Κυπρίων πιστεύει ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη
χώρα μας, ιδιαίτερα στους δημόσιους οργανισμούς, και το 66% πιστεύει ότι
το επίπεδο της διαφθοράς έχει αυξηθεί τα τελευταία 3 χρόνια. Η Κύπρος
έχει πολύ κακές επιδόσεις όσον αφορά τις ακόλουθες απόψεις: «οι πολύ
στενοί δεσμοί μεταξύ επιχειρήσεων και πολιτικής στη χώρα μας οδηγούν στη
διαφθορά» και «οι υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου δεν διώκονται
επαρκώς». Η Κύπρος έχει επίσης κακές επιδόσεις όσον αφορά την άποψη ότι
«η ευνοιοκρατία και η διαφθορά παρεμποδίζουν τον επιχειρηματικό
ανταγωνισμό» και ότι «ο μόνος τρόπος για να πετύχεις στις επιχειρήσεις
είναι να έχεις πολιτικές διασυνδέσεις». Οι συγκρίσεις γίνονται σε σχέση
με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι περισσότεροι Κύπριοι πιστεύουν ότι η
καταγγελία της διαφθοράς θα ήταν άσκοπη, διότι οι υπεύθυνοι δεν θα
τιμωρηθούν.
Στη δική του έκθεση, το Ατλαντικό Συμβούλιο διαπίστωσε «… υψηλή
συσχέτιση μεταξύ του Δείκτη Ελευθερίας και του Δείκτη Ευημερίας, που
δείχνει ότι οι πιο ελεύθερες χώρες τείνουν να είναι πιο ευημερούσες»,
και κατέληξε, «…έχουμε λόγους να πιστεύουμε, με βάση την πορεία των
αποτελεσμάτων με την πάροδο του χρόνου μαζί με άλλα ιστορικά στοιχεία,
ότι οι βελτιώσεις στην ελευθερία θα οδηγήσουν τελικά σε μεγαλύτερη και
πιο διαρκή ευημερία».
Το Ατλαντικό Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ποιότητα
ζωής, μετρούμενη από την άποψη της υγείας, του περιβάλλοντος, της
ευτυχίας και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, βελτιώνεται καθώς μια χώρα
κινείται προς μεγαλύτερη ελευθερία. Η πτώση της Κύπρου κατά εννέα
θέσεις στην κατάταξη του Δείκτη Ελευθερίας, μόνο ως αρνητική και
ανησυχητική εξέλιξη μπορεί να θεωρηθεί.
Το Ατλαντικό Συμβούλιο δήλωσε επίσης ότι οι θεσμοί είναι το
κλειδί για τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη, καθώς αποτελούν τους
κανόνες του παιχνιδιού. Το γεγονός ότι οι Κύπριοι θεωρούν πως οι
δημόσιοι θεσμοί τους είναι διεφθαρμένοι, αν δεν αντιμετωπιστούν, θέτει
σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον.
Η Κύπρος αξίζει κάτι καλύτερο. Δυστυχώς, υπήρξε συνεχής
επιδείνωση στους περισσότερους τομείς που αποτελούν κλειδί για ένα
ευημερούν μέλλον, κατά την πιο πρόσφατη περίοδο. Οι Κύπριοι έχουν τις
δυνατότητες και μπορούν να βγουν από αυτό το σπιράλ της συνεχούς πτώσης
των προτύπων. Αυτό απαιτεί ηγεσία, και ένα δίκαιο, μη διεφθαρμένο
σύστημα, που να παρέχει το περιβάλλον που θα τους επιτρέψει να το
πράξουν.
Οι εκθέσεις αυτές βοηθούν στον εντοπισμό των προβληματικών
περιοχών και των ατελειών των δημόσιων θεσμών της Κύπρου. Στην
πραγματικότητα παρέχουν έναν οδικό χάρτη που η Κύπρος θα ήταν καλό να
χρησιμοποιήσει για να αντιστρέψει την πτώση και να επωφεληθεί από τη
διαδικασία.
*Ο Χαράλαμπος Έλληνας είναι ανώτερος σύμβουλος του Παγκόσμιου Κέντρου Ενέργειας, του Ατλαντικού Συμβουλίου (theGlobalEnergyCentre, theAtlanticCouncil).
Αυτό το κείμενο δημοσιεύτηκε στο Blog της Εταιρείας Κυπριακών
Οικονομικών Μελετών (https://cypruseconomicsociety.org/blog/blog-posts/
«Πρώτα οι μαθητές» είναι το «μότο» της Unesco κάνοντας έκκληση για απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία όλου του κόσμου.
Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η διάσπαση προσοχής των μαθητών την ώρα
που βρίσκονται στην τάξη, να βελτιωθεί η διαδικασία της εκπαίδευσης και
να προστατευτούν τα παιδιά από το διαδικτυακό bullying, έκθεση της
Οργάνωσης του ΟΗΕ για την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό,
ανέφερε ότι η μόνη λύση είναι η καθολική απαγόρευση των κινητών στα εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Με βάση στοιχεία της έκθεσης της Unesco, η υπερβολική χρήση κινητού τηλεφώνου σχετίζεται με μειωμένη μαθησιακή απόδοση ενώ η πολύωρη έκθεση στην οθόνη, έχει αρνητική επίδραση στη συναισθηματική ισορροπία των παιδιών.
Με την έκκλησή της για απαγόρευση των smartphones στα σχολεία, ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών θέλει να στείλει ένα σαφές μήνυμα:
η ψηφιακή τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης,
πρέπει πάντα να υποτάσσεται σε ένα «ανθρωποκεντρικό όραμα» της
εκπαίδευσης και να μην υποκαθιστά τη διαπροσωπική επικοινωνία μαθητών –
δασκάλων.
«Καμπανάκι» από την Unesco για την ψηφιακή επανάσταση
Η Unesco προειδοποιεί τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικής ενάντια
σε μια απερίσκεπτη υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας, τονίζοντας ότι ο
θετικός αντίκτυπός της στην εκπαίδευση, θα μπορούσε να υπερεκτιμηθεί
και ότι το νέο δεν είναι πάντα καλύτερο.
«Δεν αποτελούν όλες οι αλλαγές πρόοδο. Το ότι κάτι μπορεί να γίνει δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνει», σημειώνει στην έκθεσή της.
Όλο και περισσότερες εκπαιδευτικές διαδικασίες πραγματοποιούνται μέσω
του διαδικτύου, ειδικά στα Πανεπιστήμια, με την Unesco να προτρέπει τις
αρμόδιες αρχές να μην παραμελούν την «κοινωνική διάσταση» της
εκπαίδευσης, όπου οι μαθητές λαμβάνουν δια ζώσης διδασκαλία .
«Η ψηφιακή επανάσταση έχει αμέτρητες δυνατότητες αλλά,
όπως έχουν εκφραστεί προειδοποιήσεις για το πώς πρέπει να ρυθμιστεί
στην κοινωνία, πρέπει να δοθεί παρόμοια προσοχή στον τρόπο που
χρησιμοποιείται στην εκπαίδευση», υποστηρίζει η γενική διευθύντρια της
Unesco, Όντρει Αζουλέι. και προσθέτει:
«Η χρήση της πρέπει να στοχεύει σε βελτιωμένες μαθησιακές εμπειρίες
και την ευημερία των μαθητών και των δασκάλων, όχι σε βάρος τους.
Κρατήστε πρώτα τις ανάγκες του μαθητή και υποστηρίξτε τους δασκάλους. Οι
διαδικτυακές συνδέσεις δεν υποκαθιστούν την ανθρώπινη αλληλεπίδραση».
Η Unesco αποδέχτηκε ότι η διαδικτυακή μάθηση βοήθησε την εκπαιδευτική
διαδικασία κατά τη διάρκεια της πανδημίας της νόσου Covid, όταν τα
σχολεία και τα πανεπιστήμια έκλεισαν λόγω των lockdown.
Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο μαθητές έκαναν
διαδικτυακή εκπαίδευση κατά τη διάρκεια της πανδημίας αλλά πρόσθεσε ότι
εκατομμύρια παιδιά δεν είχαν πρόσβαση σε υπολογιστή.
Με βάση την ανάλυσή της σε 200 εκπαιδευτικά συστήματα σε όλο τον κόσμο, η Unesco υπολόγισε ότι μία στις τέσσερις χώρες έχουν απαγορεύσει (ή θα απαγορεύσουν) τα κινητά τηλέφωνα στα σχολεία, είτε δια νόμου είτε μέσω οδηγιών. Μεταξύ των χωρών αυτών συγκαταλέγονται η Γαλλία, η Βρετανία και η Ολλανδία.
«Δεν υπάρχει χρηματικό ποσό να καλύψει την ικανοποίηση που βλέπεις
στα μάτια του συγγενή του αγνοούμενου όταν εντοπίζεται ο δικός του
άνθρωπος. Βοηθάς τον ν’ απελευθερωθεί, να ξελαφρώσει, να κλάψει. Εάν
μπορέσω να πείσω έστω κι έναν σήμερα να μιλήσει εγιώ θα είμαι πολλά
ευτυχισμένος». Ο Κυριάκος Ανδρέου, άλλως Κάκος, από την Λύση, όντας ο
ίδιος συλληφθείς και αιχμάλωτος το 1974 σώθηκε για να έρθει δεκαετίες
μετά να «σώσει» από τον πόνο και την προσμονή συγγενείς Τ/κ, αλλά και
Ε/κ αγνοουμένων.
«Εμείς οι Κυπραίοι πρέπει να σταματήσουμε αυτόν τον πόνο. Εμείς οι
Κυπραίοι πρέπει να βρούμε την λύση. Δεν γίνεται αυτό το ανθρωπιστικό
θέμα να τ’ αφήνουμε έτσι. Μιλήστε, μην το καθυστερείτε! Η ΔΕΑ δεν ψάχνει
ενόχους ψάχνει ό,τι απέμεινε απ’ αυτούς που αγνοούνται. Έχουμε βρει
τους μισούς. Είναι ντροπή». Ο Μουσταφά Γκιουρσέλ συνάντησε πρώτη φορά
ανθρώπινα οστά πάνω στον Πενταδάκτυλο, κοντά στον Άγιο Ιλαρίωνα, όπου
εκτελούσε την θητεία του ως αξιωματικός. Όταν άρχισε να διαβάζει τα
άρθρα της Σεβγκιούλ Ουλουντάγ και συναισθάνθηκε τον πόνο των συγγενών
που προσμένουν, τότε αποφάσισε να μιλήσει. Υπέδειξε 3 σημεία ταφών ο
ίδιος κι άλλα τόσα που του υπέδειξαν άλλοι. Και συνεχίζει.... «Έχουμε
μια φράση, ίσως κι εσείς: κάνε το καλό και ρίξτο στο γιαλό. Το καλό,
καλό θα φέρει». Πήγαμε μαζί του στον Πενταδάχτυλο σ’ ένα σημείο ταφής
που πιστεύει ότι μετακινήθηκαν οστά και εικάζει πού τα μετέφεραν.
Ο Κυριάκος και ο Μουσταφά συναντήθηκαν πρώτη φορά και γνωρίστηκαν στο
πλαίσιο των συνεντεύξεών τους στο ΚΥΠΕ για το θέμα των αγνοουμένων.
Κανείς τους δεν έχει αγνοούμενο στην οικογένειά του. Έξι αδέρφια ο
Κυριάκος Ανδρέου, πέντε αγόρια κι ένα κορίτσι, αυτός το τέταρτο παιδί
στη σειρά. Πέντε αδέρφια ο Μουσταφά, τέσσερις αδερφές κι αυτός το μόνο
αγόρι, το τέταρτο παιδί επίσης της οικογένειάς Γκιουρρσέλ με καταγωγή
από την Πάφο.
Κυριάκος Ανδρέου
Η αιχμαλωσία το 1974
«Πιστεύεις στην τύχη;» «Βέβαια! Εγώ δεν εύχομαι στους ανθρώπους
χρόνια πολλά αλλά καλή τύχη». Ο Κυριάκος Ανδρέου το 1974 ήταν 16 χρόνων.
Με δύο από τ’ αδέρφια του και τον πατέρα του πιάστηκαν αιχμάλωτοι, λίγο
μετά την β’ φάση της εισβολής, στις 18 Αυγούστου, όταν πήγαιναν γι’
ακόμη ένα πρωινό, γύρω στις 5, από την Ξυλοτύμπου που είχαν μεταφερθεί
οικογενειακώς από τις 14 Αυγούστου, πίσω στη Λύση για να ποτίσουν και να
ταΐσουν τα ζώα τους. Γεωργοκτηνοτρόφος ο πατέρας του, είχε 1500
«ζωντανά», δεν μπορούσαν να τ’ αφήσουν νηστικά και διψασμένα. Όμως
εκείνο το πρωινό τα τανκς είχαν καλυφθεί και δεν τα είδαν. Έτσι
πιάστηκαν αιχμάλωτοι από Τούρκους στρατιώτες. Αυτός, δύο αδέρφια του, ο
πατέρας του κι άλλοι 3 άνδρες από το χωριό.
Επτά άτομα σύνολο, τους μετέφεραν στη Βατυλή για ανάκριση όπου
έμειναν 15 μέρες στο κτίριο του παλιού σινεμά «άγραφοι του Ερυθρού
Σταυρού. Ο μεγάλος κίνδυνος ήταν την νύχτα που ανακάλυψα τον τάφο της
Αλόας. Όπου είχε άγραφο αιχμάλωτο γίνονταν αντίποινα». Στην Βατυλή ο
φρουρός τους ήταν ο Χασάν Κασάπ απ’ το χωριό, 24 ετών τότε, κι αυτός
τους έσωσε την ζωή. «Όταν ήρθαν εξτρεμιστές να μας εκτελέσουν. Εστήσαν
μας στο τοίχο και πυροβολούσαν δίπλα μας. Εκεί μας έσωσε ο Χασάν. Τους
είπε ψέματά ότι μας είχε γράψει στον Ερυθρό Σταυρό κι αν μας σκότωσαν εν
να έβρισκαν τον μπελάν τους. Μετά έφεραν άλλους 7 Βατυλιώτες και ο
Χασάν επέμεινε, έκαμνε καβγά και μας έσωσε και τους 14».
Τον Χασάν Κασάπ, που έψαχνε να τους βρει, τον είχε βρει το 1985 πρώτη
φορά κι όταν άνοιξαν τα οδοφράγματα ο Κυριάκος Ανδρέου πήγε στην Λύση
και την Βατυλή, σ’ εκείνο το παλιό σινεμά της ομηρίας του, κι εκεί
ξαναείδε τον Χασάν, με τον οποίο διατηρεί φιλικές σχέσεις.
Απ’ τη Βατυλή τους πήραν στη Σίντα, όπου είχε μεγάλους λάκκους. Δεν
ήξεραν τί θα γινόταν εκεί. Ένας Βατυλιώτης που ήξερε τούρκικα, τους
ρώτησε στη Σίντα «τί φταίμε εμείς;» και του απάντησαν «ό,τι φταίνε και
τα μωρά στην Αλόα». Ο ίδιος άνδρας τους είπε ότι η απόφαση λήφθηκε και
θα τους σκότωναν. Όμως, συνέχισε ο Αντρέου, ένας Τούρκος αξιωματικός
ανέβηκε στα σκαλιά του λεωφορείου, έκανε νόημα του οδηγού και φύγαμε,
πήγαμε πίσω στη Βατυλή και στο σινεμά.
Στην ερώτηση αν πιστεύει ότι ζει από τύχη, ο Κυριάκος Ανδρέου
απάντησέ: «Ασυζητητί! Εγώ εύχομαι τύχη στον κόσμο. Είναι τύχη που κόψαμε
τον Χασάν στη Βατυλή, είναι τύχη να κόψαμε καλούς ανθρώπους, ειδικά
όταν βρήκαν την Αλόα».
