Από ευαισθητοποιημένοι μαθητές, κυνικοί ενήλικες

Με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς, ο υπουργός Παιδείας κλήθηκε σε κοινή συνεδρίαση των Επιτροπών Περιβάλλοντος και Παιδείας της Βουλής, όπου παρουσιάστηκαν περιβαλλοντικά προγράμματα που θα εφαρμοστούν φέτος στα σχολεία. Κατά τη συζήτηση, αφού έγινε αναφορά σε παρόμοια προγράμματα που εφαρμόστηκαν στο παρελθόν, σημειώθηκε ότι οι μαθητές μας γενικότερα είναι ευαισθητοποιημένοι σε θέματα περιβάλλοντος. «Δημιουργούμε στο σχολείο ευαισθητοποιημένους πολίτες, γιατί χαλούν στη συνέχεια;», διερωτήθηκαν οι συμμετέχοντες. «Είναι θέμα κουλτούρας της κοινωνίας», ήταν η γνωστή καθησυχαστική για τους ίδιους απάντηση. Η συνηθισμένη καραμέλα της κακιάς γενικής κουλτούρας και νοοτροπίας, που επιτρέπει στους εμπλεκόμενους να βγάλουν την ουρά τους έξω από το πρόβλημα, να επαναπαυτούν στο ότι οι ίδιοι κάνουν τη δουλειά τους σωστά, και να φταίξουν κάτι αόριστο όσο οι ίδιοι ευλογούν τα γένια τους. 

Αν και οι αιτίες που μετατρέπουν ευαισθητοποιημένα παιδιά σε κυνικούς ενήλικες μπορεί κάποτε να είναι γενικές, τις περισσότερες φορές είναι συγκεκριμένες. Γιατί από τη μια μαθαίνουμε τα παιδιά πώς να φυτεύουν δεντράκια στην αυλή του σχολείου, για να τα κόψουμε μόλις μεγαλώσουν για να κάνουμε περιφράξεις. Καλούμε τα παιδιά «Φυτέψτε δέντρα στην πλαγιά εκεί, να πρασινίσει όλη η γη», ενώ επιτρέπουμε σε ένα τσούρμο επιχειρηματίες να κερδοσκοπούν πάνω στα αποκαΐδια των δασών μας. Βλέπουν το κράτος να διαφημίζει την περιβαλλοντική πολιτική του, όσο δίνει παράτυπα άδειες που παραβιάζουν τους ίδιους του τους νόμους, με αυτούς που έδωσαν τις άδειες να μένουν στο απυροβόλητο. Ακούν βουλευτές και πολιτικούς να μιλούν για τη σημασία του περιβάλλοντος, την ώρα που κάνουν πλάτες σε χορηγούς και συνεργάτες που παραβιάζουν τις νομοθεσίες που οι ίδιοι ψήφισαν. Παρακολουθούν όσο τα βαρύγδουπα λόγια για μηδενική ανοχή μετατρέπονται σε αναλγησία και απουσία ελέγχου, που ενθαρρύνει την ασυδοσία και επιβραβεύει την παρανομία. Και η περιβαλλοντική ευαισθησία τους, χάνεται στα αποκαΐδια του Ακάμα, στις επαύλεις των Θαλασσινών Σπηλιών, στα απόβλητα στις θάλασσες της Λεμεσού, και στις μπουλντόζες στις παραλίες της Αγίας Νάπας και του Πρωταρά. 

