Όταν πεθάνει ένας καλλιτέχνης, οι ραδιοσταθμοί θυμούνται το έργο του
κι αλλάζουν για λίγο το ρεπερτόριο που παίζουνε. Με αφορμή, λοιπόν, τον
θάνατο του Γιάννη Μαρκόπουλου, ακούστηκαν κομμάτια τα οποία οι νεότεροι
ίσως και να τα άκουγαν για πρώτη φορά.
Όπως τα τραγούδια από τον δίσκο «Μετανάστες» που κυκλοφόρησε το 1974.
Τη δεκαετία του ’70 οι Ελλαδίτες (κι οι Κύπριοι) ήταν οι οικονομικοί
μετανάστες της εποχής, το φτηνό εργατικό δυναμικό για τις φάμπρικες του
δυτικού κόσμου. Οι φάμπρικες δεν είχαν ακόμα μεταφερθεί στην Ασία. Τα
ρούχα δεν ήταν Made in China, Taiwan, Turkey…Οι αυτοκινητοβιομηχανίες
είχαν ακόμα την έδρα τους στην Ευρώπη και χρειάζονταν εργάτες. Κι η
Ελλάδα, μια φτωχή τότε χώρα, μπορούσε να προμηθεύει τις πλούσιες χώρες,
κυρίως τη Γερμανία, με ανθρώπινο δυναμικό.
Η μετανάστευση δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση. Έφευγε πρώτα η σύζυγος ή
ο σύζυγος (ανάλογα με τις ανάγκες) άφηναν πίσω τα παιδιά τους στις
γιαγιάδες και στους παππούδες πιστεύοντας πως ο χωρισμός θα κρατήσει για
λίγο και θα είναι για καλό σκοπό. Να κερδίσουν όσα περισσότερο γίνεται,
με θυσίες και στερήσεις, προσδοκώντας σε ένα καλύτερο αύριο. Άνθρωποι
με ενσυναίσθηση –πριν ο όρος γίνει της μόδας– όπως ο Γιώργος Σκούρτης,
έγραψαν στίχους που μιλούσαν για τον πόνο των μεταναστών. Τους στίχους
του Σκούρτη μελοποίησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος σε μια εποχή που κάθε
σχεδόν οικογένεια είχε έναν μετανάστη. «Δουλεύω μπρος στη μηχανή/ Στη
βάρδια δύο δέκα/ Κι από την πρώτη τη στιγμή/ Μου στείλανε τον ελεγκτή/
Να μου πετάξει στο αυτί/ Δυο λόγια νέτα σκέτα/
Άκουσε φίλε εμιγκρέ/ Ο χρόνος είναι χρήμα/ Με τους εργάτες μη μιλάς/
Την ώρα σου να την κρατάς/ Το γιο σου μην το λησμονάς/ Πεινάει κι είναι
κρίμα…». Ή «Μιλώ για τα παιδιά μου και ιδρώνω/ έχω ένα χρόνο να τα δω
και λιώνω/ Μου γράφει η γιαγιά τους πως ρωτάνε/ τα τρένα που ’ναι στο
σταθμό πού πάνε…». Ή «Σε ξένη χώρα μια βραδιά/ Εβρέθηκα στα ξαφνικά/ Με
μια φτερούγα στην καρδιά/ Και με πασπόρτ εργάτη/ Δεν ξέρω πώς να
περπατώ/ Και πώς τη γλώσσα να μιλώ/ Κρατιέμαι να μην τρελαθώ/ Αλλιώς μου
τα ’παν στο χωριό/ Εγώ δεν ήθελα να ’ρθω/ Μου είπαν θα βρω τον χρυσό/
Και βρήκα το φαρμάκι…».
Στη θέση των εμιγκρέδων σήμερα είναι άλλοι λαοί. Σριλανκέζες,
Νεπαλέζες, Φιλιππινέζες αφήνουν τα παιδιά τους και εργάζονται στα σπίτια
μας. Πακιστανοί, Αιγύπτιοι, Μπανγκλαντεζιανοί φροντίζουν τις
κτηνοτροφικές μας φάρμες, στελεχώνουν τα μετόπισθεν σε φούρνους,
σφαγεία, εστιατόρια… Ο στόχος, τότε και τώρα, είναι ίδιος: Καλύτερη ζωή.
Κι η νοσταλγία, που μπορεί να είναι και πόνος, επίσης ίδια. Μαζί με
τους και χιλιάδες άλλοι. «Άτυποι», «παράνομοι»… Με άτυπα συναισθήματα.
Πριν από λιγότερο από ένα μήνα, τουλάχιστον δύο Ιρανοί στρατιώτες και
ένας Αφγανός Ταλιμπάν σκοτώθηκαν σε ένοπλες συγκρούσεις στα σύνορα των
δύο χωρών. Πρόκειται για το πιο πρόσφατο σε μία σειρά περιστατικών
ένοπλων συγκρούσεων με αντικείμενο τον έλεγχο και τη διαχείριση υδάτινων
πόρων. Τα περιστατικά αυτά είναι ολοένα αυξανόμενα και με την κλιματική
κρίση να βρίσκεται σε εξέλιξη, πρόκειται να συνεχίσουν να αυξάνονται.
Όπως μετέδωσαν και τα ιρανικά μέσα,
επίδικο των εντάσεων είναι τα δικαιώματα χρήσης νερού του ποταμού
Χέλμαντ, του μεγαλύτερου ποταμού του Αφγανιστάν ο οποίος πηγάζει από τον
ορεινό όγκο Χίντου Κους στα κεντρικά της χώρας. Στο νερό του Χέλμαντ
βασίζεται για άρδευση καλλιεργειών το ίδιο το Αφγανιστάν, το οποίο
διασχίζει, αλλά και τα νοτιοανατολικά του Ιράν, το οποίο κατηγορεί τους
Αφγανούς Ταλιμπάν ότι παραβιάζουν συνθήκη που συνήφθη το 1973 και με την
οποία οι Ιρανοί έχουν το δικαίωμα χρήσης 22 κυβικών μέτρων νερού ανά
δευτερόλεπτο. Σύμφωνα με τους Ιρανούς, οι Ταλιμπάν από τον Μάιο τους
δίνουν μονάχα το 4% αυτής της ποσότητας.
«Η συνέχιση πλήρωσης του φράγματος εκτροπής Καμάλ Χαν, η
παρέκκλιση της φυσικής πορείας του ποταμού Χέλμαντ και η διατάραξη των
φυσικών συνθηκών του ποταμού, επιπλέον της μη συνεργασίας των αφγανικών
αρχών στον καθορισμό των τοποθεσιών παροχής νερού και της εγκατάστασης
τεχνικών συστημάτων που σχετίζονται με τη μέτρηση επιπέδου ύδατος, είναι
σαφείς παραβιάσεις», ισχυρίζεται σε ανακοίνωσή του το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών.
Τα νερά του Χέλμαντ προσφέρουν ζωή όχι μόνο στους ανθρώπους της
περιοχής, αλλά και στους υγροβιότοπους της λεκάνης του Σιστάν που
αποτελούν σπίτι κατά διαστήματα για πολλά είδη αποδημητικών πτηνών, όπως
πελεκάνους και φλαμίνγκο.
Η διαμάχη για τα δικαιώματα χρήσης των υδάτων του Χέλμαντ, σε μια περιοχή
την οποία οι συνθήκες της κλιματικής κρίσης κάνουν ολοένα ξηρότερη και
πιο ζεστή, δεν είναι η μοναδική στον κόσμο. Αντίθετα, όπως μαρτυρά το Χρονολόγιο Συγκρούσεων Νερού,
που διατηρεί το Pacific Institute, τέτοιου είδους διαμάχες που οδηγούν
σε ένοπλες συγκρούσεις ή στην απειλή σύρραξης, είναι συνεχώς αυξανόμενες
τα τελευταία χρόνια.
Η Αίγυπτος, το Σουδάν και η Αιθιοπία απειλούν η μία την άλλη γύρω από
το Μεγάλο Φράγμα Αιθιοπικής Αναγέννησης που η τελευταία κατασκευάζει
και την πρόσβαση στα ύδατα του Γαλάζιου Νείλου. Ένοπλες ομάδες στο Μάλι,
τη Σομαλία και αλλού καταστρέφουν την πρόσβαση τοπικών κοινοτήτων σε
πόσιμο νερό. Το Ισραήλ καταστρέφει συστηματικά
υποδομές των Παλαιστίνιων και περιορίζει την πρόσβασή τους σε πόσιμο
νερό. Ρωσία και Ουκρανία εναλλάσσονται στη χρήση του νερού ως όπλου στη
μεταξύ τους σύγκρουση. Το νερό είναι τμήμα της ένοπλης διαμάχης
Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν και η διαχείριση ή η μόλυνσή του προκαλεί
διαδηλώσεις και βία στη Γαλλία, την Αργεντινή, τη Χιλή και τη Βολιβία.
