Εάν το TikTok μας φαινόταν μια πλατφόρμα
«παιχνίδι» στα χέρια των νεαρότερων ηλικιών στο διαδίκτυο,
αποδεικνύεται ένα πεδίο δόξης λαμπρό όχι μόνο για εμπορικούς και
επικοινωνιακούς σκοπούς, αλλά πλέον και για εκπαιδευτικούς. Απόδειξη το
Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών Haaga-Helia στο Ελσίνκι.
Τι σκέφτηκαν και εφάρμοσαν οι Σκανδιναβοί; Μα, ένα νέο πανεπιστημιακό
μάθημα το οποίο θα είναι αποκλειστικά διαθέσιμο στο TikTok.
Ενδεχομένως να μας ξένιζαν αρχικά οι διαδικτυακές εκπαιδευτικές
πλατφόρμες οι οποίες και έκαναν θραύση στο διάστημα της καραντίνας λόγω
κορωνοϊού (π.χ. Το διάσημο «μάθημα της ευτυχίας» του Γιέιλ, με τίτλο «Η
επιστήμη του ευ ζην»). Ωστόσο έχουν αποδειχθεί σοβαρά εργαλεία
επαγγελματικής επιμόρφωσης και δια βίου μάθησης και λειτουργούν ως
σημαντικά εφόδια στις νέες απαιτήσεις της εργασιακής ζωής που
εξελίσσεται ραγδαία λόγω των νέων τεχνολογιών.
Στόχος η δημιουργία κι άλλων εκπαιδευτικών προγραμμάτων
Το Πανεπιστήμιο
του Ελσίνκι αποφάσισε να μην μείνει απέξω από τις εξελίξεις και
δημιούργησε το μάθημα «Από την ιδέα στην επιχείρηση» το οποίο
αποτελείται από 14 βίντεο σε διαδραστική μορφή.
Πρόκειται για έναν οδηγό βήμα προς βήμα που ξεκινά από την ανάπτυξη
μιας ιδέας προϊόντος ή υπηρεσίας και εκτείνεται μέχρι το πεδίο των
πωλήσεων. Εκτός από τα μαθήματα που παρακολουθούν, οι φοιτητές μπορούν να κάνουν τις εργασίες τους και να συνομιλούν στα σχόλια της πλατφόρμας.
Στα σχέδια του πανεπιστημίου είναι να δημιουργήσει κι άλλα
εκπαιδευτικά προγράμματα στο TikTok. Το μάθημα είναι το πρώτο στον κόσμο
που διεξάγεται αποκλειστικά στο TikTok από διαπιστευμένο εκπαιδευτικό
ίδρυμα.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του πανεπιστημίου, το TikTok έχει
αναδειχθεί εδώ και καιρό το κύριο κανάλι ειδήσεων για τους νέους.
Προκειμένου, λοιπόν, οι μαθητές να έχουν πρόσβαση στο κοινωνικό δίκτυο
όχι μόνο για ψυχαγωγία, αλλά και για ουσιαστικότερη ωφέλιμη συμμετοχή,
αποφασίστηκε να μεταφερθούν τα μαθήματα εκεί.
Η Έκθεση Παγκόσμιας Ευτυχίας που διενήργησε το ΕΣΥ των ΗΠΑ έδειξε ότι η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την γενιά Z τους οδηγεί να βιώνουν μία πρώιμη «κρίση μέσης ηλικίας».
Σύμφωνα με τον Δρ. Βίβεκ Μέρθι τα ευρήματα της φετινής Έκθεσης
Παγκόσμιας Ευτυχίας έδειξαν, μεταξύ άλλων, ότι οι νέοι ηλικίας 15 έως 24
ετών είναι λιγότερο ευτυχισμένοι από τις παλαιότερες γενιές. Στη Βόρεια
Αμερική πολλοί νέοι άνθρωποι είναι πλέον λιγότερο ευτυχισμένοι από τους
μεγαλύτερους σε ηλικία. Η ίδια τάση αναμένεται να επικρατήσει και στη
δυτική Ευρώπη.
Ο Δρ. Μέρθι προτρέπει τις κυβερνήσεις να ρυθμίσουν τα μέσα κοινωνικής
δικτύωσης καθώς η μελέτη δείχνει ότι η χρήση της οθόνης και η απομόνωση
έχουν επιδεινώσει την ψυχική υγεία των νέων.
«Το να επιτρέπουμε στα παιδιά να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής
δικτύωσης είναι σαν να τους δίνουμε φάρμακα τα οποία έχουν αποδειχθεί
ότι δεν είναι ασφαλή», δήλωσε στον Guardian ο Μέρθι.
Όπως σημειώνει η ΕΡΤ, το 2023 ο Μέρθι εξέδωσε επίσημη προειδοποίηση
ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάζουν «ένα σοβαρό κίνδυνο
βλάβης» για την ψυχική υγεία και την ευημερία των παιδιών και των
εφήβων.
«Δεν έχουμε ακόμη αρκετά στοιχεία για να προσδιορίσουμε εάν τα μέσα
κοινωνικής δικτύωσης είναι επαρκώς ασφαλή για να τα χρησιμοποιήσουν οι
νέοι και τα παιδιά. Ακόμα περιμένω τις εταιρείες να μας δείξουν δεδομένα
που αποδεικνύουν ότι οι πλατφόρμες τους είναι πραγματικά ασφαλείς»
πρόσθεσε.
Ο Μέρθι συνέκρινε τις εταιρείες τεχνολογίας με τις αυτοκινητοβιομηχανίες του 20ου αιώνα.
«Αυτό που συμβαίνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ισοδυναμεί με το να
έχεις παιδιά σε αυτοκίνητα που δεν έχουν χαρακτηριστικά ασφαλείας και
να οδηγείς σε δρόμους χωρίς όρια ταχύτητας. Χωρίς φανάρια και κανέναν
απολύτως κανόνα. Και εμείς τους λέμε: ξέρετε τι, κάντε το καλύτερο –
βρείτε πώς να το διαχειριστείτε. Είναι τρελό αν το σκεφτείτε» δήλωσε.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι γονείς αισθάνονται ότι «το όλο θέμα έχει πέσει στους ώμους τους», πρόσθεσε.
Οι κυβερνήσεις άργησαν να απαιτήσουν από τις εταιρείες να προσθέσουν
δικλείδες ασφαλείας στις πλατφόρμες τους, κάτι που έπρεπε να το είχαν
κάνει πριν από 10 χρόνια, σύμφωνα με τον Μέρθι.
«Αυτό που συνέβη είναι μια θεμελιώδης αποτυχία των κυβερνήσεων να
προστατεύσουν τους νέους από τις βλαβερές συνέπειες μιας νέας
τεχνολογίας η οποία δεν είναι πια καινούργια» είπε.
Για αυτό και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αρχίσουν να αναλογιστούν τον
αντίκτυπο που έχουν οι πολιτικές τους στην κοινωνική σύνδεση των
ανθρώπων. Υποστηρίζει επίσης ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να
αναβαθμίσουν τα δημόσια μέσα μεταφοράς ώστε να φέρουν τους ανθρώπους
ξανά κοντά. Ο σχεδιασμός κατοικιών μπορεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο στον
τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συναντιούνται» κατέληξε ο Μέρθι.
Σαν σήμερα 14 Μαρτίου 1879 γεννήθηκε ο
Άλμπερτ Αϊνστάιν (1879 – 1955), κορυφαίος φυσικός και θεμελιωτής της
θεωρίας της σχετικότητας.
Ακολουθεί το γνωστό του άρθρο με τίτλο
«Γιατί σοσιαλισμός», το οποίο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο πρώτο τεύχος
του αμερικανικού περιοδικού Monthly Revue, το 1949:
Ας
εξετάσουμε πρώτα απ’ όλα το ζήτημα αυτό από την άποψη της επιστημονικής
γνώσης. Μπορεί να φανεί ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεθοδολογικές
διαφορές ανάμεσα στην αστρονομία και την οικονομία: οι επιστήμονες και
στους δύο τομείς προσπαθούν να ανακαλύψουν τους νόμους, που έχουν γενική
εφαρμογή σε ορισμένες ομάδες φαινομένων, για να κάνουν την αμοιβαία
σχέση των φαινομένων αυτών όσο γίνεται πιο κατανοητή. Αλλά τέτοιες
μεθοδολογικές διαφορές υπάρχουν στην πραγματικότητα.
Η ανακάλυψη των γενικών νόμων στον
τομέα της οικονομίας είναι δυσκολότερη γιατί τα υπό παρατήρηση
οικονομικά φαινόμενα, επηρεάζονται συχνά από πολλούς παράγοντες, που
είναι πάρα πολύ δύσκολο να εκτιμηθούν ξεχωριστά. Εκτός από αυτό, η πείρα
που συγκεντρώθηκε από την αρχή της λεγόμενης πολιτισμένης περιόδου της
ανθρώπινης ιστορίας, υποβάλλονταν και υποβάλλεται, ως γνωστόν, σε
σοβαρές επιδράσεις και περιορισμούς όχι μόνο οικονομικού χαρακτήρα.
Για παράδειγμα, οι περισσότερες μεγάλες
δυνάμεις στην ιστορία οφείλουν την ύπαρξη τους στις κατακτήσεις. Οι
λαοί κατακτητές εδραιώνονταν νομικά και οικονομικά ως προνομιούχα τάξη
στην κατακτημένη χώρα… Πουθενά δεν έχει ξεπεραστεί πραγματικά εκείνο που
ο Βέμπλεν αποκαλεί «ληστρική φάση» ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Ορισμένα
οικονομικά γεγονότα, που παρατηρούμε, αφορούν τη φάση αυτή και μάλιστα
οι νόμοι, που μπορούμε να εξάγουμε από αυτά, δεν είναι εφαρμόσιμοι σε
καμιά άλλη φάση.
Δεδομένου ότι ο πραγματικός σκοπός του
σοσιαλισμού είναι ακριβώς να ξεπεράσει τη «ληστρική φάση» στην ανάπτυξη
της ανθρωπότητας και να προχωρήσει προς τα εμπρός, η οικονομική επιστήμη
στη σημερινή κατάστασή της μπορεί να ρίξει μόνο ένα πολύ ασήμαντο φως
στη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος.
Δεύτερο, ο σκοπός του σοσιαλισμού είναι
κοινωνικοηθικός. Η επιστήμη δεν μπορεί να δημιουργεί σκοπούς και είναι
ακόμη λιγότερο ικανή να τους εμφυσήσει στους ανθρώπους. Το μέγιστο που
μπορεί να κάνει η επιστήμη είναι να προσφέρει τα μέσα για την επίτευξη
ορισμένων σκοπών. Αλλά αυτοί καθαυτοί οι σκοποί επιτυγχάνονται από
προσωπικότητες με υψηλά ηθικά ιδανικά και, αν οι σκοποί αυτοί δεν είναι
θνησιγενείς αλλά βιώσιμοι και ισχυροί, τους υποστηρίζουν και τους
αναπτύσσουν πολλοί άνθρωποι, που καθορίζουν εν μέρει υποσυνείδητα την
αργή εξέλιξη της κοινωνίας.
Λόγω των αιτίων αυτών οφείλουμε να
είμαστε προσεκτικοί και να μην υπερεκτιμούμε την επιστήμη και τις
επιστημονικές μεθόδους, όταν η υπόθεση αφορά ανθρώπινα προβλήματα. Δεν
πρέπει επίσης να σκεφτόμαστε ότι μόνο οι ειδικοί έχουν το δικαίωμα να
διατυπώνουν τη γνώμη τους για τα ζητήματα οργάνωσης της κοινωνίας.