Και αυτή η αντίθεση των όσων προσπαθούμε να τους εμποτίσουμε, με τα όσα βλέπουν και βιώνουν, ούτε ξεκινά, αλλά ούτε και τελειώνει σε θέματα περιβάλλοντος. Τα παιδιά βλέπουν να στήνεται κάθε χρόνο μια παγκύπρια υπερπαραγωγή εθελοντισμού για άτομα με ειδικές ανάγκες που κρύβει την απουσία του κράτους, και να μαζεύονται τεράστια χρηματικά ποσά που διαφημίζουν τον αλτρουισμό μας και τονώνουν το εγώ μας, την ώρα που συμμαθητές τους που έχουν ανάγκη μένουν χωρίς συνοδούς και η μια στέγη παροχής φροντίδας μετά την άλλη κινδυνεύει με λουκέτο. Ακούν τους αρμόδιους να τονίζουν ότι η παιδεία είναι η σημαντικότερη επένδυση ενός κράτους, την ώρα που η παιδεία υποβαθμίζεται μπροστά στα μάτια τους, σε σχολικές μονάδες με άθλιες εγκαταστάσεις, ατέλειωτα εργοτάξια και κοντέινερ να χρησιμεύουν ως αίθουσες διδασκαλίας, με τις θερμάνσεις στο κρύο να είναι πολυτέλεια και τα κλιματιστικά στη ζέστη να είναι όνειρο θερινής νυκτός. Αλλά για όλα αυτά οι κρατικοί αξιωματούχοι προβληματίζονται, στο πίσω μέρος της λιμουζίνας τους, με τα σχέδια της νέας Βουλής στον χαρτοφύλακα από τη μια, και τους συνεργάτες που όλο και αυξάνονται στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής. 

Βλέπουν τους γονείς τους να πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα, δουλεύοντας όλο και περισσότερο για να συνεχίσουν να λαμβάνουν τα ίδια χρήματα αν όχι λιγότερα, για να μπορούν να έχουν οι οικογένειές τους μια αξιοπρεπή ποιότητα ζωής, όσο βομβαρδίζονται από συμβουλές ειδικών ότι οι γονείς πρέπει να περνούν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους και να παρακολουθούν από τα διάφορα μέσα τη σπεκτάκιουλαρ ζωή μιας χούφτας ευνοούμενων ενός σάπιου συστήματος. Ακούν για τα δικαιώματα του παιδιού και αυστηρότερους νόμους, την ώρα που καταγράφηκαν 368 περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης από τον Ιανουάριο του 2018 μέχρι σήμερα, και οι δράστες φτάνουν στα δικαστήρια σε μια διαδικασία που επαναφέρει στη μνήμη του θύματος το έγκλημα και το εκθέτει σε προβολή, μόνο και μόνο για να τη γλυτώσει το κάθε απόβρασμα με ποινή-χάδι. Και κατά τα άλλα, κάποιοι προβληματίζονται γιατί τα ευαισθητοποιημένα παιδιά στη Νήσο των Αχρείων «χαλούν». 

Ιορδάνης Κωνσταντινίδης

«Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ» 20 Νοεμβρίου 2019

Απορία μαθητή καθήμενου…

Η καρέκλα είναι βαριά. Βαραίνει από τη χρήση, βαραίνει από τις ευθύνες, βαραίνει από τη σημασία που έχουν οι αποφάσεις που παίρνει αυτός που κάθεται στην καρέκλα.

Στην προκειμένη περίπτωση ο Θανάσης καθόταν στην καρέκλα του στο βάθος της τάξης και κτυπούσε μηχανικά το στυλό του στο τετράδιο και σε μια τρίτη ή τέταρτη ακουστική παράλληλο περνούσε από τα αφτιά του η ομοιοκαταληξία του Ερωτόκριτου και τα επιχειρήματα της Αρετούσας για την ατελείωτη αγάπη της. Σε πρώτη ακουστική παράλληλο βρισκόταν το κτύπημα του στυλό και στην υπόκωφη δεύτερη το τρίξιμο από την καρέκλα του. Σε κάθε ανάσα και γκρίνιασμα, σε κάθε γράψιμο και ήχος. Εκεί λοιπόν στο τελικό ν λίγο πριν τη ζωγραφιά από αίμα του Ερωτόκριτου, ο Θανάσης ξύπνησε. Σήκωσε το χέρι και ζήτησε τον λόγο δειλά. «Κύριε να ρωτήσω κάτι; Είναι άσχετο με το μάθημα;»

Ο κύριος τον αγριοκοίταξε για την ενόχληση απάνω στο καλύτερο ερωτικό επιχείρημα της Αρετούσας… «ναι Θανάση, πες μας…».