Σε πρόσφατο άρθρο του στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Letters,
ο συνιδρυτής του Pacific Institute δρ. Πίτερ Γκλικ, παρουσιάζοντας το
έργο του Χρονολογίου σημείωσε την παρατηρούμενη αύξηση τέτοιου είδους
συγκρούσεων. «Οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις
που συνδέονται με τους πόρους γλυκού νερού θέτουν μια ποικιλία σοβαρών
κινδύνων για κοινότητες σε όλο τον κόσμο, από ασθένειες που σχετίζονται
με το νερό, μέχρι αποτυχίες καλλιεργειών, οικολογική καταστροφή και
πραγματική βία», τονίζει ο Γκλικ μαζί με τον έτερο συγγραφέα της μελέτης Μόργκαν Σιμαμπούκου. «Οι
κίνδυνοι και τα περιστατικά συνδεόμενων με το νερό συγκρούσεων τα
τελευταία χρόνια, όταν τα δεδομένα είναι πιο διαθέσιμα και συνεπή (…)
αυξάνονται, και οι παράγοντες που οδηγούν τέτοιου είδους βία δείχνουν να
χειροτερεύουν».
Πίνακας
με τις καταγραφές περιστατικών βίας που σχετίζονται με το πόσιμο νερό.
Τα περιστατικά κατηγοριοποιούνται σε αυτά που το νερό αποτέλεσε όπλο
(κίτρινο), θύμα (κόκκινο) ή πυροδότησε τη σύγκρουση (μπλε). Παρατηρήσιμη
είναι μία ραγδαία αύξηση των περιστατικών τα τελευταία χρόνια σε σχέση
με τις αρχές του αιώνα. Τα περιστατικά που εμφανίζονται στον πίνακα
είναι περισσότερα από τα καταγεγραμμένα περιστατικά, καθώς ορισμένα από
αυτά μπορούν να ενταχθούν σε περισσότερες από μία εκ των παραπάνω
κατηγοριών. (Πηγή: Peter H Gleick and Morgan Shimabuku 2023 Environ. Res. Lett.18 034022)
Όπως σημειώνουν επίσης οι συγγραφείς, μεγάλο κομμάτι της αύξησης
τέτοιων συγκρούσεων, πέρα από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης,
πηγάζει και από τη διαχρονική ανισότητα πρόσβασης σε πόσιμο νερό ανά τον
πλανήτη, τη διαφθορά και την κακή διαχείριση από τις υπεύθυνες αρχές,
αλλά και από την αυξανόμενη στοχοποίηση υποδομών από ένοπλες ομάδες ως
επιθέσεις σε άμαχο πληθυσμό.
Η φράση του βουλευτή της Ν.Δ., «δεν έχει νόημα να κάνουμε
κάτι» για «καρκινοπαθή τελικού σταδίου», βρίσκεται στον πυρήνα των
μοντέλων που χρησιμοποιούν οι ασφαλιστικές εταιρείες στις ΗΠΑ για να
εγκρίνουν την κάλυψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Μια πρακτική που
«δικαιώνει» με τον πιο τραγικό τρόπο τους ευγονιστές των αρχών του 20ού
αιώνα.
«Η κουβέντα για την ευγονική στη Γερμανία», εξηγούσε πριν από μερικά χρόνια ο καθηγητής Ιστορίας Γ. Μαργαρίτης στο ντοκιμαντέρ «Φασισμός Α.Ε.»,
«άρχισε με πάρα πολύ απλό τρόπο. Κάποιοι είπαν: “Για να δούμε τα
οικονομικά των νοσοκομείων και τα οικονομικά του συστήματος υγείας.
Υπάρχουν ορισμένες κατηγορίες ασθενών, οι χρόνια ασθενείς, τα άτομα με
ειδικές ανάγκες, τα οποία κοστίζουν υπερβολικά στο σύστημα υγείας”».
Αν για έναν ιστορικό είναι σχετικά εύκολο να εντοπίσει ψήγματα
ευγονικής στη λειτουργία ενός συστήματος υγείας, φαίνεται ότι δεν είναι
εξίσου εύκολο για τους οικονομολόγους αλλά και τους πολιτικούς που
ασχολούνται με το ίδιο θέμα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, παραδείγματος χάριν, η αντιμετώπιση των
ανθρώπων που «κοστίζουν υπερβολικά στο σύστημα υγείας» θα έκανε τον Χένρι Γκοντάρ, έναν από τους πατέρες της ευγονικής, να δακρύσει από συγκίνηση για τα πνευματικά τέκνα του.
Χένρι Γκοντάρ
Από την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα ο Γκοντάρ είχε αφιερώσει τη ζωή
του στην προώθηση τεστ IQ με τα οποία θα αποφασιζόταν ποια παιδιά
«αξίζει» να πάνε σχολείο. Τα παιδιά με το χαμηλότερο σκορ δεν θα έπρεπε
να καταναλώνουν κεφάλαια του δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης.
Οι ιδέες του Γκοντάρ, που έβρισκαν ευρύτατη αποδοχή και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού από προσωπικότητες όπως ο Θεόδωρος Ρούσβελτ, ο Ροκφέλερ, ο Γκράχαμ Μπελ και ο Τσόρτσιλ, μετουσιώθηκαν σύντομα σε πολιτικές και δικαστικές αποφάσεις.
Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα ο ανώτατος δικαστής Όλιβερ Χολμς αποφάσισε
ότι η αναγκαστική στείρωση ανθρώπων με χαμηλό IQ δεν παραβιάζει το
αμερικανικό Σύνταγμα. «Τρεις γενιές ηλίθιων είναι αρκετές», δήλωσε στην
ετυμηγορία της ιστορικής υπόθεσης Μπακ εναντίον Μπελ (1927) με την οποία
έδωσε στην πολιτεία της Βιρτζίνιας το δικαίωμα να στειρώσει μια 18χρονη
κοπέλα (και μητέρα τριών υγιέστατων παιδιών).
Αν και σήμερα ανάλογες πρακτικές θεωρούνται απαράδεκτες στον χώρο της
εκπαίδευσης, παρ’ όλα αυτά παρεισφρέουν ανεπαισθήτως στα μαθηματικά
μοντέλα με τα οποία οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι μεγάλες
φαρμακοβιομηχανίες αποφασίσουν ποιοι ασθενείς «αξίζει» να σωθούν και σε
ποια φάρμακα αξίζει να επενδύσουν.
Στην καρδιά αυτών των αποφάσεων βρίσκονται μοντέλα κόστους – ωφέλειας, όπως το QALY (Ποιοτικά
Προσαρμοσμένα Έτη Ζωής) με το οποίο οι ασφαλιστικές υπολογίζουν την
επιβάρυνση που προκαλεί ένας ασθενής ώστε να αποφασίσουν αν θα καλύψουν
το κόστος. Το QALY συνυπολογίζει δύο παραμέτρους: τον επιπλέον χρόνο
ζωής που πιστεύεται ότι μπορεί να προσφέρει μια θεραπεία και την
ποιότητα ζωής του ασθενή σε αυτό τον χρόνο.
Η τελευταία καταγράφεται σε μια κλίμακα από το ένα (απόλυτα υγιής)
έως το μηδέν (νεκρός) αλλά μπορεί να λάβει και αρνητικές τιμές, δηλαδή ο
ασθενής να βρίσκεται σε μια κατάσταση «χειρότερη από τον θάνατο»!
Ο καταμερισμός πόρων και η ευημερία της κοινωνίας
Όπως εξηγούσε στην Washington Post η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, Πέπερ Στέτλερ, μία
από τις πρώτες επιπτώσεις στη χρήση του συγκεκριμένου μοντέλου είναι
ότι αδικεί τους ασθενείς με χρόνιες παθήσεις όπως το σύνδρομο Ντάουν ή η
κυστική ίνωση. «Εάν βαθμολογήσουμε τον αυτισμό με 0.2» εξηγεί η ίδια,
«αυτό σημαίνει ότι ένας χρόνος ζωής ενός αυτιστικού ατόμου θα αξίζει το
80% της ζωής ενός ατόμου που δεν αντιμετωπίζει την ίδια διαταραχή».
Αν στις αρχές του 20ού αιώνα το άτομο αυτό θεωρούνταν επικίνδυνο για
την ευημερία της κοινωνίας, ουσιαστικά το ίδιο συμβαίνει και σήμερα. Η
«τιμωρία» του όμως δεν θα έρθει μέσω στείρωσης ή εγκλεισμού σε κάποιο
ίδρυμα-κολαστήριο, αλλά με αποκλεισμό από το σύστημα υγείας. Πρακτικά,
δηλαδή, με πρόωρο θάνατο.
Σύμφωνα με τον καθηγητή φαρμακολογίας, Πολ Λάνγκλεϊ, το
QALY αποτελεί ένα δείγμα «ψευδοεπιστήμης» που επαναφέρει την «ευγονική»
στη λήψη αποφάσεων για τον καταμερισμό πόρων στο σύστημα υγείας.