Τελευταία ακούγονται πάρα πολλές φωνές
ότι η ανθρώπινη κοινωνία περνάει κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει
κλονιστεί σοβαρά. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι τα
άτομα αδιαφορούν ή ακόμα και εχθρεύονται τις μικρές ή μεγάλες ομάδες
όπου ανήκουν. Για να δείξω τι εννοώ, επιτρέψτε να επικαλεστώ την
προσωπική μου πείρα. Πρόσφατα, συζητώντας με έναν έξυπνο και αξιόπιστο
άνθρωπο για την απειλή πολέμου που, κατά τη γνώμη μου, θα αποτελούσε
σοβαρό κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας, διαπίστωσα ότι
μόνο μια υπερεθνική οργάνωση μπορεί να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο
αυτό. Σχετικά με αυτό ο συνομιλητής μου, μου είπε πολύ ήρεμα και ψυχρά:
«Μα γιατί φοβόσαστε τόσο την εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής;».
Είμαι βέβαιος ότι μόλις έναν αιώνα πριν
κανείς δε θα έκανε παρόμοια παρατήρηση με τόση ευκολία. Πρόκειται για
δήλωση ανθρώπου που μάταια προσπαθούσε να βρει ισορροπία μέσα του και
έχασε πρακτικά την ελπίδα για επιτυχία. Ποια όμως είναι η αιτία; Υπάρχει
διέξοδος;
Ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα
προσωπικότητα και κοινωνικό ον. Ως προσωπικότητα προσπαθεί να
προστατεύσει τη δική του ύπαρξη και την ύπαρξη των οικείων του, να
ικανοποιήσει τις προσωπικές τους επιθυμίες και να αναπτύξει τις
ικανότητές του. Σαν κοινωνικό ον επιδιώκει να κερδίσει την αναγνώριση
και την αγάπη των άλλων ανθρώπων, να συμμεριστεί τις χαρές τους, να τους
παρηγορήσει στη λύπη, να καλυτερέψει τους όρους ζωής τους. Μόνο η
ύπαρξη αυτών των διαφόρων, συχνά αντιφατικών επιδιώξεων καθορίζει τον
ιδιαίτερο χαρακτήρα του ανθρώπου και από τους ιδιόμορφους συνδυασμούς
τους εξαρτάται ο βαθμός που το άτομο μπορεί να πετύχει την εσωτερική
ισορροπία και να συμβάλει στην ευημερία της κοινωνίας.
Είναι εντελώς δυνατό η σχετική δύναμη
των δυο αυτών επιδιώξεων να είναι βασικά προσδιορισμένη από την
κληρονομικότητα. Αλλά η προσωπικότητα διαμορφώνεται οριστικά στο
περιβάλλον, όπου ο άνθρωπος βρίσκεται στη διαδικασία της ανάπτυξής του,
από τη διάρθρωση της κοινωνίας όπου μεγαλώνει, από τις παραδόσεις της
κοινωνίας αυτής, από το πώς εκτιμά τους διάφορους τύπους συμπεριφοράς.
Η αφηρημένη έννοια «κοινωνία» σημαίνει
για το ατομικό ανθρώπινο ον το σύνολο των άμεσων και έμμεσων αμοιβαίων
σχέσεων με τους σύγχρονους του και με όλες τις προηγούμενες γενεές. Το
άτομο είναι σε θέση να σκέπτεται, να νιώθει, να προσπαθεί να εργαστεί
αυτοτελώς, αλλά εξαρτάται τόσο πολύ από την κοινωνία στη φυσική,
διανοητική και συναισθηματική ύπαρξή του, που είναι αδύνατο να σκέπτεται
γι’ αυτήν ή να την κατανοεί εκτός των πλαισίων της κοινωνίας.
Η «κοινωνία» αυτή εξασφαλίζει στον
άνθρωπο τροφή, ενδυμασία, κατοικία, εργαλεία εργασίας, τον προικίζει με
γλώσσα, με τις μορφές και το βασικό περιεχόμενο των σκέψεων. Η ζωή του
είναι δυνατή χάρη στην εργασία και στα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων
ανθρώπων στο παρελθόν και στο παρόν, όλων εκείνων που κρύβονται πίσω από
τη μικρή λέξη «κοινωνία» …
Ο άνθρωπος κατά τη γέννησή του χάρη
στην κληρονομικότητα αποκτά βιολογική σύσταση, που πρέπει να τη θεωρούμε
καθορισμένη και αμετάβλητη, η οποία περιλαμβάνει φυσικές επιδιώξεις που
είναι χαρακτηριστικές για τα ανθρώπινα όντα. (Όπως αναφέραμε παραπάνω, η
βιολογική φύση του ανθρώπου δεν μπορεί να αλλάξει για πρακτικούς
λόγους). Εκτός από αυτό, στη διάρκεια της ζωής του αποκτά πολιτιστική
ψυχοσύνθεση, που την παίρνει από την κοινωνία μέσω της επικοινωνίας και
με πολλά άλλα είδη επίδρασης…
Η κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπινων
υπάρξεων μπορεί να διαφέρει πολύ ανάλογα με τα επικρατούντα πολιτιστικά
πρότυπα και τύπους οργάνωσης που κυριαρχούν στην κοινωνία. Σε αυτό
ακριβώς βασίζουν τις ελπίδες όσοι επιδιώκουν να καλυτερέψουν την τύχη
του ανθρώπου: οι άνθρωποι δεν είναι καταδικασμένοι λόγω της βιολογικής
τους ψυχοσύνθεσης να αλληλοεξοντώνονται ή να παραδίδονται στο έλεος της
σκληρής και αναπόφευκτης μοίρας.
Αν αναρωτηθούμε πώς πρέπει να αλλάξουμε
τη διάρθρωση της κοινωνίας και του πολιτισμού της για να γίνει πιο
ευνοϊκή η ανθρώπινη ζωή, πρέπει να θυμούμαστε ότι πάντα υπάρχουν
ορισμένες συνθήκες που δεν μπορούμε να τις αλλάξουμε. Πολύ περισσότερο,
οι τεχνολογικές και δημογραφικές διαδικασίες μερικών τελευταίων αιώνων
δημιούργησαν συνθήκες που είναι επίσης αμετάβλητες. Στις περιοχές με
μόνιμο και πυκνό πληθυσμό η παραγωγή των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών
προϋποθέτει υποχρεωτικά τον καταμερισμό της εργασίας και μια μεγάλη
συγκέντρωση παραγωγικού μηχανισμού.
Η εποχή που τα άτομα ή συγκριτικά
μικρές ομάδες μπορούσαν να έχουν πλήρη επάρκεια, η οποία όταν κοιτάμε
στα περασμένα μας φαίνεται τόσο ειδυλλιακή, έφυγε μια για πάντα. θα
είναι απλώς μια μικρή υπερβολή αν πούμε ότι από την άποψη της παραγωγής
και κατανάλωσης η ανθρωπότητα αποτελεί σήμερα κιόλας μια παγκόσμια
κοινότητα.
Τώρα μπορώ να προσδιορίσω σύντομα την
ουσία της σημερινής κρίσης. Πρόκειται για τη στάση του ατόμου απέναντι
στην κοινωνία. Το άτομο συνειδητοποιεί σε μεγαλύτερο βαθμό παρά ποτέ
άλλοτε την εξάρτησή του από την κοινωνία. Όμως δεν εκλαμβάνει την
εξάρτηση αυτή ως θετικό φαινόμενο, ως οργανική σχέση, ως προστατευτική
δύναμη, αλλά μάλλον ως απειλή κατά των φυσικών του δικαιωμάτων ή ακόμα
και κατά της οικονομικής του ύπαρξης. Πολύ περισσότερο, η θέση του στην
κοινωνία είναι τέτοια που οι εγωιστικές επιδιώξεις του αυξάνουν συνεχώς,
ενώ οι κοινωνικές, πιο αδύνατες από τη φύση τους επιδιώξεις του, όλο
και πιο πολύ καταρρέουν.
Όλοι οι άνθρωποι ανεξάρτητα από τη θέση
τους στην κοινωνία υποφέρουν από τη διαδικασία αυτή. Αιχμάλωτοι του
εγωισμού τους, χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται, νοιώθουν
ανυπεράσπιστοι, μοναχικοί, στερημένοι από την ικανότητα, με αφέλεια,
απλά και απερίσκεπτα να χαίρονται τη ζωή. 0 άνθρωπος μπορεί να βρει
νόημα στη ζωή – που είναι τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους – μόνο
αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία.
Η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής
κοινωνίας, όπως υπάρχει σήμερα, είναι κατά τη γνώμη μου η πραγματική
πηγή του κακού. Βλέπουμε μια τεράστια μάζα παραγωγών που πασχίζουν
ακατάπαυστα να αφαιρέσουν ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της
συλλογικής εργασίας τους – όχι με τη βία, αλλά σύμφωνα με τους νόμιμα
καθιερωμένους κανόνες. Από την άποψη αυτή είναι σημαντικό ότι τα μέσα
παραγωγής, δηλαδή όλες οι παραγωγικές δυνάμεις, απαραίτητα για την
παραγωγή καταναλωτικών εμπορευμάτων, καθώς και οι ολοένα νέες επενδύσεις
μπορούν να είναι νόμιμα και κατά το μεγαλύτερο μέρος αποτελούν ατομική
ιδιοκτησία ξεχωριστών προσώπων.
Για απλοποίηση θα αποκαλώ στη συνέχεια
«εργάτες» όσους δεν ανήκουν στους ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής, αν και
αυτό δεν αντιστοιχεί πλήρως στη συνηθισμένη χρήση του όρου αυτού. 0
ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής είναι σε θέση να αποκτά εργατική δύναμη.
Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής, ο εργάτης παράγει νέα εμπορεύματα που
γίνονται ιδιοκτησία του καπιταλιστή. Εδώ έχει ακριβώς σημασία η
συσχέτιση της πραγματικής αξίας αυτού που ο εργάτης παράγει και εκείνου
που του πληρώνουν. Όσο καιρό η σύμβαση εργασίας είναι «ελεύθερη», αυτό
που παίρνει ο εργάτης δεν καθορίζεται από την πραγματική αξία των
παραγόμενων από αυτόν εμπορευμάτων, αλλά από τις ελάχιστες ανάγκες του
και την προσφορά και ζήτηση εργατικής δύναμης από τους καπιταλιστές.
Έχει σημασία να καταλάβουμε ότι ακόμη και στη θεωρία η αμοιβή του εργάτη
δεν καθορίζεται από την αξία αυτού που έχει παράγει.
Βρισκόμαστε μπροστά στην τάση του
ιδιωτικού κεφαλαίου προς την όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση. Εν μέρει
λόγω του ανταγωνισμού των καπιταλιστών, εν μέρει γιατί η ανάπτυξη της
τεχνολογίας και ο αυξανόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνουν το
σχηματισμό μεγαλύτερων παραγωγικών μονάδων σε βάρος των μικρών.
Αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτής είναι η ολιγαρχία του ιδιωτικού
κεφαλαίου, η κολοσσιαία εξουσία του οποίου δεν μπορεί να ελέγχεται
αποτελεσματικά ακόμη και σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αυτό συμβαίνει,
γιατί τα μέλη των νομοθετικών οργάνων εκλέγονται από τα πολιτικά
κόμματα, τα οποία χρηματοδοτούνται και επηρεάζονται βασικά από τους
ιδιώτες επιχειρηματίες, που επιδιώκουν για πρακτικούς σκοπούς να
απομακρύνουν το εκλογικό σώμα από τους νομοθέτες. Σαν αποτέλεσμα οι
αντιπρόσωποι του λαού δεν υπερασπίζονται αποτελεσματικά τα συμφέροντα
των μη προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού. Πολύ περισσότερο, στις
υπάρχουσες συνθήκες οι ιδιώτες επιχειρηματίες ελέγχουν αναπόφευκτα τις
κύριες πηγές πληροφόρησης (τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση). Για το λόγο
αυτό, ο απλός πολίτης είναι πολύ δύσκολο και στις περισσότερες
περιπτώσεις απλώς αδύνατο να καταλήξει σε αντικειμενικά συμπεράσματα και
να ασκεί με εξυπνάδα τα πολιτικά του δικαιώματα.