Από το σινεμά της Βατυλής, με δεμένα χέρια και καλυμμένα μάτια τους
μετέφεραν μ’ ένα Φορντ τράνζιτ, μέσω του Τζιάος στο γκαράζ Παυλίδη στην
Λευκωσία. Τον 16χρονο Κυριάκο έδεσε ο 16χρονος Ορχάν που του είπε σε
σπαστά ελληνικά ότι θα τους πάρουν Λευκωσία να μην φοβάται. Στο Τζιάος
οι κάτοικοι ήθελαν να τους λιντσάρουν για τις σφαγές στην Αλόα,
Σανταλλάρη, Μαράθα, αλλά οι Τούρκοι στρατιώτες, που σταμάτησαν να πιούν
νερό, έφυγαν άρον άρον. Ο Κυριάκος το είδε γιατί το πανί από τα μάτια
του είχε πέσει.
Στο γκαράζ Παυλίδη, στο μέρος που ο ίδιος ήταν, είχε 716 άτομα.
«Εχώρεν μας μόνο όρθιους. Την νύχτα ήμασταν σαν σαρδέλες». Μια νύχτα οι
Τούρκοι πήραν τον πατέρα του και τους δύο αδερφούς, εκείνους τους
μετέφεραν στα Άδανα. Ο Κυριάκος έμεινε πίσω γιατί ήταν μικρός κι έμεινε
μόνος του μέχρι τις 28 Σεπτεμβρίου που έγινε η ανταλλαγή αιχμαλώτων στο
Λήδρα Πάλλας. Στο γκαράζ Παυλίδη κατά τύχη μεταφέρθηκε και ο αδερφός του
που ήταν στρατιώτης στο Βαρώσι και πιάστηκε επίσης αιχμάλωτος.
Ο Κυριάκος Ανδρέου θυμάται έντονα στο κέντρο Φιλοξένια όπου τον
μετέφεραν το πλήθος των γυναικών που έντονα και σπαρακτικά κρατούσαν
φωτογραφίες των οικείων τους και ρωτούσαν επίμονα αν τους είδε κάποιους.
Απ’ το κέντρο έφυγε με 2 λίρες που του έδωσαν για την Ξυλοτύμπου κι
εκεί λίγες μέρες μετά, αρχές Οκτωβρίου, επέστρεψαν ο πατέρας του με τα
δύο αδέρφια του που τελικά τους έφεραν πίσω.
Ο Κυριάκος ξαναπήγε στην Λευκωσία και στον Ερυθρό Σταυρό όπου είχαν
εντοπιστεί η ταυτότητα και το παλιό ρολόι που του είχε δώσει ο πατέρας
του και αναγκαστικά στο γκαράζ Παυλίδη τα είχαν αφήσει στους Τούρκους.
«Αν τα κατάφερνα να βρω τους ανθρώπους που εστήσαν μας στον τοίχο
ήθελα να τους πω ‘ήσασταν άδικοι μαζί μου, εφοβιτσιάσατε με πολλά’».
«Γιατί να το κάνεις αυτό; Ήθελαν να σας σκοτώσουν». «Θα τους εκέρνουν κι
ένα φαγητό». «Γιατί;». «Η καλύτερή επένδυση είναι να κάμνεις φίλους και
η χειρότερη είναι να αγοράζεις ακριβά, καινούργια αυτοκίνητα». Εκείνοι
οι άνθρωποι ήταν Τ/κ από την Σίντα, είπε ο Ανδρέου. «Είναι από τύχη που
ζω. Θα ήμουν θύμα αυτής της κατάστασης που σαν Κυπραίους δεν μας
εξυπηρετεί τζιαι τίποτε».
«Το κοινό μυστικό της Λύσης»
14 Μαΐου του 1964 σε αντίποινα για την δολοφονία 3 αξιωματικών της
Εθνικής Φρουράς, από τους 4 (οι τρεις ήταν Έλληνες και ένας Ε/κ) που
μπήκαν λίγες μέρες πριν στον τ/κ θύλακα της Αμμοχώστου, Ε/κ σκότωσαν 30
(ίσως και παραπάνω) Τ/κ, σύμφωνα με τον Κυριάκο Ανδρέου. Σύμφωνα με την
μαρτυρία θαμώνα εστιατορίου στην περιοχή της Αμμοχώστου, οι 4 ήταν εκεί,
έπιναν και σε κατάσταση ευφορίας αποφάσισαν να πάνε στον τ/κ θύλακα,
παρά του ότι πολλοί παρευρισκόμενοι τους αποθάρρυναν. Οι 3 από τους 30
δολοφονήθηκαν έξω από την Λύση και τους έριξαν σ’ ένα πηγάδι. «Ήταν
κοινό μυστικό στη Λύση αυτό». Ήταν δύο τ/κ άντρες από την Σίντα και μια
γυναίκα από τα Κνώδαρα. Οι άνδρες ήταν φθαρτέμποροι και είχαν παραγγελία
300 δέσμες δυόσμο στο παντοπωλείο της Λάρνακας. Πήγαν στα Κνώδαρα να
πάρουν την παραγγελία από την Τ/κ που παρήγαγε, η οποία τους παρακάλεσε
να την πάρουν στο Πέργαμος, όπου ο γιος της ήταν παντρεμένος και μόλις
είχε κάνει παιδί, για το οποίο κουβαλούσε μια «μποξιά» με ρούχα για το
εγγόνι της.
Ο 6χρονος τότε Κυριάκος άκουγε που το συζητούσαν αυτό στο χωριό. Το
2009 ο Κυριάκος, 51 ετών πια, κι αφού έχει πάει αρκετές φορές στη Λύση
μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, αποφασίζει να μιλήσει. Πήρε τον πατέρα
του, που δεν μιλούσε λόγω προβλημάτων υγείας, στο χωριό και του έδειξε
το σημείο ταφής. Επικοινώνησε ο ίδιος με την Σεβγκιούλ Ουλουντάγ, η
οποία κατά σύμπτωση είχε γράψει άρθρο για την ιστορία των τριών Τ/κ στην
εφημερίδα Πολίτης και το ραντεβού κανονίστηκε στην παρουσία και του
κοινού τους φίλου, Αχμέτ Χιτίρογλου.
Δύο
εθελοντές ερευνητές, ο Κυριάκος Ανδρέου από την Λύση και ο Μουσταφά
Γκιουρσέλ από την Λευκωσία, συναντήθηκαν πρώτη φορά και γνωρίστηκαν στο
πλαίσιο των συνεντεύξεών τους στο ΚΥΠΕ για το θέμα των αγνοουμένων. Εδώ
και χρόνια βοηθούν το έργο της ΔΕΑ με την συλλογή πληροφοριών για τον
εντοπισμό, ανεύρεση αγνοουμένων και πιθανών σημείων ταφής. ΚΥΠΕ/ΚΑΤΙΑ
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Τον μετέφεραν με δικό τους αυτοκίνητο, τους υπέδειξε το σημείο και
τον πήραν πίσω στο οδόφραγμα. «Η διαδικασία ξεκίνησε». Η εκσκαφή αρχικά
πήγε μέχρι τα 10 πόδια αλλά δεν βρέθηκε τίποτε. Κατά σύμπτωση και πάλι,
συγχωριανός του από την Λύση, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας – όπως του
είπε – της δολοφονίας των τριών και που τους «επετάξαν στο λάκκο του
Ξενόπουλου», του είπε ότι πρέπει να σκάψουν πιο πολύ και μήνυσε της
Ουλουντάγ να πάνε πιο βαθιά τα συνεργεία της ΔΕΑ, Τελικά τα οστά
εντοπίστηκαν στα 80 πόδια, 24 μέτρα.