Ακόμη χειρότερα, τις σχετικές μετρήσεις που χρησιμοποιούν οι ασφαλιστικές εταιρείες πραγματοποιεί μια ΜΚΟ, η Institute for Clinical and Economic Review (ICER), η οποία χρηματοδοτείται από τον Τεξανό δισεκατομμυριούχο (και πρώην στέλεχος της Enron) Τζον Άρνολντ και
τη γυναίκα του Λόρα. Οι ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, δηλαδή, κρίνονται
στα γραφεία κάποιας ιδιωτικής ασφαλιστικής η οποία συμβουλεύεται μια μη
κερδοσκοπική οντότητα η οποία δεν ελέγχεται και δεν λογοδοτεί σε κανένα
κρατικό ή επιστημονικό φορέα.
Αυτού του είδους οι μετρήσεις, μάλιστα, δεν επηρεάζουν μόνο την
ασφαλιστική κάλυψη αλλά και τις επενδύσεις των φαρμακοβιομηχανιών, οι
οποίες είτε εγκαταλείπουν την έρευνα για ορισμένες ασθένειες είτε
παρασκευάζουν φάρμακα χαμηλότερης ποιότητας αλλά με υψηλότερη αναλογία
κόστους – ωφέλειας.
Προφανώς η απάντηση στο πρόβλημα δεν είναι να απορρίψουμε την
προσπάθεια καλύτερης διαχείρισης των πόρων μέσω στατιστικών μοντέλων. Η
ρομαντική φράση «δεν είμαστε αριθμοί» δείχνει απλώς αδυναμία κατανόησης
της επιστήμης και κυρίως του γεγονότος ότι ζούμε σε έναν κόσμο
πεπερασμένων πόρων. Η λύση είναι να χρησιμοποιούμε μοντέλα που δεν
σχεδιάστηκαν για να αντιμετωπίζουν την ιατρική περίθαλψη σαν «ζημιά» για
τις ασφαλιστικές εταιρείες και τα συστήματα υγείας, αλλά σαν δικαίωμα
του ασθενή.
Κυρίως πρέπει να σταματήσουμε να εμπιστευόμαστε τις τύχες της υγείας μας και των ανθρώπων που αγαπάμε σε πολιτικούς, όπως ο Άδωνις Γεωργιάδης και ο Σπύρος Πνευματικός, που
αλληλοσυμπληρώνουν την εγκατάλειψη των ασθενών: ο πρώτος δήλωσε ότι
«ασθένειες όπως ο καρκίνος δεν θεωρούνται επείγουσες εκτός αν είσαι στα
τελικά στάδια» και ο δεύτερος συμπλήρωσε ότι στο τελικό στάδιο «δεν
αξίζει να κάνουμε κάτι για σένα».
Το περιστατικό της Αγίας Νάπας δεν ήταν άλλο ένα ξυπνητήρι του
τι λαός είμαστε. Ήταν άλλη μία επιβεβαίωση για ποιον λόγο σε αυτόν τον
τόπο έχουμε μάθει να προσπερνάμε κάποια γεγονότα χωρίς να μας επηρεάζουν
καν. Χειρότερος δε απ’ όλο τον συρφετό που ακούστηκε στην εβδομάδα που
πέρασε ήταν ο επιθετικός και ρατσιστικός λόγος πολιτών σε σχόλια στα
Μέσα Ενημέρωσης, έναν λόγο που φυσικά τα ίδια τα Μέσα τον συντηρούν,
αφού είτε συμφωνούν είτε διαφωνούν μαζί τους (τα περισσότερα συμφωνούν)
θεωρούν πως είναι απλώς… πελάτες και τα Μέσα επιχειρήσεις που πρέπει να
λειτουργούν με τα θέλω του κοινού τους για να έχουν έσοδα. Και όσο
προχωρούσαν οι μέρες τόσο πιο πολύ επιθετικά γίνονταν τα σχόλια στα μέσα
κοινωνικής δικτύωσης και κυρίως τα σχόλια στις σελίδες του Facebook για
τα Μέσα.
Είπε η κοπέλα πως δεν θέλει να γίνει το περιστατικό αφορμή για
δικοινοτικές ταραχές, ήταν έτοιμοι να πάρουν τα όπλα στα σχόλια και να
θυμηθούν ό,τι έγινε στην εισβολή. Έδινε μια συνέντευξη σε ένα Μέσο
Ενημέρωσης; Πήρε αμέσως δημοσιότητα και ξεπέρασε τα 15 λεπτά που της
αναλογούν, αφού εδώκαμέν της ήδη πολλή σημασία και «σατσιήν με τούντη
τύπισσα που θέλει να φκάλει ριάλια». Και το πρόβλημα στο εν λόγω
περιστατικό δεν είναι αν είναι Τουρκοκύπρια, αν είναι Ελληνοκύπρια, αλλά
το γεγονός πως ο επιθετικός λόγος έγινε κτήμα κάποιων ανθρώπων, με
αποτέλεσμα αυτός να έχει περάσει ήδη βαθιά στην κοινωνία.
Και είναι λογικό. Έτσι τους έχουν μάθει τα ίδια τα Μέσα
Ενημέρωσης, στα οποία κάνουν τα σχόλιά τους. Τα οποία Μέσα είναι
εξαιρετικά όταν βάζουν μια είδηση για τους ΑΠΟΕΛ / Ομόνοια, είναι κακά
και πουλημένα όμως όταν μιλούν για Covid ή για ένα περιστατικό βίας ή
για μετανάστες που έφτασαν στον τόπο μας. Οι γενιές του '60 και του '70
έζησαν στο πετσί τους την εισβολή και το αποτέλεσμά της, οπότε ο καθένας
έβγαζε τα συμπεράσματά του. Η γενιά του '80 και μετά έμαθε την
πραγματικότητα από τα Μέσα Ενημέρωσης. Και περάσαμε δύο δεκαετίες στις
οποίες κυριάρχησε μια επιθετική συμπεριφορά και παρήχθη ένας άθλιος
δημόσιος λόγος ο οποίος πέρασε στην κοινωνία. Γιατί κάθε βράδυ αν δεν
ήσουν μετά το δελτίο των 20.00 με το G3, παλάσκες και κράνη, κάτι
συνέβαινε. Κάθε μέρα οι κακοί Τούρκοι είχαν άλλο ένα προκλητικό
επεισόδιο εναντίον μας, οι κακοί ξένοι έρχονταν να πιάσουν τις δουλειές
των Κυπρίων (ενώ όταν φεύγουν οι Κύπριοι στο εξωτερικό δεν πιάνουν
δουλειές άλλων, είναι επιστήμονες που διαπρέπουν στο εξωτερικό γιατί ως
γνωστόν είμαστε από Αϊνστάιν και πάνω σε IQ). Τα αποτελέσματα αυτού του
επιθετικού λόγου πέρασαν ήδη στην επόμενη γενιά, η οποία χωρίς αναστολές
μπορεί να βρίζει θεσμούς, πολίτες, Μέσα Ενημέρωσης, να χτυπά ανελέητα
από τουρίστριες μέχρι ντελιβεράδες στη Λεμεσό. Σε τέτοιο σημείο φτάσαμε
που σου λέει πρέπει να επαινέσουμε την Αστυνομία, την Εισαγγελία επειδή…
έκαναν τη δουλειά τους. Το αυτονόητο, δηλαδή. Ή να επαινέσουμε ακόμα
και τον ίδιο τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη ότι έδρασε, λέει, αμέσως με τις
διαβεβαιώσεις στον Τατάρ. Μα εκείνο το επιθετικό κλίμα γυρίζει
μπούμερανγκ σε αυτούς που το εδραίωσαν στην κοινωνία. Και δεν είναι
αμέτοχοι. Ούτε καν τα ίδια τα Μέσα. Αφού το κακό έρχεται από Μέσα.
Έφυγε από τη ζωή ο μοναδικός Γιάννης ΜαρκόπουλοςΜΟΥΣΙΚΑ ΝΕΑ ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ//EUROKINISSI
Η
Ελλάδα θρηνεί έναν από τους σημαντικότερους συνθέτες της. Ο Γιάννης
Μαρκόπουλος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών, έπειτα από πολυετή μάχη
με τον καρκίνο. Ήταν στο νοσοκομείο από τις αρχές Μαΐου.
Το έργο
του έχει συνδεθεί με τον κινηματογράφο, μελοποίησε ποίηση, έγραψε
μουσική κλασική και μουσική για μπαλέτο, συμμετείχε στον αγώνα κατά της
δικτατορίας, ενώ έχει υπογράψει μερικά από τα σημαντικότερα άλμπουμ της
σύγχρονης ελληνικής μουσικής.
Η ανακοίνωση της οικογένειας
Η οικογένεια του Γιάννη Μαρκόπουλου, εξέδωσε την εξής ανακοίνωση με την οποία επιβεβαίωσε τον θάνατό του:΅
«Με
θλίψη ανακοινώνουμε ότι σήμερα το απόγευμα απεβίωσε, μετά από σκληρή
μάχη με τον καρκίνο, ο μεγάλος εθνικός μας συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος.