Η κατάσταση που επικρατεί στην
οικονομία, βασιζόμενη στην καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία,
χαρακτηρίζεται επομένως από δυο κύριες αρχές: πρώτο, τα μέσα παραγωγής
(κεφάλαιο), αποτελούν ατομική ιδιοκτησία και οι ιδιοκτήτες τα
διαχειρίζονται κατά την κρίση τους. Δεύτερο, η σύμβαση εργασίας είναι
ελεύθερη. Φυσικά από την άποψη αυτή δεν υπάρχει καθαρή καπιταλιστική
κοινωνία.
Πρέπει ιδιαίτερα να σημειώσουμε ότι οι
εργάτες, χάρη στη μακροχρόνια και έντονη πολιτική πάλη σημείωσαν
επιτυχίες εξασφαλίζοντας σε ορισμένες κατηγορίες εργατών «βελτιωμένη»
μορφή ελεύθερης σύμβασης εργασίας. Αλλά η σημερινή οικονομία στο σύνολό
της διαφέρει κατά πολύ από τον «καθαρό» καπιταλισμό.
Η παραγωγή πραγματοποιείται για χάρη
του κέρδους και όχι για το όφελος, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι όλοι,
όσοι θέλουν και μπορούν να εργαστούν, θα μπορέσουν σίγουρα να βρουν
δουλειά. Σχεδόν πάντα υπάρχει στρατιά ανέργων. 0 εργάτης φοβάται συνεχώς
να μη χάσει τη δουλειά του. Επειδή οι άνεργοι και οι χαμηλόμισθοι
εργάτες δεν αποτελούν προσοδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών
εμπορευμάτων είναι περιορισμένη με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρές
δυσκολίες. Η τεχνική πρόοδος οδηγεί συχνά στην αύξηση της ανεργίας και
όχι στην ελάφρυνση από τα βάρη της εργασίας. 0 προσανατολισμός στο
κέρδος σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό των καπιταλιστών είναι η αιτία
της αστάθειας στη συσσώρευση και τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, πράγμα
που οδηγεί σε όλο και πιο σοβαρές καταστάσεις ύφεσης. Ο απεριόριστος
ανταγωνισμός οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη σπατάλη εργασίας και έτσι
παραμορφώνει την κοινωνική συνείδηση των ανθρώπων, όπως ανάφερα πιο
πάνω.
Θεωρώ την παραμόρφωση αυτή των
προσωπικοτήτων το μεγαλύτερο κακό του καπιταλισμού. Ολόκληρο το
εκπαιδευτικό σύστημα πάσχει από αυτό το κακό. Το υπέρμετρο αίσθημα του
ανταγωνισμού εμφυτεύεται στους φοιτητές, που τους μαθαίνουν να θέτουν
υπεράνω την επιτυχία, ως προετοιμασία για τη μελλοντική καριέρα.
Είμαι πεισμένος ότι μόνο ένας δρόμος
υπάρχει για να μπει τέλος σε όλο αυτό το κακό, δηλαδή τη δημιουργία της
σοσιαλιστικής οικονομίας με το αντίστοιχο σε αυτή σύστημα παιδείας,
προσανατολισμένης σε κοινωνικούς σκοπούς. Σε μια τέτοια οικονομία η
κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το
σχεδιασμό. Η σχεδιασμένη οικονομία προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες
της κοινωνίας, κατανέμει την εργασία στους ικανούς για εργασία και
εγγυάται τα μέσα προς το ζειν για κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί. Αντί
για την εξύμνηση της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη
σημερινή μας κοινωνία, η παιδεία που συμπληρώνεται με την ανάπτυξη των
εσωτερικών ικανοτήτων της προσωπικότητας, θα αποβλέπει στην ανάπτυξη σε
αυτή της συναίσθησης της ευθύνης για τους άλλους ανθρώπους.
Ωστόσο, πρέπει να θυμούμαστε ότι η
σχεδιασμένη οικονομία δε σημαίνει ακόμα σοσιαλισμός. Η σχεδιασμένη
οικονομία αυτή καθεαυτή μπορεί να συνοδεύεται από την πλήρη υποδούλωση
της προσωπικότητας. Η επίτευξη του σοσιαλισμού απαιτεί την επίλυση
ορισμένων εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων. Πώς, λόγου
χάρη, παίρνοντας υπόψη το βάθεμα της συγκέντρωσης της πολιτικής και
οικονομικής εξουσίας θα αποτραπεί η μετατροπή της γραφειοκρατίας σε
δύναμη που κατέχει την πλήρη εξουσία. Πώς θα προστατευτούν τα δικαιώματα
του ατόμου και ταυτόχρονα να υπάρχει εγγύηση ενός δημοκρατικού
αντίβαρου στην εξουσία της γραφειοκρατίας. Οι σκοποί και τα προβλήματα
του σοσιαλισμού δεν είναι τόσο απλά και η σαφής κατανόησή τους έχει
μέγιστη σημασία στο μεταβατικό μας αιώνα. Δεδομένου ότι στις σημερινές
συνθήκες η ελεύθερη, ανεμπόδιστη συζήτηση των προβλημάτων αυτών
βρίσκεται πρακτικά υπό απαγόρευση, νομίζω ότι η έκδοση του περιοδικού
αυτού («Monthy review») Θα προσφέρει στην κοινωνία μεγάλη υπηρεσία.
Σαν σήμερα, 23 Μαρτίου 1929, ο
«Ριζοσπάστης» δημοσιεύει στο πρωτοσέλιδό του τις δύο επιστολές του Α.
Αϊνστάιν προς τον πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο και προς τη Σύγκλητο του
Πανεπιστημίου Αθήνας, με τις οποίες ζητά την επανεγγραφή των φοιτητών,
που είχαν αποβληθεί λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων.
Αναδημοσιεύουμε το σχετικό αφιέρωμα του «Ριζοσπάστη» (16/ 4/ 2015) με τίτλο «Διαμαρτυρία του Αϊνστάιν για διώξεις Ελλήνων φοιτητών το 1929». Οι υπογραμμίσεις δικές μας.
«Η περίοδος εκείνη ήταν για τους κομμουνιστές και τους κοινωνικούς αγωνιστές στη χώρα μας μια περίοδος διαρκών διώξεων, με το «ιδιώνυμο» του Βενιζέλου σε ισχύ, με το Σπουδαστικό της Ασφάλειας σε δράση συνεπικουρούμενο από λογής λογής χαφιέδες, με δράση ακόμα και ομάδων φασιστοειδών μέσα στις σχολές και με τη διοίκηση του πανεπιστημίου πλήρως εναρμονισμένη με όλα τα παραπάνω.
Οι αποβολές και οι διώξεις
Μέσα σε αυτό το κλίμα, στις 12 Μάρτη του 1929 τοιχοκολλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ανακοίνωση της Συγκλήτου σύμφωνα με την οποία
μία φοιτήτρια (Ελένη Σακελλαρίου) και
τέσσερις φοιτητές του ιδρύματος (Τσαγκαράκης, Μαρκοβίτης, Ματθαίου και
Κοβατζίδης) αποβάλλονταν διά παντός από το ίδρυμα «δια την εν γένει
κομμουνιστικήν δράσιν των»!
Είναι δε χαρακτηριστικό ότι η απόφαση της Συγκλήτου πάρθηκε την 1η Μάρτη αλλά δημοσιοποιήθηκε 11 μέρες αργότερα, ημέρα που θα έκλεινε το πανεπιστήμιο, προκειμένου να αποφευχθούν αντιδράσεις από την πλευρά των φοιτητών. «Δεν το πέτυχαν όμως», όπως έγραφε το σχετικό ρεπορτάζ του «Ριζοσπάστη» την επόμενη μέρα:
«Αμέσως
το απόγευμα το Φοιτητικό Τμήμα της Εργατικής Βοήθειας κυκλοφόρησε κατά
χιλιάδες προκήρυξη προς τους φοιτητές, διαμαρτυρόμενο εντονότατα για τις
αποβολές και καλώντας τους να κινηθούν κατά της τρομοκρατίας στο
Πανεπιστήμιο. Σύγχρονα απέστειλε τηλεγράφημα διαμαρτυρίας προς το
Αντιφασιστικό Συνέδριο στο Βερολίνο και την Επιτροπή Αμύνης των θυμάτων
της λευκής τρομοκρατίας στα Βαλκάνια. Επίσης έστειλαν έγγραφο στον
Εκπαιδευτικό Ομιλο και τη Φοιτητική Συντροφιά, καλώντας τους να κινηθούν
ενάντια στην τρομοκρατία».
Αν και οι αποβολές δεν είχαν καμιά
ουσιαστική ούτε ηθική νομιμοποίηση, φαίνεται ότι ήταν μια ποινή
προσφιλής στην αντιδραστική διοίκηση του ιδρύματος εκείνη την εποχή. Την
προηγούμενη χρονιά είχαν προηγηθεί αποβολές φοιτητών με την κατηγορία
ότι δεν πίστευαν στην άσπορο σύλληψη της Θεοτόκου!
Σύμφωνα με άλλα σχετικά δημοσιεύματα
του «Ριζοσπάστη», υπήρχε παλιότερη απόφαση της Συγκλήτου με βάση την
οποία, ακόμα και η απλή παρουσία ενός φοιτητή στις «κομμουνιστικές»
συγκεντρώσεις αποτελεί έγκλημα συνεπαγόμενο την άμεση αποβολή του.
Στην προκειμένη περίπτωση, ανάμεσα στους πέντε φοιτητές, η Ελένη Σακελλαρίουκλήθηκε σε απολογία και αποβλήθηκε με τη δικαιολογία ότι εργάστηκε «επί μισθώ εις τα γραφεία του “Ριζοσπάστη“», κάτι που όμως ήταν ψέμα! Ο «Ριζοσπάστης» καταγγέλλει ότι οι αποβολές γίνονται στη βάση πληροφοριών που δίνουν στη Σύγκλητο οι κοινοί χαφιέδες, «άνθρωποι
δηλαδή ηθικά διεφθαρμένοι που μη μπορώντας να ζήσουν αλλοιώς κατέφυγαν
στην τέχνη του σπιούνου αντί 1.500 δραχμές μηνιαίως»!
Αυτά όμως δεν έκαμπταν το φρόνημα και
τους αγώνες των φοιτητών. Αξίζει να σημειωθεί ότι λίγες μέρες μετά, στις
αρχές Απρίλη, άρχισε μια μεγάλη απεργία των φοιτητών της Φιλοσοφικής
Σχολής του Πανεπιστημίου Αθήνας, προτάσσοντας αιτήματα για δωρεάν
εγγραφές και συγγράμματα, για διευκολύνσεις των φοιτητών στις εξετάσεις
τους κ.ά. Αν και η φοιτητική απεργία και οι διαδηλώσεις επιχειρήθηκε να
χτυπηθούν από την πρώτη στιγμή από κρατικούς και παρακρατικούς
μηχανισμούς, ο φοιτητικός σύλλογος και η απεργία κράτησε για περίπου
είκοσι μέρες.