Δεύτερη περίπτωση στην οποία συνέβαλε ο Κυριάκος Ανδρέου ήταν η
περίπτωση των έξι Λυσιωτών (2 αδέρφια, 2 αδέρφια, γαμπρός και κουνιάδος)
που αγνοούνταν από το 1974. Η φιλική του σχέση με τον τρίτο αδερφό των
πρώτων δύο αγνοουμένων, τον οδήγησε – όπως ανέφερε – στον να τον
παροτρύνει στην δημοσιοποίηση της ιστορίας μέσω και πάλι της στήλης της
Σεβγκιούλ Ουλουντάγ ώστε να βρουν στοιχεία από την τ/κ πλευρά. Οι
πληροφορίες οδήγησαν σε αυτόν (Τ/κ) που φέρεται να τους έθαψε με
εκσκαφέα έξω από την Σίντα αλλά δεν μίλησε στην τ/κ δημοσιογράφο. Κατά
σύμπτωση και πάλι όμως, ο εν λόγω άνδρας ήταν θείος του γιου ενός εκ των
θυμάτων του 1964 στην Λύση από την πλευρά της μητέρας του. Στο θείο του
είπε ότι όπως ο ίδιος έκλαψε τον πατέρα του 50 χρόνια μετά, όταν
εντοπίστηκαν τα οστά του, έτσι και 3 οικογένειες (Ε/κ) περιμένουν να
κλάψουν τους δικούς τους. Τελικά ο θείος μίλησε και υπέδειξε το σημείο
όπου οι έξι Λυσιώτες εντοπίστηκαν. Το ίδιο άτομο υπέδειξε ακόμη ένα
σημείο ταφής όπου εντοπίστηκαν 3 άτομα από το Στρογγυλό.
Σε μια τρίτη περίπτωση, με την καθοδήγηση του τ/κ Χουσεϊν Λατίφ, ο
Κυριάκος Ανδρέου εξιστόρησε πώς εντοπίστηκαν τα οστά του Ανδρέα Λάρκου
από την Λύση που τον είχαν σκοτώσει και θάψει μόνο του.
Δέκα άτομα σε 4 διαφορετικά σημεία συνόψισε ο Ανδρέου σημειώνοντας
ότι στο σημείο με τους έξι Λυσιώτες εντοπίστηκε με 9 χρόνια καθυστέρηση
το 2018 και ο «Στρούφος» από την Λύση για τον οποίο υπήρχαν αρχικά
πληροφορίες ότι ήταν εκεί και η νέα εκσκαφή έγινε μετά από επίμονή του
γιου του προς την ΔΕΑ.
Σε ακόμη μια περίπτωση, ανέφερε ο Ανδρέου, κάτοικος της Λύσης του
υπέδειξε το σημείο στη λίμνη του Αγίου Λουκά στο Βαρώσι όπου είχε θαφτεί
εκτελεσμένος ένας Τ/κ, αλλά δεν έχει εντοπίστηκε ακόμη λόγω αλλαγής της
ροής του αποχετευτικού. «Πολύς κόσμος που φοβάται έρχεται τώρα και μου
λέει εμένα που είναι το τάδε σημείο. Εγώ φοβούμουν το 2009, τώρα δεν
φοβούμαι, δεν με κόφτει τίποτε. Τους παροτρύνω όμως να πάνε οι ίδιοι».
Ο Κυριάκος Ανδρέου σημειώνει την ηθική ικανοποίηση που νιώθει κάποιος
όταν βλέπει την χαρμολύπη στα πρόσωπα των συγγενών που παραλαμβάνουν τα
οστά των αγαπημένων τους μετά από τόσα χρόνια. «Τούτη την στιγμή είμαι
δαμε με την ελπίδα ό,τι γράψετε να παροτρύνετε κόσμο να μιλήσετε. Έχει
πολλούς που ξέρουν. Ας μιλήσουν!».
Δύο
εθελοντές ερευνητές, ο Κυριάκος Ανδρέου από την Λύση και ο Μουσταφά
Γκιουρσέλ από την Λευκωσία, συναντήθηκαν πρώτη φορά και γνωρίστηκαν στο
πλαίσιο των συνεντεύξεών τους στο ΚΥΠΕ για το θέμα των αγνοουμένων. Εδώ
και χρόνια βοηθούν το έργο της ΔΕΑ με την συλλογή πληροφοριών για τον
εντοπισμό, ανεύρεση αγνοουμένων και πιθανών σημείων ταφής. ΚΥΠΕ/ΚΑΤΙΑ
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Μουσταφά Γκιουρσέλ
Ο Μουσταφά Γκιουρσέλ, με καταγωγή από την Πάφο, μεγάλωσε με την
πολύτεκνη οικογένειά του στην συνοικία του Αγίου Λουκά στην Λευκωσία.
Νοίκιαζαν το σπίτι από τον ε/κ ιδιοκτήτη του, που έφυγε από την γειτονιά
λόγω των γεγονότων του 1957-58, μέχρι το 1974. Γεννημένος το 1960, ο
Γκιιουρσέλ ήταν 14 χρονών το ’74. Θυμάται τους βομβαρδισμούς, είδε τους
αλεξιπτωτιστές, είδε ε/κ αιχμαλώτους σε φορτηγά στην πλατεία Σεραγιού.
Στην οικογένειά του δεν υπάρχει κανείς αγνοούμενος.
Αξιωματικός στον στρατό, ο Μουσταφά Γκιουρσέλ κάνει την θητεία του
στην περιοχή του Αγίου Ιλαρίωνα μεταξύ 1983 – 1985. Έβαλε τους
στρατιώτες να μαζέψουν τα σκουπίδια και να καθαρίσουν ένα καμίνι στην
περιοχή, γιατί δεν του αρέσει – ακόμα και σήμερα – η μόλυνση του
περιβάλλοντος. Εκεί οι στρατιώτες ανακαλύπτουν ανθρώπινα οστά και
αχρησιμοποίητες σφαίρες. «Αφαιρέσαμε τις πέτρες και τις πετάξαμε και
αφαιρέσαμε τους σκελετούς και τους αφήσαμε στην άκρη. Δεν νιώσαμε
τίποτα, μόνο οι σφαίρες μας τράβηξαν την προσοχή, οι νεκροί ήταν
στρατιώτες».
Μετά από κάποιο διάστημα ένας φίλος του από τη μονάδα του είπε ότι ο
διοικητής τους διέταξε και μάζεψαν τα οστά αλλού, όπου και τα έθαψαν.
Του έδειξε το σημείο, «σε ένα λάκκο σε μέγεθος κιβωτίου και σε σχήμα
φέρετρου. Καλά έκανε και μου το έδειξε».
Ο Μουσταφά, δημοσιογράφος ο ίδιος στο επάγγελμα, παρακολουθούσε την
στήλη της Σεβγκιούλ Ουλουντάγ και συνειδητοποίησε το δράμα των συγγενών
και την αδικία. «Στέκουν μέσα σε πηγάδια και καμίνια, χωρίς τάφο». Την
προσωπική του εμπειρία της την είπε. «Είχα κάνει σκίτσο με το σημείο
εκεί. Έτσι, όταν βγήκε η άδεια για εκσκαφές σε στρατιωτική περιοχή, 30
χρόνια μετά, πήγα εκεί το 2015. Το καμίνι όμως είχε χαθεί γιατί στην
περιοχή είχε ξεσπάσει φωτιά και η φύση ήταν άγρια. Γύρισα από δω κι από
κει εκεί και τελικά το βρήκα. Μετά αρχίσαμε να ψάχνουμε το σημείο όπου
είχαν θαφτεί για δεύτερη φορά τα οστά. Ήξερα περίπου πού ήταν το μέρος
κι άρχισα να ψάχνω. Ήταν Άνοιξη. Παντού είχε χόρτα, αλλά σ’ εκείνο το
σημείο τα χόρτα ήταν πιο χαμηλά. Σημείωσαν το μέρος που τους έδειξα».