Κύριε… γιατί δεν μπορώ να έχω μια καρέκλα πιο καλή; Μπορώ να φέρω από το σπίτι; Δεν μπορεί το σχολείο να παραγγείλει καλύτερες; Αυτή τρίζει σε κάθε μου κίνηση. Καθόμαστε σε αυτές τις καρέκλες για έξι ώρες με τρία μικρά διαλείμματα. Δοκίμασε κανείς ενήλικας αυτές τις καρέκλες για περισσότερο από μισή ώρα; Ρωτήσανε από το υπουργείο κανέναν ορθοπεδικό; Γιατί πρέπει να καθόμαστε και να μας πονάει το σώμα; Δεν γίνεται να μας μιλάτε για σωστή άθληση και να μας καθηλώνετε σε αυτές τις καρέκλες για τόσες ώρες. Και η πλάτη στην καρέκλα; Γιατί υπάρχει η πλάτη; Αφού είναι τόσο μακριά από το κάθισμα.

Δύο γελάκια ακούστηκαν από τα αριστερά αλλά σίγησαν γρήγορα. Τα επιχειρήματα του Θανάση ήταν πιο λογικά από τα επιχειρήματα της Αρετούσας. Ο κύριος κοίταγε άφωνος. Η απάντηση δεν υπήρχε στους δείκτες επιτυχίες ή πουθενά σε κάποια εγκύκλιο του υπουργείου.

Η καρέκλα.., ψιθύρισε. Μα τι να έλεγε στο παιδί απέναντί του… ότι η καρέκλα δεν είναι δικαίωμα και ούτε προνόμιο. Όπου σε κάτσανε, κάτσε και κρύψε να περάσουμε, ό,τι σου δώσουν, πάρε και μην μιλάς… και ότι αν θες να πας ψηλά Θανάση, ξέχνα αυτές τις ερωτήσεις και κοίταξε ξανά τι πρέπει να κάνεις για να πάρεις καλύτερη καρέκλα. Θα πρέπει να ξυπνάς και να σκέφτεσαι ποιον θα αγριοκοιτάς και σε ποιον θα κάνεις τεμενάδες. Ποιον θα γλείφεις και με ποιους θα βγαίνεις για ποτό, ποιους θα κερνάς, πού θα τριγυρνάς, σε ποια στέκια. Θα πρέπει να φοράς ρούχα που να ταιριάζουν, που αρέσουν σε άλλους κι όχι σε σένα… μα το κυριότερο είναι σαν θα πάρεις την καρέκλα να μην την αφήσεις ποτέ, είναι δική σου, δική σου… Ό,τι κάνεις, το κάνεις γι’ αυτήν. Αυτό θα πει αγάπη για μια καρέκλα, τύφλα να ‘χει ο Ερωτόκριτος.

Οι αποφάσεις διαδέχονται η μια την άλλη εσφαλμένες, ταλαιπωρημένες από την αλληλοδιαδοχή. Η καρέκλα είναι μοναδική. Το τρίξιμο στην καρέκλα του Θανάση δεν είναι τίποτα άλλο από τη φθορά της καρέκλας που απέρχεται…

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ

«ΠΟΛΙΤΗΣ» 03/11/2019

Θεατράκια και μαντολίνα το φως της Παιδείας

Μετά από χρόνια προσπάθειας και δουλειάς, επιδεικνύοντας μεράκι, εκφράζοντας όραμα και εμπνέοντας για 17 γενιές μαθητών, μια Κύπρια καθηγήτρια Τέχνης, η Πόπη Νικολάου, εκτοξεύεται στην κορυφή των εκπαιδευτικών του κόσμου, ξεχωρίζοντας και λάμποντας ανάμεσα σε εκατοντάδες συνάδελφους της από 70 χώρες. Πρόκειται για μια είδηση που έσκασε σαν φαντασμαγορικό πυροτέχνημα, ικανό για να σκορπίσει πρόσκαιρα το φως του στο σχολείο. Διότι, όσο εκείνη η εκπαιδευτικός μαζί με τους μαθητές της απογειώνονταν, το υπόλοιπο εκπαιδευτικό σύστημα παρέμενε βαρύ και δύσκαμπτο στα τάρταρα. 