Οι επιστολές διαμαρτυρίας του Α. Αϊνστάιν
Η γνωστοποίηση του θέματος των πέντε αποβολών από το Φοιτητικό Τμήμα της Εργατικής Βοήθειας προς το Αντιφασιστικό Συνέδριο στο Βερολίνο και την Επιτροπή Αμύνης των θυμάτων της λευκής τρομοκρατίας στα Βαλκάνια, κάνει τον Α. Αϊνστάιν κοινωνό της υπόθεσης και ο μεγάλος επιστήμονας αντιδρά άμεσα.
Ο «Ριζοσπάστης» στις 23 Μάρτη του 1929 δημοσιεύει ως πρώτο θέμα στο πρωτοσέλιδό του, τις δύο επιστολές του Α. Αϊνστάιν
προς τον πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο και προς τη Σύγκλητο του
Πανεπιστημίου Αθήνας, με τις οποίες ζητά την επανεγγραφή των φοιτητών.
Ο τίτλος του σχετικού ρεπορτάζ είναι:
«Ο μέγας καθηγητής των μαθηματικών
Αλμπερτ Αϊνστάιν διαμαρτυρήθηκε έντονα στο Βενιζέλο και στη Σύγκλητο του
Πανεπιστημίου για τις τελευταίες αποβολές των φοιτητών».
Και το κείμενο της εφημερίδας μας σημειώνει μεταξύ άλλων:
«Νέος μπάτσος στα μούτρα του
διχτάτορα και των ιεροεξεταστών του “Αθήνησι Πανεπιστημίου”. Οι αποβολές
των φοιτητών για τα πολιτικά τους φρονήματα, βρήκαν βαθειά απήχηση και
κίνησαν την αγανάχτηση της Δύσης.
Ο μέγας καθηγητής Αλμπερτ Αϊνστάιν,
ο γνωστότατος παγκοσμίου φήμης μαθηματικός που ακόμα χτες ο αστικός
Τύπος αφιέρωσε τις στήλες του για να τον υμνήσει με την ευκαιρία της
50ετηρίδος του, μαζί με άλλους Γερμανούς επιστήμονες έστειλε το παρακάτω
τηλεγράφημα διαμαρτυρίας από το Βερολίνο:
Πρωθυπουργόν Βενιζέλον
Αθήνας
Διαμαρτυρόμαστε εντόνως
ενάντια στην αποβολή φοιτητών από το Πανεπιστήμιο. Απαιτούμε την
ελευθερία στην εκδήλωση των σκέψεων ανάμεσα στους φοιτητές.
καθηγητής Αλμπέρ Αϊνστάιν
Επίσης στους κρονόληρους του
Πανεπιστημίου έστειλε το παρακάτω τηλεγράφημα, δίνοντας έτσι ένα δυνατό
μπάτσο στις άτιμες και αντιδραστικές πράξεις τους.
Σύγκλητον Πανεπιστημίου Αθήνας
Διαμαρτυρόμαστε εντόνως
ενάντια στην αποβολή των φοιτητών που αγωνίστηκαν για τα πολιτικά τους
φρονήματα. Απαιτούμε την άμεσο επαναγραφή τους.
Καθηγητής Αλμπέρ Αϊνστάιν
Καθηγητής Ερρίκος Αίβε
Καθηγητής Φριτς
Το όνομα του Αϊνστάιν είναι γνωστό
σε όλο τον κόσμο από την περίφημη θεωρία του της Σχετικότητας, που
επέφερε μια επανάσταση στη Φυσική.
Η αντίδραση επίμονα του αρνήθηκε
κάθε αξία, με επικεφαλής τους Εγγλέζους καταπιεστές, τέλος όμως
αναγκάστηκε να παραδεχτεί την αξία του (…)
Σήμερα είναι καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, όπου έχει επιβληθεί σαν μια εξέχουσα
μαθηματική προσωπικότητα. Ο μεγάλος μαθηματικός είναι και βιολίστας
περίφημος, ασχολείται δε πολύ και με την καλλιτεχνία. Κείνο που ‘ναι
χαραχτηριστικό για το μεγάλο σοφό είναι ότι δεν ξέχασε την καταγωγή του
και στέκει πάντα θαρραλέος υποστηριχτής των καταπιεζομένων.
Γεννημένος στο Ουλμ, από Εβραίο
πατέρα, δοκίμασε πολλές φορές τον τρόμο των πογκρόμ και αναγκάστηκε
επανειλημμένως να αλλάξει διαμονή για να γλιτώσει από την αντισημιτική
λύσσα, που η αστική τάξη εξαπολύει κατά της εβραϊκής μειονότητας.
Είναι μέλος της Επιτροπής Αμύνης
των Θυμάτων της Λευκής Τρομοκρατίας στα Βαλκάνια και συχνά γράφει στο
δελτίο της επιτροπής αυτής που εκδίδεται στη Βιέννη. Μετέχει στο
αντιφασιστικό Συνέδριο που από τις 9 του Μάρτη άρχισε στο Βερολίνο μαζί
με πολλούς άλλους διεθνούς φήμης επιστήμονες και λογοτέχνες (…)».
Συνεπής στάση αντιιμπεριαλιστικής αλληλεγγύης
Αυτή δεν ήταν η μοναδική κίνηση αλληλεγγύης του μεγάλου διανοούμενου επιστήμονα. Ο Αϊνστάιν ήταν, επίσης, ένας από τους εκατοντάδες ριζοσπάστες διανοούμενους από όλο τον κόσμο που απηύθυναν έκκληση για να μην εκτελεστούν ο Μπελογιάννης και οι σύντροφοί του το 1952.
Ηταν την ίδια περίοδο που στις ΗΠΑ του μακαρθισμού είχε ξεκινήσει η δίκη του ζεύγους Ρόζενμπεργκ,
Αμερικανών κομμουνιστών που καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν
στις 19 Ιούνη του 1953 με την κατηγορία «συνωμοσίας σε περίοδο πολέμου
με στόχο την κατασκοπεία», όπως δηλαδή και ο Μπελογιάννης και
εκατοντάδες άλλα στελέχη, μέλη και φίλοι του ΚΚΕ. Ο Αϊνστάιν ήταν παρών
και σε αυτό τον αγώνα, για να εμποδιστεί η εκτέλεση των Ρόζενμπεργκ.
Το πνεύμα της διεθνιστικής του αλληλεγγύης ήταν διαρκώς παρόν. Στον Ισπανικό Εμφύλιο
υποστήριξε δημόσια και με θέρμη τις δυνάμεις κατά του Φράνκο. Η
ναζιστική Λουφτβάφε βομβάρδιζε τα ισπανικά χωριά, οι ΗΠΑ μαζί με τη
Βρετανία και τη Γαλλία έθεσαν σε ισχύ ένα ψευδο-εμπάργκο
«ουδετερότητας», αρνούμενες να παράσχουν τα απαραίτητα πυρομαχικά στα
δημοκρατικά στρατεύματα και στηρίζοντας έτσι ουσιαστικά τον Φράκνο. Ο
Αϊνστάιν συμμετείχε και στήριζε τις διαδηλώσεις και τις εκκλήσεις για
βοήθεια στις αντιφασιστικές δυνάμεις και υποστήριξε ένθερμα τους περίπου
3.000 Αμερικανούς εθελοντές της Tαξιαρχίας «Αβραάμ Λίνκολν» που
αψήφησαν την κυβέρνησή τους και πήγαν στην Ισπανία για να πολεμήσουν στο
πλευρό του ένοπλου λαού».
Αυτό δεν αποτελεί ένα τυχαίο συμπέρασμα. Είναι από το αποτέλεσμα μιας
μεγάλης έρευνας που δημοσιεύτηκε την περασμένη βδομάδα στις ΗΠΑ και που
έρχεται να προστεθεί σε αρκετές άλλες που λένε ακριβώς το ίδιο πράγμα.
Για αρκετά χρόνια τα στοιχεία στις ΗΠΑ κατέγραφαν πως οι άνθρωποι
ηλικίας 15 έως 24 ετών ήταν πιο ευτυχισμένοι από τους μεγαλύτερους. Η τάση αυτή άλλαξε δραματικά το 2017. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο πως αυτό θα φανεί πιο έντονα τα επόμενα ένα με δύο χρόνια.
Δεν πρόκειται για απλά συναισθήματα ή σκέψεις ανέφερε ο Βικ Μέρφι, Αμερικανός γιατρός και ένας από τους επικεφαλής της έρευνας. Οι νέοι σήμερα είναι πραγματικά δυστυχισμένοι και έχουν κλονισμένη ψυχική υγεία.
Και ο λόγος πίσω από την εκτεταμένη δυστυχία είναι απλός: η αυξημένη, σχεδόν εμμονική χρήση των κινητών τηλεφώνων και ειδικά η δραστηριότητα στα κοινωνικά δίκτυα.
Υπολογίζεται πως σχεδόν όλα τα παιδιά σήμερα έχουν στην κατοχή τους
smartphone. Πολλά αποκτούν το πρώτο τους μέχρι τα 11 τους χρόνια.
Σύμφωνα με μια έρευνα από το Ινστιτούτο Pew, ένας στους δύο εφήβους
είναι «σχεδόν διαρκώς» στο διαδίκτυο. Ασταμάτητα.
Η προσπάθεια για περισσότερα likes και shares, το αδιάκοπο ποστάρισμα
ρετουσαρισμένων πλην τέλειων φωτογραφιών, το μπούλινγκ και τα κάθε
είδους αρνητικά σχόλια προκαλούν τεράστιο άγχος στα παιδιά, το οποίο δεν
μπορούν να διαχειριστούν. Συνεχώς τρέφονται με μια «δίαιτα» άκρως εθιστικού και συχνά εξαιρετικά ανθυγιεινού περιεχομένου
από το οποίο είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποσυνδεθούν, και συγχρόνως
υποχρεώνονται να δημιουργήσουν τα ίδια περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής
δικτύωσης.
Λύσεις εύκολες δεν υπάρχουν. Πως μπορούν τα παιδιά να αποσυνδεθούν από ένα κόσμο, που είναι συνεχώς συνδεδεμένος; Πως
μπορούν να απέχουν από τα κινητά τους τηλέφωνα όταν εξαρτώνται σε
μεγάλο βαθμό από αυτά για να διεκπεραιώνουν ένα σωρό καθημερινές
δραστηριότητες;
Ο Αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος Τζόναθαν Χάιντ στο βιβλίο του «The Anxious Generation» (Η γενιά του άγχους) προτείνει τέσσερα μέτρα: περισσότερο
παιχνίδι χωρίς επίβλεψη και περισσότερη παιδική ανεξαρτησία, όχι
smartphones πριν από την ηλικία των 14 ετών, όχι μέσα κοινωνικής
δικτύωσης πριν από τα 16, και, τέλος, σχολεία χωρίς κινητά τηλέφωνα.
Όσο ακατόρθωτο και να φαίνεται, πρέπει να ξεκολλήσουμε τα παιδιά από
τις οθόνες. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να τα αφήσουμε κολλημένα στο άγχος
και τη δυστυχία.
Κάπου μεταξύ Καζακστάν κι Ουζμπεκιστάν είμαστε και εμείς στο θέμα της
ευτυχίας όπως μετριέται από κάποιο παράρτημα των Ηνωμένων Εθνών.
Συγκεκριμένα, ανάμεσα σε 143 χώρες, καταλαμβάνουμε την 50η
θέση. Ευτυχέστεροι των ανθρώπων, για έκτη συνεχόμενη χρονιά, είναι οι
Φινλανδοί. Των οποίων μέχρι σήμερα ζηλεύαμε την κατάταξη στις έρευνες
περί εκπαίδευσης (ίσως και να έχουν σχέση τα δύο, παιδεία κι ευτυχία).