Η μουσική ψυχή της Ελλάδας σίγησε. Όμως, θα μένει ζωντανή στη μνήμη
μας, μέσα από τα τραγούδια του, που τραγουδήθηκαν και θα τραγουδιούνται
από γενιές και γενιές Ελλήνων και Ελληνίδων».
Η οικογένεια διευκρινίζει ότι οι λεπτομέρειες για την κηδεία του θα ανακοινωθούν σύντομα.
Ποιος ήταν
Ο
Γιάννης Μαρκόπουλος γεννήθηκε το 1939 στο Ηράκλειο Κρήτης, ενώ πέρασε
τα παιδικά του χρόνια στην Ιεράπετρα, στο ωδείο της οποίας παίρνει τα
πρώτα του μουσικά μαθήματα στη θεωρία και στο βιολί. Οι πρώτες του
επιδράσεις προέρχονται από την τοπική μουσική με τους γρήγορους χορούς
και τα επαναλαμβανόμενα μικρά μοτίβα τους, από τη κλασική μουσική, καθώς
και από τη μουσική της ευρύτερης ανατολικής Μεσογείου – και ιδιαίτερα
της κοντινής Αιγύπτου.
Το
1956 συνεχίζει τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών, με τον
συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και τον καθηγητή του βιολιού Joseph Bustidui. Την
ίδια εποχή εισάγεται στο Πάντειο Πανεπιστήμιο για κοινωνικές και
φιλοσοφικές σπουδές ενώ παράλληλα συνθέτει για το θέατρο, τον
κινηματογράφο και το χορό. Το 1963 βραβεύεται για την μουσική του στις
«Μικρές Αφροδίτες» του Νίκου Κούνδουρου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου
Θεσσαλονίκης, και τον ίδιο χρόνο ανεβαίνουν από νέα χορευτικά σύνολα τα
μουσικά του έργα «Θησέας» (χορόδραμα), «Χιροσίμα» (σουίτα μπαλέτου) και
τα «Τρία σκίτσα για χορό». Απ' τον Οκτώβριο του 1965 μέχρι τον Απρίλιο
του 1984 έντυσε με μουσική όλα τα έργα τα οποία παρουσιάστηκαν απ' το
Κουκλοθέατρο «Μπάρμπα Μυτούσης». Το Κουκλοθέατρο αυτό τερμάτισε οριστικά
τη λειτουργία του στις 15 Απριλίου του 1984.
Η φυγή στο Λονδίνο
Με
τη δικτατορία το 1967, ο Γιάννης Μαρκόπουλος αναχωρεί για το Λονδίνο,
όπου εμπλουτίζει τις μουσικές του γνώσεις με την Αγγλίδα συνθέτρια
Elisabeth Lutyens. Επίσης συνθέτει την κοσμική καντάτα «Ήλιος ο πρώτος»,
σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που τιμάται με το βραβείο Νόμπελ το 1979), και
τη μουσική για τη« Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη (για το Θέατρο Τέχνης, σε
σκηνοθεσία Κάρολου Κουν). Παράλληλα ολοκληρώνει τη μουσική τελετή «Ιδού
ο Νυμφίος», έργο που κρατά ανέκδοτο, εκτός ενός τμήματος, του περίφημου
Ζάβαρα-κάτρα-νέμια, που αποτελεί ένα τα πιο διάσημα κομμάτια του.
Την
ίδια περίοδο γνωρίζεται με τους συνθέτες Ιάννη Ξενάκη και Γιάννη
Χρήστου και έρχεται σε επαφή με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά έργα. Στο
Λονδίνο συνθέτει ακόμα τους Χρησμούς, για συμφωνική ορχήστρα, και τους
πρώτους Πυρρίχιους χορούς Α, Β, Γ, (από τους 24 που ολοκλήρωσε το 2001),
οι οποίοι παίζονται, το 1968, από την ορχήστρα Concertante του Λονδίνου
στο Queen Elizabeth Hall. Τότε γράφει και τη μουσική για την Τρικυμία
του Σαίξπηρ, που ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, σε
σκηνοθεσία David Jones.
Το
1969 επιστρέφει στην Αθήνα για να συμβάλει με τα έργα του στην πορεία
για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Δημιουργεί μια νέα κίνηση για την
τέχνη και τη χρησιμότητά της και αναζητεί την βαθύτερη ενότητα του
ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον.
Μια νέα μουσική πρόταση
Από
τις αρχές της δεκαετίας του ’70 καταθέτει μουσικά έργα που
χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους ως νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι
τότε ελληνική μουσική πραγματικότητα· έργα με ενότητα της αισθητικής και
της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις θεμελιακές αρχές τους,
με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό.
Ιδρύει ένα νέο
και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την
ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ
συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του
ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης
ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις
Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη
και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και
επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει
τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης.
Λίγο
αργότερα ιδρύει την ορχήστρα Παλίντονος αρμονία, που αποτελείται από
όργανα συμφωνικά και ελληνικά. Παρουσιάζει τα έργα του στο στούντιο
Λήδρα και αργότερα στη μπουάτ «Κύτταρο», με νέους τραγουδιστές και
μουσικούς. Διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των
τραγουδιών του, στην αισθητική κατεύθυνση που πάντοτε επιζητούσε. Μαζί
με τα θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο στήνει μια
πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές γεμίζουν
καθημερινά τους χώρους της δραστηριότητάς του, παρά τα εμπόδια της τότε
εξουσίας.
Εμβληματικά τραγούδια
Δεν υπάρχει Έλληνας που
να μη γνωρίζει τα τραγούδια του, όπως οι «Οχτροί», τα «Λόγια και τα
χρόνια», τα «Χίλια μύρια κύματα», η «Λένγκω» (Ελλάδα), ο «Γίγαντας»,
«Κάτω στης Μαργαρίτας το αλωνάκι», το «Καφενείον η Ελλάς», «Ο τόπος μας
είναι κλειστός», τα «Παραπονεμένα λόγια», το «Μιλώ για τα παιδιά μου».
Πρόκειτια
για τραγούδια που έγιναν σύμβολα και μύθοι, όπως και τα μουσικά του
έργα «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», «Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους
Αγάπανθους», «Ήλιος ο Πρώτος», «Χρονικό», «Ιθαγένεια», «Οροπέδιο»,
«Θητεία» και «Μετανάστες», μελοποιώντας Διονύσιο Σολωμό, Γιώργο Σεφέρη,
Οδυσσέα Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχάλη Κατσαρό, Μάνο Ελευθερίου, Γιώργο
Σκούρτη, Πάνο Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.
Το
1976 συνθέτει τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά του BBC «Who pays the
Ferryman?», και η επιτυχία του μουσικού θέματος παραμένει στην κορυφή
του βρετανικού Hit-Parade για μήνες, ενώ κάνει τον συνθέτη διεθνώς
γνωστό.
Στα επόμενα χρόνια η δημοφιλία αυτή εκφράζεται με πολλές
μετακλήσεις για συναυλίες, και ο Μαρκόπουλος πραγματοποιεί αλλεπάλληλα
ταξίδια ανά τον κόσμο. Επισκέπτεται διαδοχικά, δίνοντας συναυλίες με τα
έργα του, τη Νέα Υόρκη, τη Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο, το
Τορόντο, το Μόντρεαλ, τη Στοκχόλμη, το Άμστερνταμ, τη Νάπολη, το Παρίσι,
το Βερολίνο, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο καθώς
και διάφορες πόλεις της Ρωσίας και της Αυστραλίας.
Μουσική για το θέατρο και το σινεμά
Στην
καλλιτεχνική του παραγωγή σημαντική θέση έχει η μουσική του για το
θέατρο και τον κινηματογράφο: μουσική για έργα του Ευριπίδη, του
Αριστοφάνη, του Μενάνδρου, του Σαίξπηρ, του Τσέχοφ, του Μπέκετ αλλά και
σύγχρονων Ελλήνων δραματουργών, και για ταινίες του Κούνδουρου, του
Ντασέν, του Κοσμάτου, του Μανουσάκη, του Σκαλενάκη, του Γρηγορίου και
άλλων.
Τον
Ιανουάριο του 1981 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και
συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη.
Ακολουθούν
έργα μουσικής δωματίου, τέσσερα κουαρτέτα, δύο σονάτες, πέντε κομμάτια
για βιολί και πιάνο. Από τα έργα ενόργανης μουσικής, το Κονσέρτο-Ραψωδία
για λύρα και συμφωνική ορχήστρα, τα Μητρώα για ορχήστρα εγχόρδων, τη
Συμφωνία της Ίασης, επίσης δύο ορατόρια και δύο κύκλους τραγουδιών. Το
1994 συνθέτει ένα από τα πιο σημαντικά του έργα, τη Λειτουργία του Ορφέα
– για φωνή, χορωδία και ορχήστρα –, που απευθύνεται φιλοσοφικά στον
επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση.