Ξαναπήγε εκεί για δεύτερη φορά, είπε, αλλά αυτή τη φορά δεν μπόρεσε
να το βρει, δεν βρήκε το σημείο όπου είχαν μετακινηθεί τα οστά, το
κιβώτιο σε σχήμα φέρετρου. «Απ το στρες λιποθύμησα. Δεν ήθελε να είναι
άδειο το σημείο που έδειξε. Τελικά, εντοπίστηκαν έξι άτομα στο δεύτερο
σημείο, (όπου είχαν μετακινηθεί), δύο στο καμίνι και πέντε έξω από το
συρματόπλεγμά (της στρατιωτικής περιοχής). Αυτά τα πέντε άτομα που
βρέθηκαν επίσης σε καμίνι δεν ήταν σε αυτό που εγώ είχα καταγράψει.
Βρέθηκαν κατά τύχη γιατί ήταν κοντά στις συντεταγμένες που είχα δώσει».
Ο Μουσταφά είπε ότι έχει υποδείξει κι άλλα σημεία ταφής. «Μπαίνεις σε
μια τέτοια ψυχολογία που θες να βρεις και να δείξεις. Ανεβαίνει η πίεσή
σου, το κεφάλι σου γυρνά, τα μάτια σου μαυρίζουν. Αλλά το κάνεις». Ένα
ακόμη άτομο βοήθησε ο ίδιος μετά από πληροφορίες που του έδωσε φίλος του
να εντοπισθεί στη Λάπηθο.
Μια μέρα, εξιστορεί, ήταν στη Σίντα σ΄ έναν μπαρμπέρη. Η γυναίκα του
τού είπε ότι είχε δει δύο φορτηγά γεμάτα με ομήρους (Ε/κ) να πηγαίνουν
(το 1974) και να επιστρέφουν άδεια. Κοντά στο χωριό ήταν δυο σπήλαια.
Πήγε ο ίδιος κι έψαξε. Ήταν λατομεία από την μυκηναϊκή περιοχή, είπε,
στο ένα από αυτά φαινόταν ότι έλειπε χώμα από την άκρη. Με την βοήθεια
ενός φίλου του, του οποίου ο πατέρας ήταν από τα πρώτα θύματα στη Σίντα
το 1958, εντόπισαν τελικά το σημείο ταφής.
«Μεταφέρω όλες τις πληροφορίες που μαθαίνω στην Σεβγκιούλ Ουλουντάγ
και στην ΔΕΑ. Έρχονται ερευνητές, λέω ότι ξέρω, σχεδιάζω ένα σκίτσο,
βρίσκω τις συντεταγμένες από το δορυφόρο, πηγαίνω στο χωράφι και τις
δείχνω. Αυτό που λέω είναι ότι υπάρχουν μέρη που δεν έχουν ακόμη
ανασκαφεί».
Στα Κνώδαρα, συνέχισε, υπάρχει ένας Άγγλος αγνοούμενος που πουλούσε
τσιγάρα κι αγνοείται από το 1974. Στα Κνώδαρα έμενε η μητέρα του και
είχε συλλέξει πληροφορίες, τις μετέφερε, έγραψε άρθρο στην εφημερίδα
Κίπρις, αλλά τίποτε, ακόμη δεν έχουν γίνει εκεί εκσκαφές για τον
εντοπισμό του.
«Δεν καταγράφουμε επιτυχία στο θέμα των αγνοουμένων. Η ΔΕΑ
δημιουργήθηκε το 1981. Πέρασαν 42 χρόνια. Οι εκσκαφές άρχισαν το 2006
και μέχρι σήμερα μόνο τους μισούς βρήκαμε. Οι δυο πλευρές, οι εγγυήτριες
χώρες και τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες
σε αυτό το θέμα. Αυτή είναι μια τεράστια αποτυχία. Αλλά οι Κύπριοι
είναι αυτοί που πρέπει να κάνουν τη μεγαλύτερη προσπάθεια. Αυτοί οι
άνθρωποι είναι οι απώλειές μας. Δεν πρέπει να περιμένουμε τίποτα από
τους εγγυητές, τον ΟΗΕ. Εμείς πρέπει να προσπαθήσουμε να βρούμε τους
χαμένους μας ανθρώπους. Αυτοί οι άνθρωποι είναι δικοί μας άνθρωποι. Αλλά
δυστυχώς κρατάμε ένα τέτοιο ανθρωπιστικό θέμα και στην πολιτική. Αυτό
είναι ένα ανθρωπιστικό ζήτημα. Ο καθένας περιμένει τον αγνοούμενό του».
Η «θεία Παναγιώτα»
Ο Μουσταφά πάει και στις κηδείες αγνοουμένων που εντοπίζονται. Μιλά
με γεμάτα μάτια για την «θεία Παναγιώτα» (Σολωμή Πασιά). Μια γυναίκα
πλούσια που είχε ανθρώπους να της δουλεύουν και οι Τ/κ επέλεγαν να
εργάζονται γι’ αυτή και όχι για ένα Τ/κ με κτήματα και επιχειρήσεις στην
περιοχή, γιατί ήταν καλύτερή εργοδότρια και «τους τάϊζε κιόλας».
Περίμενε τον άντρα και τον γιο της να επιστρέψουν και δεν επέστρεψαν
ποτέ. Είχαν προηγηθεί τα γεγονότα στην Μαράθα, Σανταλάρη, Αλόα,
σημειώνει με νόημα ο Μουσταφά. Γνώρισε την «θεία Παναγιώτα» μέσω της
Ουλουντάγ. Του είπε ότι της άρεσέ πολύ το λουλούδι «φούλι», αλλά δεν το
έβρισκε. Ο Μουσταφά το βρήκε και της το πήρε σπίτι της στη Λεμεσό να το
φυτέψει.
«Στο πρόσωπο της θείας Παναγιώτας είναι αποτυπωμένο όλο το δράμα των
συγγενών των αγνοουμένων. Αυτή η γυναίκα δεν χαμογέλασε ποτέ ξανά. Τα
εγγόνια της προσπάθησαν να την κάνουν να χαμογελάσει, αλλά έχασε το
χαμόγελό της». Στη κηδεία της «θείας Παναγιώτας» ο Μουσταφά πήγε και
στην εκκλησία και στην ταφή. Στο πρόσωπό της ήταν αποτυπωμένο το δράμα, η
θλίψη, ο πόνος, η αδικία, είπε. «Η κόρη της η Χριστίνα είναι αδερφή
μου. Έψαχνε τον πατέρα της, τον αδερφό της κι άλλους αγνοούμενους και
συμβάλλει στην συμφιλίωση των δύο κοινοτήτων. Δήλωσε ότι αυτοί που
έσφαξαν μαζικά Τ/κ ευθύνονται και για τη δολοφονία του πατέρα και του
αδελφού της. Κι αυτή είναι η αλήθεια».
«Το λαμπρό τζιει που πέφτει κρούζει» είπε υπογραμμίζοντας πως και
στην τ/κ κοινότητα υπάρχουν πρόσωπα όπως της «θείας Παναγιώτας».
Ο αγνοούμενος κουνιάδος του Ντερβίς Ερογλου
Ο Μουσταφά Γκιουρσέλ εξιστορεί και την περίπτωση του αδερφού της
συζύγου του Ντερβίς Έρογλου, Μεράλ. Ο μεγάλος αδερφός της αγνοούνταν το
1974 και λίγες μέρες μετά τους είπαν ότι θα γινόταν ανταλλαγή
αιχμαλώτων. Η μητέρα της Μεράλ πήρε δυο αρνιά, τα έβαλε στις δύο
εξωτερικές εισόδους της αυλής του σπιτιού της και θα έκοβε όποιο ήταν
στην πόρτα που θα έμπαινε ο γιος της για να το φάνε, να γιορτάσουν. Και
περίμενε. Ο γιος της όμως δεν ήρθε ποτέ. «Σκεφτείτε αυτή την μάνα». Τα
οστά του αδερφού της Μεράλ Έρογλου εντοπίστηκαν κι αυτή έκλαψε πολύ πάνω
από ένα μικρό κουτί στην κηδεία. «Όσοι ξέρουν αλλά δεν μιλούν θα πρέπει
να το λάβουν υπόψη. Αυτό είναι ανθρωπιστικό θέμα. Η ΔΕΑ δεν ψάχνει
κάποιον να τιμωρήσει, ψάχνει μόνο τους αγνοούμενους».