Ερωτηθείς ο Φινλανδός ψυχολόγος και φιλόσοφος Φρανκ Μαρτέλα, «τι
κάνει τους συμπατριώτες του τόσο ικανοποιημένους από τη ζωή τους;»
ανέφερε τρία πράγματα: Δεν συγκρίνουν τις ζωές τους και κυρίως τα υλικά
αγαθά που διαθέτει ο καθένας αλλά κι ούτε τα επιδεικνύουν. Χαίρονται την
φύση περνώντας χρόνο στην ύπαιθρο κι απολαμβάνοντας διάφορες
δραστηριότητες. Έχουν εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλο και φυσικά στις
αρχές. Το 2022 σε ένα πείραμα που ονομάστηκε «πείραμα του χαμένου
πορτοφολιού», αφέθηκαν εκτεθειμένα 192 πορτοφόλια σε 16 πόλεις σε όλο
τον κόσμο. Στο Ελσίνκι, 11 από τα 12 πορτοφόλια που αφέθηκαν,
επιστράφηκαν στον ιδιοκτήτη τους. Θεωρείται δε σχεδόν βέβαιο πως αν
ξεχάσει κάποιος κάπου το τηλέφωνο ή το λαπτοπ του, θα του επιστραφεί.
«Εστιάστε περισσότερο σε αυτά που σας κάνουν χαρούμενους και λιγότερο
στο να φαίνεστε επιτυχημένοι. Το πρώτο βήμα για την αληθινή ευτυχία
είναι να ορίσετε τα δικά σας πρότυπα, αντί να συγκρίνετε τον εαυτό σας
με άλλους», συμβουλεύει ο Μαρτέλα.
Ανάμεσα στους παράγοντες που τίθενται στην έρευνα για να μετρηθεί η
ευτυχία των πολιτών κάθε χώρας είναι η κοινωνική υποστήριξη, το
εισόδημα, η υγεία, η ελευθερία, η γενναιοδωρία και η απουσία διαφθοράς.
Μόνο και μόνο για αυτό το τελευταίο, είμαστε χαμένοι από χέρι. Ο πρώην
ηγέτης της χώρας ερευνάται για διαφθορά, ο πρώην δεύτερος στην ιεραρχία
της χώρας βρίσκεται στο δικαστήριο επίσης για διαφθορά κι η Εκκλησία
σείεται από σκάνδαλα όλων των ειδών (στο βάθος, πέρα από το ροζ και το
χρώμα του χρήματος, είναι φυσικά η διαφθορά). Και το πιο σημαντικό είναι
πως σχεδόν κανένας πολίτης δεν πιστεύει πως όλα αυτά θα καταλήξουν
κάπου ώστε να επέλθει μια κάποια εξυγίανση.
Δεύτερη στην κατάταξη είναι η Δανία, της οποίας η ευτυχία οφείλεται
εν μέρει στο επίπεδο ισότητας και στο αίσθημα ευθύνης για την κοινωνική
ευημερία, σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της χώρας. Οι Δανοί
πληρώνουν μερικούς από τους πιο ψηλούς φόρους στον κόσμο – έως και το
ήμισυ του εισοδήματός τους- αλλά οι παροχές που έχουν είναι τέτοιες που
νοιώθουν πως τα λεφτά που δίνουν δεν τα δίνουν άδικα. Εμείς, στην 50η μας θέση, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να απολαύσουμε την φύση. Ότι μας έχουν αφήσει.
Ναι, ξέρω. Με τα όσα παρακολουθείτε τις τελευταίες εβδομάδες με το
σκάνδαλο στη Μονή Οσίου Αββακούμ, προφανώς, είναι από τύχη που έχετε
αποφύγει το εγκεφαλικό. Δεν μας έφταναν τα σκάνδαλα σε πολιτικούς και
οικονομικούς κύκλους τα οποία βιώνουμε εδώ και χρόνια, ήρθε και το
συγκεκριμένο να επιβεβαιώσει ότι η διαφθορά βρίσκεται και στον κόσμο της
Εκκλησίας. Όμως, ετοιμαστείτε για μια ακόμη δόση οργής και αγανάκτησης.
Από μια πρόκληση που έχει τις ρίζες του στη Βουλή.
Αφορά το περιβόητο πόθεν έσχες πολιτειακών αξιωματούχων. Αυτό που εδώ
και πολλά χρόνια διεκδικεί Όσκαρ υποκρισίας. Αφού, εν πολλοίς, το
εφάρμοζαν ως σκέτο εμπαιγμό της κοινωνίας. Τώρα έρχονται να ολοκληρώσουν
τον εμπαιγμό: Θα μας δίδουν έναν απλό αριθμό!
Όταν τα τελευταία χρόνια αντιλήφθηκαν οι βουλευτές ότι η οργή του
κόσμου ετοιμαζόταν να ξεχειλίσει, άρχισαν να συζητούν πώς θα του κάνουν
λίφτινγκ. Το πήραν από δω, το έφεραν από εκεί, κατέθεσαν προτάσεις επί
προτάσεων και τελικά, χθες, μας πέταξαν το απόσταγμα όλης αυτής της
συσσωρευμένης «σοφίας» τους. Θα σουμάρουν μας είπαν τα περιουσιακά
στοιχεία τους, θα αφαιρούν τα δάνεια και τις οφειλές τους και θα μας
ανακοινώνουν τον αριθμό που θα προκύπτει! Αυτό θα είναι το πόθεν έσχες
το οποίο θα δηλώνουν! Κεφαλαιουχική κατάσταση (capital statement) το ονομάζουν…
Τους το πρότεινε ο Έφορος Φορολογίας και εκείνοι δεν αντέδρασαν. Σιγά
μην αντιδράσουν. Άλλο που δεν ήθελαν. Άλλωστε, ο πρώτος που είχε ρίξει
την ιδέα στο τραπέζι ήταν ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΑΚΕΛ. Όλα τα
υπόλοιπα, ακίνητα, λογαριασμοί, αυτοκίνητα κλπ γιατί να ενδιαφέρουν
τους πολίτες. Το μόνο το οποίο προσφέρουν είναι την αναπαραγωγή
κουτσομπολιών αποφάνθηκαν οι φωστήρες της Βουλής.
Πριν αγγίξουμε την ουσία του θρασύτατου και προκλητικότατου εμπαιγμού
που επιχειρείται, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε ότι για πολλά χρόνια, όταν
διαβάζαμε τα πόθεν έσχες των βουλευτών και των υπουργών, μας έπιανε ένα
σφίξιμο στο στομάχι. Μεροκαματιάρηδες εμφανίζονταν πολλοί εξ αυτών. Με πενιχρές καταθέσεις, με τεράστια χρέη και με οχήματα σχεδόν σαράβαλα. Δημιουργούσαν
την εικόνα ότι τελικά, οι μισθοί τους δεν είναι και τόσο… βαρβάτοι όσο
νομίζουμε. Μετά βίας βγάζουν κι αυτοί τον επιούσιο, όπως τους κοινούς
θνητούς.
Η ίδια φαιδρή υπόθεση, που επαναλαμβάνεται κάθε μερικά χρόνια. Η ίδια
κοροϊδία της κοινής γνώμης με την παράθεση κάποιων περιουσιακών
στοιχείων, που άλλοτε προκαλούν γέλωτα και άλλοτε οργή.
Παρ’ όλη τη φαιδρότητα των περιουσιακών στοιχείων τα οποία εμφάνιζαν
οι διάφοροι υπουργοί και βουλευτές, όμως, τουλάχιστον, μπορούσαν να
ισχυριστούν ότι υπήρχε διαφάνεια. Έστω και βιασθείσα! Ακόμη κι αυτήν την υποτυπώδη διαφάνεια, όμως, έρχονται τώρα να την δολοφονήσουν.
Σε μιαν εποχή κατά την οποία η μπόχα των διαδοχικών σκανδάλων έχει
καταστήσει την κοινωνία απείρως καχύποπτη έναντι όλων. Σε μιαν εποχή
κατά την οποία η διαφάνεια είναι εκ των ων ουκ άνευ. Και βασικός
παράγοντας τον οποίο έπρεπε να επιθυμούν οι πολιτικοί ώστε να ελπίζουν
να διατηρήσουν ψήγματα αξιοπιστίας εντός της κοινωνίας.
Θα μας δίδουν ένα σκέτο αριθμό. Ο τάδε βουλευτής έχει περιουσία
300.000 ευρώ. Ο άλλος με πολλά δάνεια, μόλις 50.000. Ούτε πόσα μετρητά
διαθέτει, ούτε πόσα σπίτια, ούτε πόσα αυτοκίνητα. Τι σας νοιάζει; Για να
κουτσομπολεύετε τον καθένα; Ένας αριθμός και πολύς σας είναι.
Καλά βρε αθεόφοβοι, πόσο υποτιμάτε τη νοημοσύνη των πολιτών; Το θέμα ποτέ δεν ήταν αν και πόσο πλούσιος είναι ο κάθε βουλευτής. Όλη η ουσία έγκειται στο «πόθεν». Από πού προέκυψε αυτή η περιουσία. Πώς προέκυψε. Πότε προέκυψε. Θα δίδετε έναν αριθμό και καθαρίσατε νομίζετε;
Η ουσία βρε αθεόφοβοι, έγκειται στον έλεγχο. Ισχύουν
όσα δηλώσατε; Αυτή είναι όλη η περιουσία σας ή μήπως υπάρχουν κι άλλα; Η
ουσία βρίσκεται στο να μπορεί να ελεγχθεί σε τρία χρόνια, όταν θα
υποβάλετε την επόμενη αίτησή σας, αν και πόσο αυξήθηκε η περιουσία σας.
Πώς αποκτήθηκε σε αυτά τα τρία χρόνια;
Η ουσία βρε αθεόφοβοι, είναι να υπάρχει ανεξάρτητος έλεγχος από
εγνωσμένης εντιμότητας ελεγκτές. Όχι να αυτοελέγχεστε όπως πράττετε και
όπως ζητάτε να συνεχίσετε να κάνετε. Δώστε τον έλεγχο στην Ελεγκτική
Υπηρεσία. Τολμάτε; Και επειδή η απάντησή σας είναι ένα βαρύγδουπο «όχι»,
τουλάχιστον, κόψτε την κοροϊδία!
Πριν δύο μέρες ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, Λίο Βαράντκαρ,
ανακοίνωσε την παραίτηση του λέγοντας, ανάμεσα σ’ άλλα, ότι δεν είναι «ο
καλύτερος για το πόστο». Επικαλούμενος προσωπικούς και πολιτικούς
λόγους και χωρίς να έχει σχέδια για το μέλλον, όπως είπε, δήλωσε:
«Έπειτα από επτά χρόνια στην πρωθυπουργία, δεν αισθάνομαι ότι είμαι ο
καλύτερος για τη δουλειά». Η παραίτησή του ακολούθησε την ήττα σε
δημοψήφισμα πρότασης της κυβέρνησης για τροποποίηση του Συντάγματος που
συντάχθηκε το 1937. Άνω του 67% απέρριψε την τροπολογία που διεύρυνε την
έννοια της οικογένειας και το 73% απέρριψε την τροπολογία που απάλειφε
από το Σύνταγμα το κείμενο για τον πρωταρχικό ρόλο των γυναικών «στις
οικιακές υποχρεώσεις» στο νοικοκυριό. Η κυβέρνηση του Λίο Βαράντκαρ
κατηγορήθηκε ότι δεν προετοίμασε καλά το δημοψήφισμα αφού τα πλείστα
κόμματα ήταν υπέρ των αλλαγών.