Ακολουθούν η
«Ανα-γέννηση Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη», μουσικό ταξίδι σε 4
ενότητες, η όπερα «Ερωτόκριτος και Αρετή», τα «Σχήματα σε κίνηση»,
κονσέρτο για πιάνο εμπνευσμένο από τον Πυθαγόρα, τα «Ευήλια τοπία»,
φαντασία για σόλο φλάουτο, ο «Νόμος της Θαλπωρής», ορατόριο-μουσικό
θέαμα για φωνές, χορωδία, ορχήστρα πνευστών, μπαλέτο και εικόνες, «16
Πυρρίχιοι χοροί 1980-2001», Τρίπτυχο για φλάουτο έγχορδα και άρπα
(2007).
Το Δικαστήριο μόλις αποφάνθηκε πως ένας μητροπολίτης
παρενόχλησε σεξουαλικά ένα ορφανό κορίτσι που του κτύπησε την πόρτα
ζητώντας βοήθεια. Και δεν ήταν απλά μια παρόρμηση, από αυτές που
εισχωρεί ο δαίμονας στο νου και δεν σε αφήνει να σκεφτείς με ψυχραιμία.
Ήταν μια μεθοδευμένη ενέργεια, σε χρονικό διάστημα αρκετό ώστε κάποιος
να επανέρθει στη λογική.
Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας και Γενικός Εισαγγελέας βρίσκονται υπό
αμφισβήτηση, όχι μόνο για τον τρόπο που χειρίστηκαν κάποιες υποθέσεις,
αλλά και για την προηγούμενη τους δράση ως ιδιώτες η οποία μπορεί να
εμπλέκεται (και να περιπλέκεται) με την τωρινή. Ο πρώην Πρόεδρος της
Δημοκρατίας είναι διαρκώς υπό αμφισβήτηση. Από την πρώτη στιγμή
ουσιαστικά που ανέλαβε Πρόεδρος με την εξαγωγή χρημάτων από συγγενικά
του πρόσωπα για να γλυτώσουν το «κούρεμα». Στη συνέχεια, υπήρξε ένα
γαϊτανάκι από φήμες, γεγονότα, παραδοχές και διαψεύσεις. Εντούτοις,
διεκπεραίωσε δύο θητείες κερδίζοντας την ψήφο του λαού (κι ίσως να
κέρδισε και τρίτη λένε κάποιοι).
Το ποδόσφαιρο μοιάζει, με τα όσα ακούγονται, βιτρίνα για τον
υπόκοσμο. Εις γνώση πολλών, με διεθνή κάλυψη και επικίνδυνες διαστάσεις. Η
Βουλή είναι στην καλύτερη περίπτωση τσίρκο. Στη χειρότερη, είναι ένας
οίκος ανοχής που ανέχεται ό,τι πιο βδελυρό μπορεί να υπάρξει σε πλάσμα. Η
λέξη διαφθορά είναι στην ημερησία διάταξη των συζητήσεων και των
ειδήσεων. Μπορεί να αρχίζει από πολύ ψηλά και σαν παραφυάδα να
διακλαδώνεται σχεδόν παντού, σε όλους τους τομείς. Ακούς για ένα
θανατηφόρο που συνέβη το 2012 και παρ’ όλο που υπήρχαν τουλάχιστον επτά
άτομα στην σκηνή, δεν έχει προκύψει κανένα στοιχείο για τον/την οδηγό
που το προκάλεσε. Το συμβάν συζητείτο σε διάφορα μέρη σαν αστικός μύθος
μέχρι που πλέον συζητείται παντού, αλλά η Αστυνομία νίπτει τα χείρας
καλώντας όποιον έχει στοιχεία να τα καταθέσει προς διευκόλυνση του
αστυνομικού έργου. Μια μάνα προσπαθούσε για 17 χρόνια να πείσει πως ο
γιος της δεν αυτοκτόνησε αλλά δολοφονήθηκε. Κι αφού αποδείχτηκε,
προσπαθεί πλέον να αποκαλύψει τους δολοφόνους. Ποιοι είναι, ποιος τους
συγκαλύπτει, γιατί;
Αν και ως πολίτης προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου πως όλα
αυτά, αν και πολύ σημαντικά, δεν αφορούν παρά μόνο μια μικρή ομάδα
ανθρώπων, η σήψη αγγίζει σιγά – σιγά τα πάντα σε σημείο που
βραχυκυκλώνονται όλα. Είμαστε τώρα σε ένα σημείο που έχουν πέσει τα
πέπλα και φάνηκε τι υπάρχει πίσω από τη βιτρίνα ή τα πολλά που
συσσωρεύονται θα οδηγήσουν για άλλη μια φορά σε παραγραφή; Όλο αυτό το
ξεσκέπασμα βοηθά σε κάποιου είδους αφύπνιση ή σε αδιέξοδο; Φτάσαμε στο
μη παρέκει ή έχουμε ακόμα δρόμο για τον πάτο;
Πώς
θα αντιδρούσατε αν σας έλεγαν πως σήμερα υπάρχουν 50 εκατομμύρια δούλοι
σε ολόκληρο τον κόσμο, και πως πολλά από αυτά που αγοράζουμε αποτελούν
απόρροια αυτής της εκμετάλλευσης;
Σύμφωνα με μια νέα έκθεση από
την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Walk Free, περίπου 50 εκατομμύρια
άνθρωποι ζούσαν σε καθεστώς «σύγχρονης δουλείας» το 2021, ενώ 1 στα 4
ήταν παιδιά. Μάλιστα, σε σχέση με την προηγούμενη εκτίμηση το 2016, ο
συνολικός αριθμός αυξήθηκε κατά 10 εκατομμύρια.
Η σύγχρονη δουλεία ουσιαστικά αναφέρεται σε καταστάσεις
όπου ένα άτομο γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, δίχως να μπορεί να
αρνηθεί ή να φύγει λόγω απειλών, βίας, εξαναγκασμού ή εξαπάτησης.
Ουσιαστικά, του στερείται η ελευθερία του. Μπορεί λοιπόν να περιλαμβάνει
την καταναγκαστική εργασία, τον καταναγκαστικό γάμο, ή/και την εμπορία
ανθρώπων (όταν πρόκειται για σεξουαλική εκμετάλλευση, 4/5 θύματα
αποτελούν κορίτσια ή γυναίκες), αλλά και άλλες μορφές εκμετάλλευσης.
Σύμφωνα
με την έκθεση, η καταναγκαστική εργασία (συμβαίνει κατά βάση στον
ιδιωτικό τομέα) αφορά 27,6 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ οι καταναγκαστικοί
γάμοι 22 εκατομμύρια (από τις χώρες που εξετάστηκαν, μόνο 35 έχουν
θεσμοθετήσει ως ελάχιστο όριο για να παντρευτεί κάποιος/α τα 18 έτη).
Αξίζει να σημειωθεί επίσης πως τις περισσότερες φορές, η παγίδευση σε
τέτοιες καταστάσεις δεν είναι παροδική. Μπορεί να διαρκέσει χρόνια, ενώ
κατά βάση ο επιβαλλόμενος γάμος είναι ισόβιος.
Η Βόρεια Κορέα
(104,6 άνθρωποι ανά 1.000 πληθυσμό), η Ερυθραία (90,3) και η Μαυριτανία
(32) εμφανίζουν τον υψηλότερο αριθμό θυμάτων σύγχρονης δουλείας,
αναφέρει η έκθεση.
Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ βρίσκονται επίσης στην πρώτη δεκάδα. Σε απόλυτους αριθμούς ωστόσο,
29 εκατομμύρια «σύγχρονοι δούλοι» βρίσκονται στην περιοχή της Ασίας και
του Ειρηνικού, 7 εκατομμύρια στην Αφρική, 6 εκατομμύρια στην Ευρώπη και
την Κεντρική Ασία, 5 εκατομμύρια στην Αμερική και 2 εκατομμύρια σε
Αραβικά κράτη.
Ο
προφανής στόχος των εκμεταλλευτών είναι να αποκομίσουν προσωπικό ή/και
οικονομικό όφελος, εκμεταλλευόμενοι και τις κατά περίπτωση συνθήκες. Για
παράδειγμα, όπως σημειώνει η Walk Free, ο αναγκαστικός γάμος είναι
διαδεδομένος σε χώρες όπου επικρατούν ιδιαίτερα πατριαρχικές αντιλήψεις,
οι οποίες μεταφράζονται φυσικά σε διακρίσεις μεταξύ των φύλων, ενώ η
κατάσταση επιδεινώνεται όταν υπάρχουν και νόμοι που βάζουν εμπόδια στην
όποια χειραφέτηση των γυναικών. Επίσης, σε χώρες με μεγάλο πληθυσμό
μεταναστών, στους οποίους δεν παρέχεται επαρκής προστασία, η
καταναγκαστική εργασία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Όταν μάλιστα αυτή
επιβάλλεται από το κράτος, τότε τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα
για τα θύματα.