Το κυπριακό σχολείο, το δημόσιο, είναι καταρρακωμένο μέσα στη γραφειοκρατία του, τα στεγανά του και στον συντηρητισμό του. Ανίκανο να ακουμπήσει έστω και λίγο τον ψυχισμό και τη φρεσκάδα των παιδιών του. Να αφουγκραστεί τις ανάγκες τους. Στην πραγματικότητα λειτουργεί όπως η ασήκωτη σιδερένια μπάλα, που σφιχταγκαλιάζει τον αστράγαλό και κράτα στάσιμο και αιχμάλωτο έναν κατάδικο. Περιορισμένο από ερεθίσματα, περιορισμένο χωροταξικά, πίσω από ψηλούς φράχτες, κάγκελα και περιφράσεις. Μια σιδερένια μπάλα που εξουθενώνει τον κάτοχο της, που τον κάνει να αδιαφορεί και να παραιτείται, γειώνοντας τον ανεπανόρθωτα, ακόμη και στη νιότη του. Μια σιδερένια μπάλα, τη στιγμή που όφειλε να μοιάζει με αερόστατο. Να χαρίζει χρώματα, να δημιουργεί περιέργεια, να περιλαμβάνει πρακτική επιστήμη και μηχανική, να προσφέρει διασκέδαση. Ταυτόχρονα, όμως, να ανοίγει και να ανοίγεται στους ορίζοντες. Να είναι τόσο θελκτικό που ο επιβάτης –οι μαθητές του– να αδημονούν να ταξιδέψουν μαζί του. 

Βεβαίως, η αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος και του σχολείου, φαίνεται στην πράξη. Οι μαθητές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δηλώνουν δυστυχισμένοι. Μόλις το 1% χαίρεται το σχολείο σύμφωνα με έρευνα του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου. Η βία και η παραβατικότητα είναι καθημερινότητα. Μαθητές φέρνουν ναρκωτικά, ανήλικοι πίνουν αλκοόλ, παιδιά προβαίνουν σε βίαιες πράξεις συμπεριφοράς απέναντι στον συμμαθητή, στον εκπαιδευτικό, στον φίλο. Άλλα φωνάζουν ότι δεν αντέχουν άλλες εξετάσεις. Τα περισσότερα είναι για επτά ώρες στο σχολείο και για άλλες επτά στο φροντιστήριο. Παιδιά που δεν έχουν χρόνο να βγουν μια απογευματινή βόλτα. Δεν παίζουν, δεν χαλαρώνουν, δεν ξεγνοιάζουν. Φορτώνονται με ένα ταγάρι γεμάτο βιβλία και τετράδια, τα οποία ανυπομονούν να πετάξουν στις λαμπρατζιές του Πάσχα και στις φωτιές του Άη Γιάννη. 

Ακόμη και οι εκπαιδευτικοί δεν είναι χαρούμενοι σε αυτό το περιβάλλον, αφού αντί για εμπνευστές καταλήγουν δεσμοφύλακες. Φυσικά δεν θα ήταν όλοι οι δάσκαλοι και καθηγητές πρότυπα, όμως, σε ένα σωστό σύστημα θα είχαν τη δυνατότητα να πράξουν ουσιαστικό και καταλυτικό ρόλο. Στην τελική, δεν θα αντιμετωπίζονταν σαν μια μάζα δημοσίων υπαλλήλων. Όπως αντιμετωπίστηκαν από τον ίδιο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μόλις ένα χρόνο πριν. Κάνοντας προσθαφαιρέσεις και εξορθολογισμούς στις δαπάνες της Παιδείας, ο Νίκος Αναστασιάδης αναφέρθηκε με υποτιμητικό και απαξιωτικό τόνο στις απαλλαγές που παίρνουν οι εκπαιδευτικοί για να διδάσκουν «θεατράκια και μαντολίνα». 

Να λοιπόν, που αυτά τα θεατράκια και τα μαντολίνα, μαζί με τη γλυπτική, τη ζωγραφική, την ποίηση, τα οποία πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων, δημιουργούν κορυφαίους εκπαιδευτικούς και αξιέπαινους μαθητές. Διότι η Τέχνη είναι το όχημα που οδηγεί στον αυτοσκοπό του σχολείου, να βγάζει, δηλαδή, ανθρώπους αντί αποφοίτους. Πολίτες που θα αναγνωρίζουν τα κοινωνικά προβλήματα, που θα ξαγρυπνούν για αυτά, που θα είναι ενεργοί και έτοιμοι να προσφέρουν βοήθεια, που θα έχουν αναπτυγμένο το αίσθημα του δικαίου. Ανθρώπους με ευαισθησίες, με ενδιαφέροντα, με μυαλό και με αισθητική. 

Δέσποινα Ψύλλου   

«Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ» 20 Αυγούστου 2019