Πριν ένα χρόνο παραίτηση υπέβαλε και η τότε πρωθυπουργός της Νέας
Ζηλανδίας, η δημοφιλής Τζασίντα Άρντερν. «Είμαι άνθρωπος, είπε. Οι
πολιτικοί είναι άνθρωποι. Δίνουμε ό,τι μπορούμε για όσο μπορούμε και
μετά έρχεται η ώρα. Ξέρω τι χρειάζεται αυτή η δουλειά. Και ξέρω ότι δεν
έχω πια αρκετή ενέργεια για να την ανταποδώσω. Φεύγω γιατί με μια τόσο
προνομιούχα δουλειά συνεπάγεται και μεγάλη ευθύνη. Η ευθύνη να ξέρεις
πότε είσαι το κατάλληλο πρόσωπο για να ηγηθείς, αλλά και πότε δεν είσαι.
Έδωσα τα πάντα για να είμαι πρωθυπουργός, αλλά μου έχει πάρει πολλά.
Δεν μπορείς και δεν πρέπει να κάνεις τη δουλειά αν δεν έχεις γεμάτο το
ντεπόζιτό σου, συν ένα μικρό απόθεμα για τις απρογραμμάτιστες και
απροσδόκητες προκλήσεις που αναπόφευκτα έρχονται», δήλωσε συγκινημένη,
καταλήγοντας: «Θα αδικούσα τους Νεοζηλανδούς αν συνέχιζα».
Ο Μαρκ Ρούτε υπήρξε ο μακροβιότερος πρωθυπουργός της Ολλανδίας,
ολοκληρώνοντας τέσσερεις θητείες. Πέρσι παραιτήθηκε κι αυτός έχοντας
αποτύχει να περάσει μέτρα για τον περιορισμό της μετανάστευσης. Όταν
παραιτήθηκε ήταν 57 χρόνων και θα μπορούσε να συνεχίσει να περιφέρεται
στην πολιτική από τη μια θέση στην άλλη ή ακόμα και στην ίδια. Εξάλλου
είχε παραιτηθεί ξανά αναλαμβάνοντας την ευθύνη σκανδάλου στις κοινωνικές
παροχές, αλλά επανεξελέγη. Πέρσι ωστόσο, ανακοίνωσε πως αποχωρεί
οριστικά από την πολιτική. Κι αποχώρησε.
Για να παραμείνουμε στην ίδια περίοδο, παραίτηση πέρσι υπέβαλε και η
πρωθυπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον, επίσης ιδιαίτερα δημοφιλής για
χρόνια. Ανακοινώνοντας την απόφαση της είπε: «Είναι σημαντικό να
γνωρίζουμε σχεδόν ενστικτωδώς πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να κάνουμε
χώρο για κάποιον άλλο».
Κάθε παραίτηση μπορεί να οδηγήθηκε από κάποια αποτυχία. Οι πολιτικοί
δέχτηκαν όμως την αποτυχία και κυρίως παραδέχτηκαν, είτε με λόγια, είτε
με την ίδια την πράξη, πως υπάρχουν άλλοι καλύτεροι από αυτούς. Εμείς;
Μόνο επιτυχίες έχουμε; Είμαστε οι καλύτεροι, δεν υπάρχουν άλλοι;
Σπεύδουν τώρα αλαφιασμένοι οι συνάδελφοι των καναλιών να
συνεισφέρουν τη δημοσιογραφική τους «δεινότητα» στην αποκάλυψη του
σκανδάλου της Μονής Αββακούμ, προκειμένου να «σωθούν» οι «αφελείς»
πιστοί (όπως τους αποκαλούν νυχθημερόν) από αυτή την κατάφωρη
εκμετάλλευση του θρησκευτικού τους συναισθήματος. Στα μεγάλα κανάλια
(βλέπε Άλφα, Αντέννα, Σίγμα,) ξεκινούν μάλιστα από το πρωί να μιλούν για
το θέμα με την αρμόζουσα σοβαροφάνεια, ώστε να χτυπήσουν την παθογένεια
στη ρίζα της και να ρίξουν «άπλετο» φως σε αυτή την κατασκότεινη
ιστορία. Και πραγματικά είναι να απορεί κανείς! Οι κύριοι συνάδελφοι δεν
έχουν καθόλου συναίσθηση της ευθύνης που οι ίδιοι ή τα κανάλια στα
οποία εργάζονται φέρουν στη δημιουργία πρόσφορου εδάφους για την
ταχύτερη καρποφορία του εν λόγω σκανδάλου; Δεν αισθάνονται καμία ανάγκη
να απολογηθούν, όταν μέσα από τις εκπομπές τους έστηναν αγιογραφίες των
εν λόγω ιερωμένων διαφημίζοντας χωρίς καμία στοιχειώδη δημοσιογραφική
έρευνα τα «θαύματα» της Μονής, παίρνοντας στον λαιμό τους απλό κόσμο με
κίνδυνο μέχρι και την υγεία του; Δεν αντιλαμβάνονται την επικινδυνότητα
της ανευθυνότητάς τους; Και έρχονται τώρα να παριστάνουν τους άμοιρους
ευθυνών, νίπτοντας τα χείρας τους; Πέραν των όσων πρέπει να συμβούν και
να λεχθούν ώστε να αποκατασταθεί η ηθική και νομική τάξη, είναι η στιγμή
να μιλήσουμε και για την ευθύνη που φέρουν τα ΜΜΕ και δη συγκεκριμένα
τηλεοπτικά κανάλια στη συντήρηση της θρησκοληψίας και στην καθήλωση της
κοινωνίας στο επίπεδο της «ιερής παντόφλας».
Να δαχτυλοδείξουμε τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην ψυχική και
οικονομική ζημιά που έχουν υποστεί άνθρωποι που έκαναν το λάθος να
παρακολουθούν εκπομπές στις οποίες χωρίς κανένα ηθικό φραγμό προωθούσαν
θρησκευτικά fake news, βγάζοντας μάλιστα στην οθόνη αριθμούς τραπεζικών
λογαριασμών για συνεισφορές. Γίνομαι πιο συγκεκριμένη: Είναι μετά από
συγκεκριμένη εκπομπή του Άλφα, με αφιέρωμα στην εν λόγω Μονή, που άρχισε
να συρρέει πλήθος κόσμου στο Φτερικούδι για να τύχει «θαύματος», και
μετά, βέβαια, στον χορό μπήκαν και άλλες εκπομπές που μυρίστηκαν νούμερα
τηλεθέασης (βλέπε Σίγμα και Αντέννα), οι οποίες με την ίδια ελαφρότητα
-και υποθέτω σκοπιμότητα- συνέβαλαν στην αναπαραγωγή των εν λόγω
θαυμάτων, αδιαφορώντας αν στην «παγίδα» τους θα γκρεμοτσακίζονταν απλοί
άνθρωποι. Και σήμερα οι ίδιοι συνάδελφοι περπατούν ανάλαφρα στην
αντίπερα όχθη χωρίς την ευθιξία να αναγνωρίσουν την ευθύνη τους, έχοντας
το θράσος να ζητούν από ανθρώπους οι οποίοι υποδείκνυαν από την πρώτη
στιγμή (και όχι κατόπιν εορτής) την κατά συρροή εξαπάτηση, να μιλήσουν
στις εκπομπές τους, διαγράφοντας το γεγονός πως και αυτές προώθησαν αυτή
την εξαπάτηση.
Αν θέλουμε να ασκούμε δημοσιογραφία και όχι «δημοσιογραφία», τότε
οφείλουμε να θέσουμε επειγόντως ερωτήσεις σχετικά με την ευθύνη που
φέρουν τα ΜΜΕ στην ενίσχυση αυτού το σκανδάλου, και να ψάξουμε για
προθέσεις και κίνητρα. Οφείλουμε να υπενθυμίσουμε πόσο επικίνδυνη είναι η
«δημοσιογραφία» που παραβλέπει την ηθική της αποστολή προκειμένου να
αυξήσει την τηλεθέαση ή να ακολουθήσει οδηγίες καναλαρχών ή άλλων
παραγόντων που έχουν κάποιο συμφέρον να προβάλλονται «πράγματα και
θαύματα». Και αν οι πολιτικοί μας δεν έχουν την τόλμη –που είναι
ολοφάνερο πως δεν την έχουν– να τα βάλουν με τα «ιερά και τα όσια», ώστε
να προστατέψουν τον κόσμο από τον κάθε απατεώνα ρασοφόρο, είναι ακόμα
ένας λόγος που η δημοσιογραφία οφείλει να διατηρήσει τη σοβαρότητα και
την τόλμη της για να ξεμπροστιάζει πολιτικούς και ιερωμένους και
οποιονδήποτε επιχειρεί εν ονόματι της πίστης ή άλλων «εν ονόματι», να
εξυπηρετήσει το ναρκισσισμό και την απληστία του.
Με άλλα λόγια, οφείλουμε ως δημοσιογράφοι να ερευνούμε τι λέμε και τι
γράφουμε, και κυρίως ποιους προβάλλουμε. Και έχουμε καθήκον να
ανοίξουμε επιτέλους την ψαλίδα, δίνοντας χώρο σε φωνές με κριτική σκέψη
και άποψη, ώστε να σπρώξουμε την κοινωνία να ανοίξει μάτια και μυαλό και
να δει τα πράγματα αλλιώς, για να διαχωρίσει επιτέλους την πίστη από τη
θρησκοληψία, και την πνευματικότητα από τη χειραγώγηση.
Τα χαμηλότερα
μερίδια συμμετοχής σε κοινωνικά δίκτυα καταγράφηκαν το 2023 στη Γαλλία
(44%), τη Γερμανία (49%) και την Ιταλία (53%).
ΚΥΠΕ
Το 83% του πληθυσμού της Κύπρου συμμετείχε το 2023 σε μέσα
κοινωνικής δικτύωσης (όπως Facebook, X, Instagram, Snapchat, TikTok), σε
σύγκριση με 59% κατά μέσο όρο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με
στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Eurostat, η στατιστική υπηρεσία της
ΕΕ.
Η χώρα με το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που συμμετείχαν σε κοινωνικά
δίκτυα έχοντας προφίλ χρήστη, στέλνοντας μηνύματα ή κάνοντας αναρτήσεις,
ήταν η Δανία με 91%. Η Κύπρος ήταν δεύτερη (83%) ενώ τρίτη ήταν η
Ουγγαρία (81%).
Τα χαμηλότερα μερίδια συμμετοχής σε κοινωνικά δίκτυα καταγράφηκαν το
2023 στη Γαλλία (44%), τη Γερμανία (49%) και την Ιταλία (53%).
Σε επίπεδο περιφερειών (NUTS 2 και NUTS3) πάντως η συμμετοχή σε
κοινωνικά δίκτυα ήταν μεγαλύτερη από το 50% σε 224 από τις 273
περιφέρειες της ΕΕ. Η Κύπρος θεωρείται ενιαία περιφέρεια για λόγους
στατιστικής ανάλυσης λόγω μεγέθους και πληθυσμού.
Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στις πέντε περιφέρειες της Δανίας:
την Κεντρική Γιουτλάνδη (93%), την περιφέρεια της Κοπεγχάγης (92%), τη
Νότια Δανία (90%), και τη Βόρεια Γιουτλάνδη και τη Ζέελαντ (και οι δύο
89%).
Άλλες περιφέρειες της ΕΕ που ανέφεραν επίσης υψηλά ποσοστά χρήσης του
διαδικτύου για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν οι δύο ουγγρικές
περιφέρειες της Βουδαπέστης (86%) και της Πέστης (84%), καθώς και στο
Φλέβολαντ (84%) στις Κάτω Χώρες.