Γενικότερα, η σύγχρονη δουλεία συνδέεται άρρηκτα με
παγκόσμιες προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η ανισότητα, ο κορονοϊός
και οι επιπτώσεις του, αλλά και οι συγκρούσεις, ενώ πιο ευάλωτοι είναι
οι γυναίκες, τα παιδιά και οι μετανάστες.
Εκείνοι που καταφέρουν
να ξεφύγουν από πολέμους, φυσικές καταστροφές ή καταπίεση των
δικαιωμάτων τους, ή επιδιώκουν να μεταναστεύσουν έτσι ώστε να βρουν
(αξιοπρεπή) εργασία, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην εκμετάλλευση, την ώρα
που σήμερα μεταναστεύουν περισσότεροι άνθρωποι από οποιαδήποτε άλλη
φορά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, σύμφωνα με την οργάνωση.
Πιο κοντά απ’ οσο νομίζουμε
Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας,
η σύγχρονη δουλεία βρίσκεται πολύ πιο κοντά μας απ’ όσο νομίζουμε.
Περίπου οι μισές περιπτώσεις καταναγκαστικής εργασίας και το ¼ του
συνόλου των καταναγκαστικών γάμων, συναντώνται σε χώρες ανώτερου/μεσαίου
ή υψηλού εισοδήματος.
Ακόμα όμως κι όταν οι «σύγχρονοι δούλοι»
βρίσκονται μακριά, σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, η ζήτηση από πλούσιες
χώρες και η διακίνηση αγαθών, από πρώτες ύλες έως τη μεταποίηση,
δημιουργεί ορισμένες αδιαφανείς αλυσίδες εφοδιασμού, πολλές από τις
οποίες είναι «ματωμένες».
Για
παράδειγμα, το 2021, οι χώρες της G20 (Αργεντινή, Αυστραλία, Βραζιλία,
Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ηνωμένο Βασίλειο,
Ιαπωνία, Ιταλία, Ινδία, Ινδονησία, Καναδάς, Κίνα, Μεξικό, Νότια Αφρική,
Νότια Κορέα, τη Ρωσία, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, και Ευρωπαϊκή
Ένωση), εισήγαγαν εμπορικά αγαθά αξίας 468 δισεκατομμυρίων δολαρίων
(στην κορυφή βρίσκονται οι ΗΠΑ), τα οποία ανήκουν στην κατηγορία των
«προϊόντων κινδύνου» (at-risk products), δηλαδή είναι πολύ πιθανό να
αποτελούν προϊόντα σκλαβιάς.
Υπενθυμίζεται πως σύμφωνα με στοιχεία που είχαν δημοσιευθεί το 2018, η αξία αυτών των προϊόντων ανερχόταν στα 272 εκατομμύρια, πράγμα που σημαίνει πως όσο περνάει ο καιρός αυξάνεται.
Μεταξύ
των «προϊόντων κινδύνου» που εισάγουν οι χώρες της G20, στην κορυφή
βρίσκονται τα ηλεκτρονικά είδη, ενώ ακολουθούν τα ενδύματα, το
φοινικέλαιο (το οποίο βρίσκεται σχεδόν σε κάθε προϊόν, από τα μπισκότα
μέχρι τις παιδικές τροφές), τα φωτοβολταϊκά και τα υφάσματα.
Εκτός από τα παραπάνω, υπάρχουν πολλά ακόμη προϊόντα
που χρησιμοποιούμε καθημερινά, δίχως να γνωρίζουμε ότι είναι πιθανό να
δημιουργήθηκαν από την εκμετάλλευση κάποιου ανθρώπου, ακόμη και παιδιού,
την ώρα που αναζητούμε αγαθά σε χαμηλές τιμές: το κακάο (η καλλιέργεια
και η συγκομιδή είναι ευάλωτες σε πρακτικές σύγχρονης δουλείας, ενώ
σχεδόν τα 2/3 προέρχονται από χώρες της Δυτικής Αφρικής), η ζάχαρη, τα
βοοειδή, το ρύζι, τα ψάρια, το βαμβάκι (αποτελεί σχεδόν το 50% των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ο καφές, ο χρυσός, τα ξύλα, τα τριαντάφυλλα, αλλά και τα κοσμήματα.
Τι μπορεί να γίνει;
Είναι
δεδομένο πως οι αλυσίδες εφοδιασμού δεν είναι κάτι απλό. Πολύ συχνά ο
τελικός παραλήπτης βρίσκεται πολύ μακριά από τον προμηθευτή, κι έτσι
είναι δύσκολο να γνωρίζει τις συνθήκες εργασίας. Η τεχνολογία κάνει
ακόμη πιο σύνθετη την κατάσταση. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει το The
Conversation, στην Amazon υπάρχουν πάνω από 6 εκατομμύρια πωλητές, ο
καθένας με τη δική του αλυσίδα εφοδιασμού.
Ποιος ευθύνεται λοιπόν;
Από τη μία, οι καταναλωτές προφανώς πρέπει να είναι συνειδητοποιημένοι,
να καταγγέλλουν, ακόμη και να μποϊκοτάρουν αν χρειαστεί. Ωστόσο, δεν
μπορεί το βάρος να πέσει σε αυτούς, αφού οι αιτίες της δουλείας είναι
συστημικές. Επομένως, οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις είναι εκείνες
που μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα, αν το θέλουν.
Όπως γράφει το
ίδιο δημοσίευμα του Conversation, οργανισμοί πρέπει να δημιουργήσουν
συμβάσεις με τους προμηθευτές, με ένα τρόπο που να διασφαλίζει ότι
αναγνωρίζουν και τηρούν τους διεθνείς νόμους για την εργασία (λίγα κράτη
ωστόσο έχουν ενσωματώσει επαρκείς διατάξεις).
Επίσης, όπως γράφει το ίδιο μέσο, ιδιωτικοί και δημόσιοι οργανισμοί
μπορούν να συνεργαστούν με μικρές αλλά και μεσαίες επιχειρήσεις, έτσι
ώστε να τις ευαισθητοποιήσουν πάνω στο ζήτημα. Γενικότερα, μπορούν να
απαιτούν περισσότερες διασφαλίσεις από τους προμηθευτές, πως ο
εφοδιασμός τους είναι «καθαρός».
Υπάρχει όμως πραγματική θέληση
από τα κράτη και τις εταιρείες για αλλαγή; Είναι δεδομένο πως ειδικά οι
μεγάλες βιομηχανίες επωφελούνται από αυτή την κατάσταση, αφού βρίσκουν
εξαιρετικά φθηνά εργατικά χέρια.
Ίσως λοιπόν τελικά η δύναμη να
βρίσκεται στους πολίτες, ενώ και τα ΜΜΕ μπορούν να συμβάλλουν, όσον
αφορά τη δημοσιότητα. Δεν μας ενοχλεί που μπορεί ο καφές που θα πιούμε,
τα ρούχα που θα φορέσουμε, το φαγητό που θα φάμε και το λάπτοπ που θα
χρησιμοποιήσουμε, να είναι προϊόντα εκμετάλλευσης;
Από την άλλη,
το πραγματικό ζητούμενο είναι να σταματήσει το καθεστώς ευαλωτότητας
εκατομμυρίων ανθρώπων, που προκύπτει από τους πολέμους ή/και την
κλιματική αλλαγή, αλλά και την πατριαρχία. Αλλά αυτό θα απαιτούσε
πραγματική δράση. Όνειρα θερινής νυκτός θα πείτε…
Ελπίζουμε να συνεχίσετε για να απαλλάξετε τα παιδιά από τις
ανεπάρκειες της κυπριακής εκπαίδευσης. Να βγάλετε μια καινούργια γενιά
που να μπορεί να στέκεται στα πόδια της, να έχει κριτική θεώρηση και
άποψη, να εκφράζεται άφοβα, ν’ αμφιβάλλει και να απορρίπτει, αν
χρειαστεί. Να αποβάλετε τα σάπια της παιδείας, κυρία Υπουργέ. Αυτό που
κάνατε για τις εξετάσεις, είναι μια αρχή.
Έπεται όρος… που εμποδίζει τα παιδιά μας ν’ αναπτυχθούν σωστά,
ελεύθερα, δημιουργικά, για να μπορέσουν ν’ αντιμετωπίσουν μια ζωή που θα
είναι αναμφίβολα γεμάτη με Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες. Δώστε τους την
ευκαιρία ν’ ανοίξουν τα φτερά τους, σε όποια κατεύθυνση θελήσουν, μην τα
φυλακίζετε, μην τα αποστρέφετε από τη γνώση με λανθασμένους και
πεπαλαιωμένους τρόπους διδασκαλίας! Το αποτέλεσμα θα είναι τραγικό για
τον τόπο.