Μετακίνηση τάφου
Πεθαίνουν αυτοί που ξέρουν, πεθαίνουν κι αυτοί που περιμένουν, η φύση
αλλάζει, αλλά υπάρχουν κι αυτοί που γνωρίζουν που είναι κάποιοι
θαμμένοι και πηγαίνουν και μετακινούν τα οστά, ανέφερε ο Μουσταφά
Γκιουρσέλ. Γνωρίζει μια τέτοια περίπτωση, το έχει μεταφέρει στην ΔΕΑ κι
υπέδειξε και στο ΚΥΠΕ αυτό το σημείο μετά τον Άγιο Ιλαρίωνα, στον
Πενταδάχτυλο. «Σ΄ένα καμίνι υπάρχουν 27 άτομα. Πριν την ΔΕΑ κάποιος
πήγε, έσκαψε, τα μάζεψέ (τα οστά). Η Επιτροπή έσκαψε μετά, βρήκε
υπολείμματα δακτύλων, επιγονατίδες και τα έδωσε στους ανθρώπους: ‘πάρε
τον γιο σου’, ‘εδώ είναι ο άντρας σου’. Τα υπόλοιπα τα απομάκρυναν από
εκεί και τα μετέφεραν σε άλλο μέρος. Υποθέτω σε ποιο μέρος, το υπέδειξα
στην ΔΕΑ».
Η πιο έντονη επιθυμία του Μουσταφά Γκιουρσέλ είναι να μην σταματήσει
το έργο της η ΔΕΑ. «Ως Κύπριοι θα έπρεπε να ντρεπόμαστε, που κάναμε αυτό
το κακό ο ένας στον άλλο και κάποιοι συνεχίζουν να το κάνουν, μη
μιλώντας. Θα πεθάνουμε και πολλές γενιές μετά από εμάς θα αναζητούν τους
αγνοούμενούυς τους. Έχει αναπτυχθεί η τεχνολογία.. Στα μέρη που
γίνονται πόλεμοι, οι απώλειες εντοπίζονται στα πηγάδια, στα καμίνια, στα
ρέματα. Να μην τα παρατήσουν».
Θα ψάχνω για τους αγνοουμένους μέχρι να πεθάνω, δήλωσε ο Μουσταφά. «Η
Κύπρος είναι η πατρίδα μας, εμάς των Κυπρίων. Είναι το σπίτι μας. Ας
ρίξουμε μια ματιά τώρα στην Κύπρο, αν είμαστε ικανοποιημένοι με την
κατάσταση, ας συνεχίσουμε με αυτή τη νοοτροπία. Αν όμως δεν είμαστε
ικανοποιημένοι, ας κάνουμε κάτι».
Ο Μουσταφά Γκιουρσέλ παροτρύνει να σκεφτούμε το μέλλον, παροτρύνει
όσους ξέρουν να μιλήσουν, να δώσουν πληροφορίες και τα ΜΜΕ να μην
αφήσουν το θέμα των αγνοουμένων, να το κρατούν στην επικαιρότητα.
Καθώς η προσπάθεια να βρεις μια σπιθαμή παραλίας για να αφήσεις έστω
τα πράγματα σου μέχρι να κάνεις μια βουτιά γίνεται άθλος, ενώ ακόμα και
μέσα στη θάλασσα σε διάφορα μέρη χρειάζεται «τροχονόμος» ώστε να μην
συγκρούονται οι λουόμενοι, το θέμα δεν μπορεί να μην μας αφορά:
Ευρωπαϊκές πόλεις η μια μετά την άλλη θέτουν όρια στους αριθμούς
τουριστών που μπορούν να δεχτούν και εισάγουν κανόνες συμπεριφοράς.
Γραφικές πόλεις όπως η Κορνουάλη, το Ντουμπρόβνικ, η Βαρκελώνη, η
Βενετία, η Φλωρεντία, το Άμστερνταμ, έχουν πέσει θύμα της ίδιας της
γοητείας τους. Το Ντουμπρόβνικ, μετά τα γυρίσματα του Game of thrones
εκεί, δέχεται εκατομμύρια τουρίστες με τους 40.000 κατοίκους να
ασφυκτιούν. Το ίδιο κι η Βενετία με 50.000 κατοίκους και 20 εκατομμύρια
επισκέπτες να συνωστίζονται οι πλείστοι στην πλατεία του Αγίου Μάρκου. Η
Βαρκελώνη με 1.5 εκατ. ντόπιους δέχεται 30 εκατ. επισκέπτες το χρόνο….
Οι ίδιοι οι κάτοικοι οργανώνονται πλέον απαιτώντας, αν μη τι άλλο, το
ζωτικό τους χώρο. Κι οι Αρχές δεν μπορούν να τους αγνοήσουν. Το
Άμστερνταμ έχει ήδη κλείσει τα coffee shops με την κάνναβη σαν
αντικίνητρο προσέλκυσης τουριστών και ειδικά μιας συγκεκριμένης
κατηγορίας. Παράλληλα, έχει αποφασίσει το κλείσιμο της συνοικίας των
κόκκινων φαναριών και πλέον απαγορεύει και την έλευση κρουαζιερόπλοιων.
Όχι μόνο σε μια προσπάθεια να περιοριστεί ο αριθμός των τουριστών αλλά
και η ρύπανση.
«Αν η επιθυμία να δούμε τον κόσμο να συμβάλλει στην καταστροφή του,
μήπως να μείνουμε σπίτι;» αναρωτιέται άρθρο των NYTimes. «Ή μήπως να
σπεύσουμε να τον δούμε πριν είναι αργά;»
Τη δεκαετία του ’60 οι τουρίστες δεν ήταν παρά κάποιες δεκάδες
εκατομμύρια, ενώ σήμερα είναι δισεκατομμύρια. Κι οι περιορισμοί που
επιβλήθηκαν με την πανδημία του κορωνοϊού προκάλεσαν ένα νέο μπουμ.
Ταυτόχρονα όμως, η ηρεμία που έζησαν εκείνη την περίοδο οι κάτοικοι σε
όλες αυτές τις κατεξοχήν τουριστικές πόλεις, τους κάνει να μην αντέχουν
πλέον την τόσο πολυκοσμία και βαβούρα.
Στην Κύπρο, ενώ τα παραδείγματα άλλων χωρών θα έπρεπε να λειτουργούν
παραδειγματικά, συνεχίζουμε ακάθεκτοι με στόχο να αυξήσουμε τους
αριθμούς. Φυσικά δεν μιλάμε για τέτοιους αριθμούς, αλλά, ενώ η Βενετία,
το Άμστερνταμ, η Κορνουάλη και όλες αυτές οι ιστορικές πόλεις δέχονται
τα εκατομμύρια των επισκεπτών σε υποδομές που ήδη υπήρχαν, εμείς
δημιουργούμε διαρκώς νέες υποδομές εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος.
Και κάποια στιγμή ενδεχομένως να διαπιστώσουμε και εμείς πως δεν υπάρχει
χώρος για μας. Ήδη το νοιώθουμε όταν πρέπει να κάνεις κράτηση για
κρεβατάκι στην παραλία.
Στην ιστορία μας
υπάρχουν πράγματα για τα οποία θα έπρεπε ντρεπόμαστε πολύ. Επαίσχυντα.
Για παράδειγμα, είναι νομίζω η μεγαλύτερη ντροπή για όλους μας το
γεγονός ότι κάποτε οι Τουρκοκύπριοι πουλούσαν τις κόρες τους στους
Άραβες. Υπήρχε πείνα, λέει. Υπήρχε φτώχεια. Δεν κάνει διαφορά. Απολύτως
τίποτα δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για αυτό το ντροπιαστικό
παζάρεμα.