Τα χαμηλότερα ποσοστά, κάτω από 40%, καταγράφηκαν κυρίως στη Γαλλία
και τη Γερμανία. Στη Γαλλία, αυτά τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στη
Γουιάνα (22%), τη Μαρτινίκα (29%), τη Γουαδελούπη (30%), τη Βρετάνη
(38%), την Άνω Νορμανδία (39%) και τη Βουργουνδία (40%).Στη Γερμανία,
καταγράφηκαν στις περιφέρειες Σαξονία - Ανχάλντ (35%), στο Βραδεμβούργου
(36%), στη Θουριγγία (38%) και στο Μεκλεμβούργο - Δυτική Πομερανία
(40%).
Εμείς λέμε ότι δεν θέλουμε να καταταγούμε στον στρατό
διότι αποτελεί «προετοιμασία για πόλεμο» και είμαστε εναντίον του
πολέμου
Μια απόφαση-ορόσημο εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων
Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το οποίο καταδίκασε την Τουρκία στην υπόθεση του
Τουρκοκύπριου αντιρρησία συνειδήσεως, Μουράτ Κανατλί. Το ΕΔΑΔ έκρινε ότι
στην υπόθεση υπήρξε παραβίαση των προνοιών του άρθρου 9 της Σύμβασης
για την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Το Δικαστήριο
διέταξε την Τουρκία να καταβάλει στον αιτητή το ποσό των 9.000 ευρώ για
ηθική βλάβη και 2.363 ευρώ για έξοδα και δαπάνες της δίκης.
Στον «Π» μίλησε ο Τουρκοκύπριος αντιρρησίας συνείδησης Μουράτ
Κανατλί, ο οποίος περιέγραψε το χρονικό της υπόθεσης και έστειλε το
μήνυμα ότι παρόλο που στο παρελθόν είχε γίνει στόχος ακόμα και εναντίον
του επιθέσεων, εντούτοις, όπως λέει, θα συνεχίσει τον αγώνα του για
ειρήνη χωρίς να φοβάται κανέναν. Επεσήμανε, την ίδια ώρα, ότι «τρέχουν»
κι άλλες, παρόμοιες με τη δική του, υποθέσεις.
Μπορείς να περιγράψετε το χρονικό της υπόθεσης;
Η ιστορία άρχισε το 1993, όταν ένας άλλος Τ/Κ, ο Σαλίχ
Ασχέρογλου, είχε κληθεί να υπηρετήσει στον κατοχικό στρατό και είχε
αρνηθεί. Όταν απέρριψε το αίτημα του στρατού για να καταταγεί, αρκετές
ομάδες Τ/Κ του συμπαραστάθηκαν και ήμουν κι εγώ μέλος της εκστρατείας
συμπαράστασής του.
Άρχισα τότε να μελετώ την υπόθεση για να διοργανώσω μια
εκστρατεία υπέρ του στα κατεχόμενα, όμως η κατάσταση εδώ είναι απαίσια,
συλλαμβάνουν κόσμο και συνεπώς δεν μπορούσα να το διαχειριστώ. Το 2004
κατατάγηκα στον στρατό για έναν χρόνο, αλλά δεν με εμπιστεύονταν λόγω
της προηγούμενης στάσης μου και δεν μου έδωσαν ούτε όπλο. Υπό αυτό το
πλαίσιο η υπηρεσία μου στον στρατό ήταν κάπως «χαλαρή». Δεν με
ενοχλούσαν πολύ, δεν με προκαλούσαν, δεν με πίεζαν, αλλά, για μένα, το
γεγονός ότι ήμουν στον στρατό ήταν μεγάλο πρόβλημα. Ως εκ τούτου, μετά
τη στρατιωτική μου θητεία άρχισα να οργανώνω αντιμιλιταριστικές δράσεις,
και το 2006 δημιουργήσαμε μια οργάνωση για τους αντιρρησίες συνείδησης.
Το 2009 η λεγόμενη «τδβκ» μου έκανε μήνυση διότι δεν παρουσιάστηκα ως
έφεδρος και η υπόθεση εξετάστηκε από το στρατιωτικό «δικαστήριο» το
2011. Η υπεράσπισή μου πρέβαλε το δικαίωμά μου στην ελευθερία της σκέψης
και της έκφρασης και απευθύνθηκα στο «ανώτατο δικαστήριο» στα
κατεχόμενα, το οποίο αναγνώρισε το ανθρώπινό μου δικαίωμα στην ελευθερία
της σκέψης, αλλά, την ίδια ώρα, ο κατοχικός στρατός στη λεγόμενη τδβκ
είπε ότι για να αποδεχτεί το επιχείρημα θα πρέπει να «νομοθετήσει»
σχετική «νομοθεσία» η λεγόμενη βουλή στα κατεχόμενα για να είμαι
καλυμμένος. Το 2014 παρουσιάστηκα στο στρατιωτικό «δικαστήριο» και μου
επέβαλαν πρόστιμο 500 τουρκικές λίρες που για τα δεδομένα της εποχής
ήταν περίπου 150 ευρώ.
Πλήρωσες το πρόστιμο;
Εγώ αρνήθηκα να πληρώσω λέγοντάς τους ότι δεν υπάρχει έγκλημα,
άρα δεν οφείλω κανένα πρόστιμο. Μετά την άρνησή μου με συνέλαβαν, το
2015, και με έστειλαν στη φυλακή για 10 ημέρες. Με την αποφυλάκισή μου
άνοιξα υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ).
Μετά από 9 χρόνια, φέτος δηλαδή, το ΕΔΑΔ εξέδωσε την απόφασή του
εναντίον της Τουρκίας, για παραβίαση του άρθρου 9, που αφορά ]την
ελευθερία της σκέψης.
Πώς ένιωσες με το άκουσμα της απόφασης;
Το περίμενα ότι θα δικαιωθώ. Μετά από μένα, άλλα τρία πρόσωπα
οδηγήθηκαν στη φυλακή στα κατεχόμενα, ο ένας εξ αυτών πριν από δύο
μήνες. Εμείς λέμε ότι δεν θέλουμε να καταταγούμε στον στρατό διότι
αποτελεί «προετοιμασία για πόλεμο» και είμαστε εναντίον του πολέμου. Άρα
η άρνηση να υπηρετήσουμε είναι και μια πράξη ειρήνης από τη δική μας
πλευρά. Πριν από λίγες μέρες, άλλος ένας Τ/Κ οδηγήθηκε στο στρατοδικείο
στα κατεχόμενα για ανάλογη υπόθεση και για αυτό εμείς συνεχίζουμε να
διεκδικούμε τα δικαιώματά μας.
Η Τουρκία πρέπει να σε πληρώσει;
Ναι, αν και το αναβάλλουν, οφείλουν να πληρώσουν. Πρέπει να σας
πω ότι και πολλοί Ε/Κ αρνήθηκαν να καταταγούν στον στρατό ως ένδειξη
συμπαράστασης προς εμένα.
Πόσα πρέπει να σε πληρώσουν;
Είναι 9.000 ευρώ σε μένα και περίπου 2.500 ευρώ στον δικηγόρο.
Όλη αυτή η ταλαιπωρία τόσα χρόνια για να σε αποζημιώσουν μόνο με 9.000 ευρώ;
Δεν με ενδιαφέρουν τα χρήματα, ούτε ήταν ποτέ θέμα χρημάτων,
αλλά είναι όντως πολύ λίγα. Ακόμα, όμως, και αυτά τα χρήματα δεν θα τα
πάρω προσωπικά αλλά θα τα διαθέσω για τις ανάγκες της αντιμιλιταριστικής
μας εκστρατείας, όταν βεβαίως μας τα πληρώσει η Τουρκία. Η ουσία είναι
πως το ΕΔΑΔ εξέδωσε τη συγκεκριμένη απόφαση εναντίον της Τουρκίας. Τα
χρήματα είναι δευτερεύοντα. Δεν αξιοποιώ προσωπικά το ζήτημα, αλλά
σκοπός μας είναι η ειρήνη στον κόσμο.
Μπορείς να ταξιδέψεις στην Τουρκία;
Όχι, εδώ και πολύ καιρό δεν μου επιτρέπουν να πάω στην Τουρκία και λόγω της ακτιβιστικής δράσης που ανέπτυξα.
Στα κατεχόμενα αντιμετωπίζεις προβλήματα;
Όχι, μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει μεγάλο θέμα ούτε δέχτηκα
απειλές διότι έχουμε ένα διεθνές δίκτυο υποστήριξης. Η αλληλεγγύη σώζει
ζωές. Τα προηγούμενα χρόνια μου είχαν επιτεθεί και μάλιστα με έδειραν,
αλλά τώρα δεν αντιμετωπίζω κάποιο πρόβλημα και δεν τους φοβάμαι κιόλας.
Πες μας για τον ορισμό του όρου «αντιρρησίας συνείδησης».
Σημαίνει ότι αρνούμαι να υπηρετήσω στον στρατό διότι δεν μου το
επιτρέπει η συνείδησή μου, καθώς είμαι ειρηνιστής. Δεν αρνούμαι τη
«συνείδησή» μου, αλλά αρνούμαι στη βάση της συνείδησής μου και επειδή
αυτό μου επιβάλλει η συνείδησή μου. Είμαι αντιμιλιταριστής, είμαι
εναντίον των στρατιωτικοποίησης, εναντίον του πολέμου. Συνεπώς απορρίπτω
τον στρατό στη βάση της συνείδησής μου.
Θέλεις να στείλετε κάποιο μήνυμα;
Όπως βλέπουμε από το παράδειγμα της Ουκρανίας, της Γάζας, ο
πόλεμος καταστρέφει την ανθρωπότητα και μπορούμε να τον σταματήσουμε
αρχίζοντας να λέμε «ΟΧΙ». Η άρνηση να πάμε στον στρατό είναι συμβολική
και συμβολίζει αυτό το «ΟΧΙ» στον πόλεμο. Μπορούμε να οικοδομήσουμε την
ειρήνη με αυτό το «ΟΧΙ». Παρατηρούμε τον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος
καταστρέφει κράτη. Χρειαζόμαστε ειρήνη στην περιοχή μας και πρέπει να
παλέψουμε για αυτήν, διαφορετικά ο πόλεμος θα καταστρέψει τις ζωές μας.
Δεν ξέρω από πού να αρχίσω και από πού να τελειώσω. Ξέρω όμως πως σας
οφείλω αυτό το γράμμα. Σας το οφείλω ως μια ελάχιστη ένδειξη σεβασμού.
Τίποτα δεν είμαστε. Η δύναμη μας, δύναμη ενός μυρμηγκιού κάτω από μια
μπότα, όχι μόνο την μπότα του κατακτητή, αλλά μια μπότα ενός ακόμα
λαμόγιου σε θέση εξουσίας. Ναι, αυτό είμαστε: εργατικά μυρμήγκια,
προγραμματισμένα από τα κόμματα και δεν έχει πλέον σημασία τι
πρεσβεύουμε ο καθένας, αφού όλα καταλήγουν στο ίδιο σημείο- στο
αδιέξοδο.
Όλα γύρω μας καταρρέουν και εμείς είμαστε στο μάτι ενός τεράστιου
κυκλώνα … Ενώ, τα οικονομικά σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο και οι
τετριμέννες τακτικές «του μαχαιριού που φτάνει ως το κόκκαλο», της
«απόδοσης ευθυνών» και της «σύνταξης μιας επιτροπής διελεύκανσης» μας
προκαλούν από μειδίαμα μέχρι δυνατό, νευρικό γέλιο, φως στην άκρη του
τούνελ δεν διαφαίνεται. Ταυτόχρονα, ενώ οι προεκλογικοί αγώνες προχωρούν
προς τη δόξα ξανά, οι φανφάρες και οι σημαίες κάνουν τεχνητούς γύρους
θριάμβου, εσύ, κυρία Ανδριάνα, υψώνεις ανάστημα ενάντια στους χαλεπούς
καιρούς.