Αλλάξετε πορεία. Μειώστε τη βαρυφορτωμένη ύλη για να βρείτε χρόνο να
τους μιλήσετε για τα χίλια δυο που συμβαίνουν γύρω τους, στον δικό μας
μικρόκοσμο, αλλά και στον ευρύτερο. Είναι εξ’ ίσου, αν όχι και πιο
σημαντικά, για να τους ανοίξετε τα μάτια. Φέρτε τους αντιμέτωπους με το αύριο για να συνειδητοποιήσουν το σήμερα και να καταλάβουν το χθες.
Μαυρίσατε τη ψυχή τους 48 συνεχόμενα χρόνια με τον κενό λόγο, τα
ιστορικά ψέματα, και τον κάλπικο ηρωισμό που τους οδηγεί με μαθηματική
ακρίβεια στον εθνικισμό. Εξηγείστε τους παίζεται στη Μέση Ανατολή, στη
Ρωσία, στην Τουρκία, τι είναι τέλος πάντων τούτο το φυσικό αέριο, τι
ρόλο παίζει η ενέργεια στη Μεσόγειο, γιατί είμαστε παίχτες, αν είμαστε,
και από εκεί ρωτάτε τους αν ξέρουν ποιος είναι ο Κενάν, και τι σημαίνει
ανθρώπινα δικαιώματα! Πέστε τους για τον Κούρδο Σαλαντίν που έκανε την
Ευρώπη να τρέμει σύγκορμη…
Εξηγήστε στους 17χρονους/χρονες το διακύβευμα της αδράνειας και του ωχαδερφισμού. Μην τους υποτιμάτε και μην τους αποκοιμίζετε.
Πάρτε τους εκτός σχολείου, περπατάτε μαζί τους σε δρόμους της πόλης,
αλλά και σε μέρη που μαρτυρούν: πάρτε τους, οι Λευκωσιάτες, στο φαράγγι
της Κακκαρίστρας, να δουν τι πάει να πει γεωλογία… Οι Παφίτες ας παν με
τα παιδιά τους στη Σουσκιού να κάνουν εργαστήρια τέχνης με τον πηλό, οι
Λαρνακείς στην πλατεία Ζουχουρί και στα νεώρια, οι Λεμεσιανοί… στη Βάσα
και στο Κοιλάνι να εξηγήσουν τι είναι τούτο το πράμα που λέγεται κρασί.
Ζητάτε τους να δουν τι υπάρχει γύρω τους, αν τους ικανοποιεί και αν όχι,
γιατί. Προκαλέστε τους! Τι σημαίνει περιβάλλον, τι και πώς ήταν
Κύπρος, ζητάτε τη γνώμη τους. Πάρτε τους στα βουνά να κτίσουν
ξερολιθιές, ναι, κάτω από βροχές… Ζητάτε τη γνώμη τους για τις
μεταστροφές φύλου – ξέρουν, μη νομίζετε ότι δεν έχουν μάθει τα πάντα
γύρω από το θέμα μέσα από τη συσκευή, που αν τη χάσουν, χάνουν τον
προσανατολισμό τους. Αγγίξετε αυτά που τους ενδιαφέρουν, εισχωρήστε στον
κόσμο τους, εξηγήστε τους το απόκτημα που λέγεται γνώση και τι μπορεί
να αλλάξει στη ζωή τους.
Και, βέβαια, τολμήσετε κυρία Υπουργέ… και για το πιο σημαντικό.
Επαναφέρετε το imagine. Έχετε καθήκον να διδάξετε ιστορία, όλη την
ιστορία, την πρόσφατη και την παλαιά. Χωρίς παρωπίδες και παραβολές.
Πέστε τους πόσοι και ποιοι ήταν οι κατακτητές του νησιού, από την εποχή
του Χαλκού μέχρι σήμερα και εξηγήστε τους το φαινόμενο – γιατί περί
φαινομένου πρόκειται- ότι ενώ πέρασαν από το σώμα του νησιού Ασσύριοι,
Αιγύπτιοι, Πέρσες, Πτολεμαίοι, Ρωμαίοι, το Βυζάντιο, κάθε λογής Φράγκος,
Γενουάτης, Ενετός, Πιζάνος και Καταλανός, Οθωμανοί και Άγγλοι… εμείς
μιλάμε ακόμα ελληνικά και το «α Παναγία μου» είναι δυο λέξεις που
βγαίνουν από το στόμα μας εκατοντάδες φορές κάθε μέρα…
Όλο αυτό χωρίς εθνικισμούς, Δεν Ξεχνώ και Αγωνίζομαι και μπλε σημαίες
και λάβαρα και Άγιο Παΐσιο. Μιλήστε τους για παρελθόντες ηγέτες, είναι
ιστορία, μπορείτε, είναι καθήκον σας να λέτε την αλήθεια! Εξηγείστε τους
γιατί ήταν μέγιστος ο Ευαγόρας της Σαλαμίνας που δέχτηκε την περσική
υποταγή με τον περίφημο όρο! Μεταφράστε στη γλώσσα που καταλαβαίνουν την
επιγραφή του Σαργώνα Β’ και αφιερώστε μια ολάκερη περίοδο διδασκαλίας
στην επεξήγησή της… Διαβάστε μαζί τους κάθε λέξη της και προκαλέστε τη
συζήτηση γιατί «οικειοθελώς» ενταχθήκαμε στη μέγιστη Ασσυριακή
αυτοκρατορία. Συνδέστε το με τη νοοτροπία μας, τους φόβους και τις
ανασφάλειες. Πέστε τους ότι στην αρχαιότητα είχαμε, όχι μια γραφή, αλλά
τρεις. Εξηγήστε τους τα δέκα βασίλεια, πόσα ήταν φιλοπερσικά, πόσα
φιλοελληνικά, πέστε τους αλήθειες για το εμπόριο που είναι στο αίμα μας
μαζί με την παγαποντιά… Έχει τόσα και τόσα παραδείγματα η ιστορία της
καθ’ ημάς Ανατολής και Δύσης στην οποία μετέχουμε. Υπάρχουμε ως μέρος
ενός ευρύτερου συνόλου που, αν δεν το μάθουν, δεν θα καταλάβουν ποτέ
γιατί «κουτσουφλήσαμε» τόσες φορές στην πολύχρονη ιστορία μας. Δώστε
τους να αναλύσουν δύο μικρά κείμενα: ένα κείμενο από τις Μέρες του
Σεφέρη στην Κύπρο και μια ομιλία ενός σύγχρονου πολιτικού.
Προκαλέστε τη φαντασία και τα πολύπλευρα ταλέντα τους. Αφήστε τους
χρόνο από τα πρακτικά μαθήματα και για μουσική και για τέχνη, θέατρο…
Αυτά κομίζουν άλλους κόσμους και διδάσκουν χωρίς δάσκαλο και καθηγητή.
Απελευθερώστε τους, κάνει καλό στην παιδεία!
* Φωτογραφία: Η στήλη του Σαργώνα Β’ βρίσκεται στο μουσείο
Περγάμου στο Βερολίνο. Αντίγραφο εκτίθεται στο Επαρχιακό Μουσείο
Λάρνακας.
Σε ένα ιδανικό σύστημα αξιολόγησης, θα έπρεπε να
υπάρχουν βεβαίως και ερωτήσεις που δεν διδάχτηκαν. Εκείνοι οι 50 που θα
τις απαντήσουν, θα είναι οι πιο ξεχωριστοί 50. Γιατί να πρέπει όλες οι
ερωτήσεις να έχουν διδαχτεί;
Μεγάλη φασαρία έγινε πάλε, αυτή τη φορά για το γραπτό φυσικής
και τις δύο ασκήσεις που δεν διδάχτηκαν οι μαθητές. Το υπουργείο, με
γρήγορα αντανακλαστικά αποφάσισε να δώσει όλες τις μονάδες σε όλους τους
μαθητές, όπως δίνεται το άγιο φως σε όλους τους πιστούς το Πάσχα. Όλα
αυτά μετά από τις μεγάλες διαμαρτυρίες καθηγητών, γονιών και μαθητών.
Πολλοί μάλιστα καθηγητές ζητούν μετ΄ επιτάσεως «να δώσει και τα
ονόματα των καθηγητών-συμβούλων- που έκαναν το γραπτό», απαίτηση που
ηχεί περίεργα. Τι ακριβώς ζητούν δηλαδή, να τους κρεμάσουν στην πλατεία
Ελευθερίας; Εδώ με το ποδήλατο απαγορεύεται να περάσεις. Να τους
διαπομπεύσουν δημόσια; Να εκφράσουν ακόμα μια φορά τις εκδικητικές τους
εμμονές; Όταν ακούς τέτοιες αμφιλεγόμενες και εκδικητικού τύπου
απαιτήσεις και από στόματα θεολόγων που κανονικά έπρεπε να διδάσκουν την
έννοια της συγχώρεσης, ε, αυτό πάει πολύ.