Ιδού ακόμα ένα παράδειγμα. Δύο χιλιάδες Τουρκοκύπριοι γράφτηκαν
κομάντο στον αγγλικό στρατό. Οι Άγγλοι τους χρειάζονταν για να τα
βγάλουν πέρα με τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ. Τι θλιβερή εικόνα. Από τη μια
κάποιοι που βγήκαν στο βουνό για να απελευθερώσουν την πατρίδα τους από
τον αποικιοκράτη, και από την άλλη κάποιοι που τάχθηκαν ενάντια στους
αγωνιστές για την πατρίδα τους συνεργαζόμενοι με τον αποικιοκράτη. Πήρε
και αυτό προ πολλού τη θέση του ανάμεσα στις σελίδες ντροπής της
ιστορίας μας. Υπάρχουν βεβαίως πολλά σαν αυτά που θα μας έκαναν να
ντρεπόμαστε. Όμως, ας το συντομεύσω προς το παρόν και ας έρθω σε αυτό
που θέλω ουσιαστικά να γράψω. Που νομίζω ότι η ντροπή γι’ αυτό υπερέχει
την ντροπή όσων ανέφερα πιο πάνω.
Γιατί υπερέχει; Επειδή βλέπω ότι τιμάται στη χώρα μου ένας
φασίστας πραξικοπηματίας οπαδός που έκανε μεγάλο κακό στον λαό του.
Σκότωσαν τους γιους σας, τους βασάνισαν, και εσύ τους τιμάς τώρα, έτσι
δεν είναι Ελληνοκύπριε αδελφέ; Καταλαβαίνω, τους συγχωρέσατε. Δεν ήταν
αρκετό. Τους τιμάτε τώρα και από πάνω. Σίγουρα δεν αντιλαμβάνεστε ότι
περάσατε στην ιστορία ως μια κοινότητα που τιμά τους δολοφόνους της. Αν
δεν σε εμπιστεύομαι, ουσιαστικά γι’ αυτό δεν σε εμπιστεύομαι. Νιώθω πολύ
προσβεβλημένος ως Κύπριος. Ένα ον διπλοπρόσωπο χωρίς τιμή. Οι
οικογένειες των οποίων οι γιοι σκοτώθηκαν εκ μέρους αυτών των δολοφόνων;
Δεν ξέρω πώς αντέχουν αυτή την εικόνα. Άραγε, πόσες χώρες υπάρχουν στον
κόσμο που μεταχειρίζονται ως ήρωες τους φασίστες πραξικοπηματίες
δολοφόνους;
Είμαι περίεργος. Αν δεν υπήρχε η επέμβαση του τουρκικού
στρατού, πόσους ακόμα θα σκότωναν αυτοί οι φασίστες πραξικοπηματίες;
Όμως, αυτό για το οποίο είμαι πιο περίεργος είναι το εξής: Ας πούμε δεν
ήρθε καθόλου η Τουρκία. Ο ανατραπέντας Μακάριος δεν μπόρεσε να
επιστρέψει ποτέ ξανά στην πατρίδα. Και πέρασαν χρόνια στο νησί κάτω από
τη διοίκηση της χούντας. Όταν μια μέρα ανατρεπόταν η χούντα και στη θέση
της ιδρυόταν μια δημοκρατική τάξη πραγμάτων, πάλι θα τους τιμούσατε
όπως κάνετε τώρα; Πείτε αλήθεια. Αν δεν υπήρχε η 20ή Ιουλίου, δεν θα σας περνούσε καθόλου από το μυαλό να τιμήσετε τους πραξικοπηματίες, έτσι δεν είναι;
Δεν μπορείτε να κρύβεστε πίσω από τη δικαιολογία της ενότητας
και να το κάνετε αυτό. Δεν μπορείτε να λέτε δεν είναι κάτι νέο αυτό.
Δηλαδή, έκαναν και οι προηγούμενοι το ίδιο πράγμα, τίμησαν και τα θύματα
και τους δήμιους και εσείς δεν είδατε κανένα απολύτως πρόβλημα να
κάνετε το ίδιο, έτσι; Δεν καταλαβαίνω τι κερδίζετε με το να
επαναλαμβάνετε εν γνώσει σας ένα λάθος που έγινε. Και η Ρωσία είχε
συγχωρέσει τους πραξικοπηματίες του 1991, όμως ποτέ δεν τους τίμησε.
Επιπλέον, οι πραξικοπηματίες στη Μόσχα δεν σκότωσαν κανέναν και δεν
έκαναν βασανιστήρια σε κανέναν.
Και ας έρθουμε ξανά σε ένα ζήτημα για το οποίο θα πρέπει να
ντρεπόμαστε. Από καιρού εις καιρόν επανεμφανίζονται τα όνειρα τούτης της
καημένης Κύπρου να εισέλθει στο ΝΑΤΟ. Σίγουρα εκπλήττονται γι’ αυτό οι
επιτελείς του ΝΑΤΟ. Από τη μια μας έκαναν τόσο κακό και από την άλλη
ανυπομονείτε για να ριχτείτε στην αγκαλιά τους. Ε, μα τον Θεό αυτό είναι
χειρότερο και από το σύνδρομο της Στοκχόλμης. Όχι μόνο ερωτευμένοι με
τον δήμιό σας, τρελά ερωτευμένοι. Ήρθε. Έχυσε αίμα. Διαμέλισε την
πατρίδα μας. Και τώρα τον ικετεύουμε λέγοντας «φίλησέ με». Άρα, δεν
έκαναν καθόλου λάθος οι Άγγλοι κομισάριοι που είπαν για τους Κύπριους
ότι «έχουν πνεύμα δούλου».
Μην θεωρείτε πως φταίνε μόνο οι κυβερνήσεις που έκαναν αυτές
τις υποθέσεις. Είστε και εσείς συνένοχοι αυτών των κυβερνήσεων. Εσείς
τις εκλέγετε. Και ύστερα σας τα ταΐζουν με το κουτάλι. Και εσείς
σαστίζετε, έτσι δεν είναι; Θα σαστίσετε πολύ ακόμα. Δεν κάνατε τα
αγάλματα των πραξικοπηματιών; Αν το μέγεθός τους ξεπεράσει το μέγεθος
του Μακαρίου που βρίσκεται στον Κύκκο, δεν θα εκπλαγώ καθόλου.
Υπάρχει κανείς που πιστεύει ακόμα πως η κλιματική αλλαγή είναι απλά
επιστημονική θεωρία; Στον τόπο μας είμαστε συνηθισμένοι στους καύσωνες
του καλοκαιριού. Για αυτό εύκολα μπορούμε να πούμε: «θα περάσει».
Όταν όμως καίγονται δάση ακόμα και στην Ελβετία, δεν μπορεί να είναι
απλά ένας συνηθισμένος καύσωνας του καλοκαιριού. Τεράστιες εκτάσεις σε
όλο τον πλανήτη καίγονται, φυσικά τοπία καταστρέφονται, οικοσυστήματα
καταρρέουν, περιουσίες χάνονται, γεωργικές εκτάσεις ερημοποιούνται,
άνθρωποι πεθαίνουν…
Σε περιοχές της Μεσογείου (Σικελία, Σαρδηνία) η θερμοκρασία έφτασε
στους 48 βαθμούς αλλά και στη βόρειο Ευρώπη έχει αγγίξει τον πρωτοφανή
-για την περιοχή και τα ιστορικά δεδομένα- αριθμό των 38-40 βαθμών. Το
ίδιο και στις ΗΠΑ, στην Κίνα και στην Αφρική. Μαζί με την θερμοκρασία
εδάφους αυξάνεται και η θερμοκρασία του νερού σε θάλασσες και ωκεανούς
απειλώντας τη θαλάσσια ζωή. Κι ακολουθούν έντονες βροχοπτώσεις και
πλημμύρες.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός έχει σημάνει συναγερμό
χαρακτηρίζοντας τη ζέστη ένα από τα φονικότερα μετεωρολογικά φαινόμενα.