Αγαπημένη κυρία Ανδριάνα, επιτρέψετε μου την προσφώνηση, όλα γύρω μας
καταρρέουν σαν τραπουλόχαρτα. Οι βολεμένοι συνεχίζουν να ψηφίζουν για
να ξαναβολευτούν και οι αβόλευτοι συνεχίζουν να ελπίζουν σε κάτι έστω
και ελαφρώς καλύτερο ή για να βολευτούν και εκείνοι. Ολόκληρες
αυτοκρατορίες κτίζονται από τους βολεμένους εις βάρος των αβόλευτων.Οι
φρούδες υποσχέσεις εξανεμίζονται μόλις τελειώνει η κάθε εκλογική κούρσα
και η απογοήτευση δεν έχει πια τέλος. Ξέρετε, κυρία Ανδριάνα, πρόσφατα
παρευρέθηκα σε μια εκδήλωση και εντόπισα τους βουλευτές μας από ένα
κοινό χαρακτηριστικό τους: ήταν οι μόνοι που έκαναν χειραψία με όλους,
πλασάροντας ακόμα μια φορά την εικόνα του «απλού ανθρώπου, του ανθρώπου
της διπλανής πόρτας» και δανείζοντας με αυτή τους την κίνηση λίγη από
την αίγλη τους σε μας. Τι το κακό θα μου πείτε, εδώ με αυτή την τακτική
ανθρώποι ανηφόρισαν σε λόφους και ύψωσαν σημαίες…
Το κακό είναι ότι αυτοί μόνο απλοί άνθρωποι δεν είναι. Αυτοί, δεν
έχουν ιδέα από καθημερινές εικόνες με ηλικιωμένους στα σούπερμαρκετ να
μετρούν και να ξαναμετρούν τα ψιλά τους για να πληρώσουν, εισπράττοντας
το ευχαριστώ σε αυτούς που έφτυσαν αίμα για να στήσουν αυτό τον τόπο.
Αυτοί, δεν έχουν στοιβαγμένους λογαριασμούς στο τραπέζι τους και δεν
βιώνουν καθημερινή καταπίεση στη δουλειά τους κάτω από τον φόβο της
απόλυσης. Αυτοί δεν ξέρουν πως είναι να πληρώνεις 300 ευρώ γιατί πέρασες
την άσπρη γραμμή και σε έπιασε η κάμερα, ενώ άλλοι την έκαναν με ελαφρά
πηδηματάκια κλέβοντας εκατομμύρια από το κράτος και τους ίδιους τους
συμπολίτες τους.
Αλλά την ίδια στιγμή, ένα φίδι ξεπροβάλλει από τα ερείπεια του ναού
της Θέμιδας. Την ώρα που τα είχαμε με την εκάστοτε εξουσία και
εναποθέταμε τις λίγες ελπίδες μας στη δικαιοσύνη, το φίδι αυτό μας
τύλιγε. Αθόρυβα, όπως κάνουν όλοι οι βόες ζωστήρες, μας έζωνε και μας
έπνιγε. Το φίδι αυτό της αδικίας και της εκμετάλλευσης μας αποτέλειωσε.
Και έρχομαι στο προκείμενο, κυρία Ανδριάνα.
Το γενικό αίσθημα της κοινωνίας είναι πως στη ζωή ο παράνομος
δικαίωνεται. Τα χρωστούμενα του παράνομου διαγράφονται υπό το καθεστώς
του φόβου που ο τελευταίος θα φέρει στον νόμιμο. Η κοροιδία παντιοτρόπως
έχει πάρει το υψόμετρο του Έβερεστ και ο πάτος που έχουμε πιάσει σαν
κράτος ΔΕΝ έχει πάτο, σαν τη λίμνη του Κουρνά στην Κρήτη που λένε πως
δεν έχει πάτο. Με τη διαφορά ότι εκεί το τοπίο είναι πανέμορφο, ενώ εδώ η
απόλυτη βρώμα και δυσωδία κυριαρχούν.
Η δικιά σας ιστορία, κυρία Ανδριάνα, θα μπορούσε να είναι η δικιά μου
ιστορία ή η ιστορία του δίπλα ή του παραδίπλα. Η δική σας απώλεια τόσο
απίστευτα φρικτή. Κάποτε έτυχε να χάσω τα ίχνη του γιου μου για δυο
τρεις ώρες. Ο πόνος που ένιωσα αυτές τις δυο τρεις ώρες δεν περιγράφεται
με λόγια και είναι κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Ένιωθα πως έχανα ένα
κομμάτι του είναι μου…και μέχρι να έρθει το παιδί μου πίσω είχα δακρύσει
απίστευτα πολύ.
Εσείς, όμως, βιώσατε και βιώνετε αυτό τον απίστευτο πόνο καθημερινά
για 18 ολόκληρα χρόνια… εσείς αντί για κατανόηση βρήκατε στην πόρτα του
Ναού της Θέμιδος όπου δικαίως απευθυνθήκατε για απόδοση δικαιοσύνης, την
απόλυτη κοροιδία και περιφρόνηση. Πολλές φορές διάβασα στα μέσα
κοινωνικής δικτύωσης και ίσως και εγώ να έγραψα μετά από άρθρα για την
ιστορία του Θανάση τη φράση «Πώς θα ένιωθαν αν ήταν το δικό τους παιδί;»
Δυστυχώς σήμερα με πίκρα λέω πως η θλιβερή πραγματικότητα είναι πως δεν
είναι το δικό τους παιδί που σκοτώθηκε. Και προς Θεού δεν θα θέλαμε
ποτέ κανένα παιδί να σκοτωθεί, όπως ο Θανάσης. Αλλά ταυτόχρονα τα
γεγονότα βοούν. Δεν είναι το δικό τους παιδί!
Αλήθεια, θα ήθελα να ήξερα με ποιο θράσος σας έφεραν το θλιβερό
μαντάτο του χαμού του Θανάση, του Θανάση μας, του Θανάση της Κύπρου; Πώς
άραγε σας κοίταξαν στα μάτια και σας φόρτωσαν τον ασήκωτο σταυρό του
μαρτυρίου ότι ο Θανάσης αυτοκτόνησε; Πώς λες σε μια μητέρα τέτοιο
πράγμα, ενώ οι αποδείξεις φωνάζουν ότι αυτός σκοτώθηκε άνανδρα; Όχι, δεν
τους κόφτει, γιατί ο Θανάσης μας δεν είναι δικό τους παιδί.. και δεν θα
θέλαμε στην τελική να είναι.
Ο Θανάσης έντιμα έφυγε από την ξενιτειά όπου τον μεγαλώσατε -να
δούμε με πόσους κόπους και πόσα βάσανα- και ήρθε να κάνει τη στρατιωτική
του θητεία και να προσφέρει τον εαυτό του στη διάθεση της πατρίδας, σε
αντίθεση με τα παιδιά αρκετών επώνυμων που προφασίζονταν μέχρι τρέλα για
να μην υπηρετήσουν την θητεία τους. Και πέρασε από ένα σωρό βάσανα από
κάποια «καλόπαιδα», τη στιγμή που αυτή η πολιτεία έπρεπε να τον
προστατέψει. Όταν ο Θανάσης εκλιπαρούσε την προσοχή των ανωτέρων του,
αυτοί κώφευαν …. και στο τέλος τον «αυτοκτόνησαν», γιατί έτσι βόλευε για
να καλύψουμε τα «καλόπαιδα» … Πάει, έχουμε μπουχτήσει με αυτή την
«υπερκάλυψη». Ο Θανάσης δεν είναι το δικό τους παιδί, γιατί απλά δεν
είναι ένα «καλόπαιδο». Βίωνε τον εκφοβισμό με τον χειρότερο τρόπο, αλλά
δεν έτρεξε στον μπαμπάκα να τον γλιτώσει… όπως θα έκαναν –μάλλον- αυτοί
που τον σκότωσαν.
Και τώρα είναι νεκρός και έπρεπε εσείς να πάτε ενάντια στην τρικυμία
που αυτοί σας προκάλεσαν για να αποδείξετε ότι στείλατε ένα παιδί να
υπηρετήσει την πατρίδα και η πατρίδα σας τον σκότωσε, τον έβαλε κάτω από
μια γέφυρα και η Θέμιδα, η προστάτιδα της δικαιοσύνης ισχυρίστηκε ότι ο
Θανάσης επέλεξε μονος του τον θάνατο. Την ώρα που οι μαρτυρίες και οι
εμπειρογνώμονες, που εσείς κυρία Ανδριάνα δώσατε αγώνες για να φέρετε,
μαρτυρούν ότι ο γιος σας δολοφονήθηκε η Θεά Θέμιδα σας ειρωνεύεται και
σας περιφρονεί… με την δική ΜΑΣ στήριξη. Γιατί, η δική ΜΑΣ ανοχή είναι
ταυτόχρονα και δική ΜΑΣ στήριξη σε αυτό το μεγαλειώδες σκάνδαλο…
Κυρία Ανδριάνα,
Δημοσίως απολογούμαι που δεν παρευρέθηκα σε καμμιά από τις εκδηλώσεις
που έγιναν για τη στήριξή σας. Είναι κάτι που τις τελευταίες ημέρες
μετάνιωσα πικρά. Για μένα όπως και για όλο τον κόσμο είσαστε το σύμβολο
της μητέρας που θα μείνει στους αιώνες τους άπαντες. Στο δικό σας
μεγαλείο όλα ωχριούν. Εσείς μια απλή γυναίκα μας θυμίσατε κάτι από την
στόφα των παλιών που αγωνίζονταν για τα λίγα, τα σπάνια και τα μεγάλα. Ο
Ναός της Θέμιδος στα μάτια των απλών ανθρώπων δεν υπάρχει, τα φίδια που
βγαίνουν από τα ερείπια του πολλά και ποικιλότροπα. Δεν στάθηκαν ικανά
όμως να σας σταματήσουν. Γιατί το ένστικτο σας, ένστικτο της μάνας,
αλάθητο, ήξερε πως ο γιος σας χάθηκε από χέρια βρώμικα. Η δυσωδία
εκείνου του μοιραίου στρατοπέδου μας πνίγει κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε
λεπτό και δευτερόλεπτο…
Δεν έχω λόγια για να σας παρηγορήσω. Επιλέξατε να μην καταθέσετε και
καλά κάνετε.. μπροστά στην απαξίωση και την ειρωνεία που αντιμετωπίσατε.
Η αληθινή Θέμιδα έχει πεθάνει σε αυτό τον τόπο εδώ και δεκαετίες. Η
παρανομία θριαμβεύει… Η δικιά σας υπόθεση μας έβγαλε αυτή τη διαπίστωση
στην επιφάνεια… δεν υπάρχει ελπίς. Κάποιοι την φόνευσαν.
Καμένα χαρτιά είμαστε όλοι μας…. για αυτό και αφήσαμε τα φίδια να
σουλατσάρουν στους δρόμους της μισής, κατακαμένης πολιτείας μας.
Κυρία Ανδριάνα,
Για όλα αυτά που σου κάναμε και για όλα αυτά που έπρεπε να κάνουμε,
αλλά δεν κάναμε, σε παρακαλώ συγχώρα μας. Καμένα χαρτιά, άλλωστε,
είμαστε όλοι μας…