Τα σκήπτρα δε κρατάει η Ευρώπη, όπου η αύξηση της θερμοκρασίας είναι
κατά 2,3°C ενώ στον υπόλοιπο πλανήτη 1,5ο. Πέρυσι, μόνο στην
Ευρώπη πέθαναν περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι λόγω της ακραίας ζέστης.
Η οικονομική ζημιά δε, τις τελευταίες δεκαετίες, ανέρχεται σε
τρισεκατομμύρια. Μόνο στην Ευρώπη οι καύσωνες, οι πλημμύρες και οι
καταιγίδες εκτιμάται ότι προκάλεσαν οικονομικές απώλειες 145
δισεκατομμυρίων ευρώ την τελευταία δεκαετία.
Ο κόσμος θερμαίνεται λόγω της συγκέντρωσης αερίων του θερμοκηπίου που
προκαλούνται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως το διοξείδιο του
άνθρακα και το μεθάνιο. Κι όσο η θερμοκρασία αυξάνεται, πληθαίνουν οι
πυρκαγιές εκπέμποντας διοξείδιο, προκαλώντας φαύλο κύκλο.
Οι επιστήμονες διαμηνύουν ότι, ενώ το παράθυρο δράσης κλείνει,
υπάρχει ακόμη χρόνος για να μειωθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη, αν
απομακρυνθούμε από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου και
στραφούμε άμεσα προς την καθαρή ενέργεια.
Εντούτοις τους ακούει κανείς; Κι επανερχόμαστε στο ερώτημα: «Υπάρχει
κανείς που πιστεύει ακόμα πως η κλιματική αλλαγή είναι απλά επιστημονική
θεωρία;» Δυστυχώς πολλοί. Ενώ μιλάμε για πράσινη μετάβαση και ενώ θα
έπρεπε μέχρι σήμερα όλα τουλάχιστον τα δημόσια κτήρια να καλύπτουν τις
ενεργειακές τους ανάγκες με φιλικούς στο περιβάλλον τρόπους, παραμένουμε
στα λόγια. Τα λιγοστά πάρκα που υπάρχουν τσιμεντώνονται από δημοτικές
Aρχές και Εκκλησία αγνοώντας τις αντιδράσεις πολιτών. Οι γεωργοί
κατέρχονται σε διαμαρτυρία ζητώντας να συνεχίζουν να χρησιμοποιούν
επικίνδυνα χημικά και οι κομματικές συντεχνίες τους στηρίζουν αντί να
τους εξηγήσουν πως υπάρχουν και βιώσιμοι τρόποι καλλιέργειας. Όταν δε
στην Ευρωβουλή συζητούν για αποκατάσταση φυσικών οικοσυστημάτων και
διατήρηση της βιοποικιλότητας, η Ευρωβουλευτίνα του ΔΗΣΥ ψηφίζει
εναντίον. Υπάρχουν λοιπόν πολλοί που πιστεύουν πως καύσωνας είναι, θα
περάσει.
Οι πρόσφατες κρίσεις, από την πανδημία του νέου κορονοϊού ως την απογείωση του κόστους ζωής,
είχαν αποτέλεσμα 165 εκατομμύρια άνθρωποι να βυθιστούν στη φτώχεια από
το 2020, σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος απευθύνει
έκκληση να αποφασιστεί «παύση» στην αποπληρωμή των κρατικών χρεών των
αναπτυσσόμενων χωρών για να αντιστραφεί η τάση.
Εξαιτίας του σωρευτικού αντίκτυπου των οικονομικών σοκ, 75 εκατομμύρια άνθρωποι διολίσθησαν στην ακραία φτώχεια (εισόδημα κάτω από 2,15 δολάρια την ημέρα) μεταξύ του 2020 και του 2023,
ενώ άλλοι 90 εκατ. άνθρωποι πλέον βρίσκονται κάτω από το όριο της
φτώχειας, δηλαδή έχουν εισόδημα που δεν ξεπερνά τα 3,65 δολάρια την
ημέρα, κατά τους υπολογισμούς του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων
Εθνών (PNUD, UNDP στα αγγλικά).
«Οι χώρες που μπόρεσαν να επενδύσουν σε μέτρα προστασίας τα τρία
τελευταία χρόνια εμπόδισαν μεγάλο αριθμό ανθρώπων να περιπέσει στη
φτώχεια», σχολίασε ο επικεφαλής του PNUD, ο Άχιμ Στάινερ, στην
ανακοίνωση Τύπου που δημοσιοποίησαν οι υπηρεσίες του.
Όμως «στις υπερχρεωμένες χώρες, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του υψηλού
επιπέδου του χρέους, των ανεπαρκών κοινωνικών δαπανών και της αύξησης
των ποσοστών της φτώχειας που πλέον προκαλούν συναγερμό», επέμεινε.
Το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών εισηγείται έτσι να υπάρξει «παύση» της αποπληρωμής των κρατικών χρεών στις χώρες που είναι υποχρεωμένες να επιλέξουν μεταξύ του να εξυπηρετούν τα χρέη τους ή να βοηθήσουν τους πληθυσμούς τους.
Σύμφωνα με άλλη έκθεση του ΟΗΕ που δίνεται στη δημοσιότητα σήμερα, κάπου
3,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν η μισή ανθρωπότητα, ζουν σε χώρες
που δαπανούν περισσότερα για την κάλυψη τόκων του χρέους τους παρά για
την παιδεία ή την υγεία.
Και οι αναπτυσσόμενες χώρες, παρότι το επίπεδο χρέους είναι
χαμηλότερο (αλλά αυξάνεται ταχύτερα) πληρώνουν περισσότερους τόκους
εξαιτίας ιδίως της αύξησης των επιτοκίων.
Σε αυτές τις συνθήκες, το PNUD καλεί να υπάρξει «παύση» της
αποπληρωμής τοκοχρεολυσίων ώστε να χρηματοδοτηθούν κοινωνικά μέτρα
προορισμένα να αμβλύνουν τις συνέπειες των οικονομικών σοκ. Εκτιμά πως
«η λύση δεν είναι εκτός εμβέλειας» για το διεθνές σύστημα.
Κατά τους υπολογισμούς της έκθεσης, για να βγουν αυτοί οι 165 εκατ. νεόπτωχοι από τη φτώχεια το κόστος θα ήταν περίπου 14 δισεκατομμύρια δολάρια
– με άλλα λόγια, το 0,009% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2022, ή κάτι λιγότερο
από το 4% του ποσού που δαπανούν για να εξυπηρετούν τα χρέη τους οι
αναπτυσσόμενες χώρες.
Αν προστεθούν οι απώλειες εσόδων των ανθρώπων που βρίσκονταν ήδη κάτω
από το όριο της φτώχειας πριν από τα πρόσφατα σοκ, το κόστος των
δαπανών ελάφρυνσης θα έφθανε τα 107 δισεκατομμύρια (0,065% του
παγκόσμιου ΑΕΠ, περίπου το ένα τέταρτο του ποσού που δαπανάται για την
εξυπηρέτηση χρεών).
«Η απραξία όσον αφορά την αναδιάρθρωση των κρατικών χρεών των
αναπτυσσόμενων χωρών έχει ανθρώπινο κόστος», επέμεινε ο Άχιμ Στάινερ.
«Χρειαζόμαστε νέους μηχανισμούς για να προλαβαίνουμε και να απορροφούμε
τα σοκ και για να λειτουργεί η οικονομική αρχιτεκτονική για τους πιο
ευάλωτους».
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, ο Αντόνιο Γκουτέρες, που δεν σταματά να
ζητεί μεταρρύθμιση των διεθνών χρηματοπιστωτικών θεσμών, κατήγγειλε
ξανά αυτή την εβδομάδα το «απαρχαιωμένο» σύστημα το οποίο «αντανακλά τις
αποικιακές δυναμικές της εποχής που δημιουργήθηκε».