Δεχόμαστε προϊόντα που αποσύρονται από την αγορά επειδή ξέρω γω
βρήκε το χημείο δείγμα σαλμονέλας, δεχόμαστε να αποσύρονται ακατάλληλα
παιχνίδια, την τρίχα μέσα στη σαλάτα ή το ανάλατο οφτό, αλλά δεν
δεχόμαστε δύο λάθη του γραπτού. Λες και το γραπτό το έκανε ο άγιος
Ιωάννης ο Πρόδρομος. Το υπουργείο, που την άλλη, φταίει για τη
δημιουργία του όλου κλίματος. Διότι οι επιθεωρητές όταν τσιακκάρουν τις
καθηγήτριες και τις δασκάλες, πάντα ζητούν «δείγμα» των γραπτών τους.
Κάποιοι κατσιάριες ζητούν όλο τον φάκελο και τραβούν επιδεικτικά ένα
τυχαίο γραπτό. Ένα - δυο σατανάδες επιθεωρητές τα βλέπουν όλα. Και τα
τετράδια των μαθητών αν είναι διορθωμένα, και την πινακίδα και την
μούττη του μολυφκιού του Πετράκη. Ανούσιες εντελώς καταστάσεις που
απέχουν από αυτό που θα έπρεπε να είναι η δουλειά τους. Να δουν απλά ένα
καλό μάθημα, και να συζητήσουν έντιμα και ισότιμα με τον δάσκαλο για
κάτι παραπάνω που το χρώμα του μαρκαδόρου ή τον δείκτη του μαθήματος
(όταν ακούει δείκτη ένας καθηγητής καταλάβει «ύλη»). Αυτή η θεατρική και
ανούσια στάση, γέννησε ακριβώς το ίδιο φαινόμενο από την ανάποδη.
Σε ένα ιδανικό σύστημα αξιολόγησης θα έπρεπε να υπάρχουν
βεβαίως και ερωτήσεις που δεν διδάχτηκαν. Εκείνοι οι 50 που θα τις
απαντήσουν, θα είναι οι πιο ξεχωριστοί 50. Γιατί να πρέπει όλες οι
ερωτήσεις να έχουν διδαχτεί; ΤΙ είναι αυτή η θεωρία; Έλεος! Στη ζωή
απαντούμε – αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που πάντα «έχουμε διδαχτεί»; Τα
πιο ωραία μέρη των μουσικών είναι όταν αυτοχεδιάζουν. Πρόκειται για μια
ακόμα περίπτωση του τύπου… «παιδεία όλα στο πιάτο, κουτσιά καθαρισμένα,
αρκούντως παπαγαλισμένα και προβαρισμένα στα φροντιστήρια, για να
είμαστε όλοι καλά, κανένας να μην διαμαρτύρεται για τίποτα, αλλά έτσι
ακριβώς το μόνο που προάγουμε είναι η ύπνωση, όπως κάνει με το
αδιαλείπτως προσεύχεσθε ο μοναχός. Η πράξη των δύο αδίδαχτων ερωτήσεων
του υπουργείου έπρεπε να επαινεθεί ως πράξη μιας άλλης φιλοσοφίας
ολόκληρης της εκπαίδευσης. Αυτής που θα έπρεπε να δίνει χρόνο στον
εκπαιδευτικό να δημιουργεί ελεύθερα και απαλλαγμένος από τύπους και
φοβίες. Αυτής που θα έπρεπε λέμε, όχι αυτής που είναι.
Τους προηγούμενους λίγους μήνες, περπατώντας κάποιος στις γειτονιές
της πόλης και κυρίως στην περιφέρεια της Λεμεσού, ερχόταν αντιμέτωπος με
μια εξοργιστική εικόνα ρύπανσης και ασχήμιας, καθώς πεζοδρόμια,
περιτοιχίσματα πάρκων και κυρίως άδεια οικόπεδα και άλλοι ανοικτοί
χώροι, ήταν γεμάτα με κάθε είδους άχρηστα αντικείμενα, προερχόμενα από
καθαριότητα κήπων και ξεσκαρτάρισμα κάποιων νοικοκυριών.
Παλιά έπιπλα και ηλεκτρικά είδη, σκουριασμένες μεταλλικές κατασκευές,
κλαδέματα, πλαστικές γλάστρες με υπολείμματα ξεραμένων λουλουδιών και
άλλα διάφορα. Κάποια από αυτά, όταν η κατάσταση φτάνει στο απροχώρητο,
επιστρατεύονται κατά καιρούς οι υπηρεσίες των δήμων και τα μαζεύουν για
να μεταφερθούν στα Πράσινα Σημεία. Καθώς όμως πρόκειται για μια
κατάσταση, μια νοοτροπία και μια ανευθυνότητα κάποιων πολιτών που
επαναλαμβάνεται, οι ανοικτοί αυτοί χώροι βρίσκονται συνεχώς στην ίδια
αθλιότητα.
Κι αυτό αποκαλύπτεται τώρα που με τον καθαρισμό των οικοπέδων, οι
μπουλντόζες σαρώνουν μέσα από τα ψηλά ξερά χόρτα, σπασμένες καρέκλες,
μικροσυσκευές και κάθε είδους πλαστικά. Και όλα αυτά τα βλέπεις πλέον να
εξέχουν μέσα στις στοίβες από χώματα και τα χόρτα και βέβαια χωρίς να
μπορεί καμιά υπηρεσία και κανένα συνεργείο να τα μαζέψει. Και θα μείνουν
εκεί και τον επόμενο χρόνο ή μέχρι που το οικόπεδο θα καθαριστεί και θα
ισοπεδωθεί για λόγους δόμησης.
Μια εικόνα που αντικατοπτρίζει τη νοοτροπία πολλών,
δυστυχώς, συμπολιτών μας, οι οποίοι επιμένουν να ζουν στον
μικρόκοσμό τους και να ενδιαφέρονται μόνο για τα τετραγωνικά στα οποία
ζουν, γράφοντας στα παλιά τους τα παπούτσια (για να μην χρησιμοποιήσω
την πιο συνηθισμένη σε τέτοιες περιπτώσεις έκφραση) όλους τους
υπόλοιπους, πολίτες και υπηρεσίες.
Του βρόντου πάνε (και φαίνεται ότι αυτό θα τραβήξει για πολύ ακόμα)
οι συνεχείς ανακοινώσεις των δήμων της μείζονος Λεμεσού με τις οποίες
ενημερώνεται το κοινό για τα Πράσινα Σημεία που εδώ και κάποια χρόνια
λειτουργούν σε περιοχές γύρω από την πόλη αλλά και σε περιοχές
γειτονικών κοινοτήτων, στα οποία ο καθένας μπορεί και έχει την υποχρέωση
να μεταφέρει τα διάφορα άχρηστα υλικά τους (μεγάλα αντικείμενα,
κλαδέματα κ.λπ.) και μάλιστα χωρίς οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση.
Αυτό όμως προϋποθέτει περιβαλλοντική ευαισθησία την οποία πολλοί
είναι ακόμα εκείνοι που δεν την έχουν. Αβγά πεταμένα στον
τοίχο αποδεικνύονται οι εκκλήσεις των Τοπικών Αρχών, αφού στο ελάχιστο
είναι η συμμόρφωση και η συνεργασία που ζητείται από τους πολίτες, οι
οποίοι προφανώς δεν αντιλαμβάνονται ότι το όφελος από την λειτουργία των
Πράσινων Σημείων θα είναι δικό τους αφού αφορά την καθαριότητα και τις
συνθήκες υγιεινής του χώρου που τους περιβάλλει, είτε στη γειτονιά τους
είτε στο χωριό τους.
Ψιλά γράμματα η ευθύνη της τήρησης των κανόνων και κανονισμών, σε
αντίθεση με την νοοτροπία του «δεν βαριέσαι», η οποία καθημερινά
αποδεικνύεται ότι μας χαρακτηρίζει σαν λαό, αδιαφορώντας τη ζημιά που
εμείς οι ίδιοι τελικά πληρώνουμε.
Την περασμένη Κυριακή ξέσπασε φωτιά σε κοιτώνα
σχολείου στη Γουιάνα με αποτέλεσμα να καούν ζωντανά 19 παιδιά και άλλα
να δίνουν μάχη για τη ζωή τους. Αυτό από μόνο του είναι μια μεγάλη
τραγωδία. Η αποκάλυψη, όμως πως τη φωτιά την έβαλε επίτηδες έφηβη που
φοιτούσε στο σχολείο, επειδή της πήραν το κινητό τηλέφωνο, κάνει την
είδηση ακόμη πιο τραγική και αναδεικνύει τη σχέση εξάρτησης που έχουν
πλέον παιδιά και έφηβοι με τις ηλεκτρονικές τους συσκευές. Δεν είναι δα
και μυστικό ότι πλέον ακόμη νήπια ξοδεύουν ατέλειωτες ώρες μπροστά από
μια οθόνη.
Το πόσο άσχημη έχει γίνει η κατάσταση αποτυπώνεται σε όλες τις
έρευνες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Η τελευταία, για
παράδειγμα, δημοσιοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη από τις αμερικανικές
υπηρεσίας ψυχικής υγείας. Το γενικό συμπέρασμα όπως αποτυπώνεται στην
25σελιδη έρευνα είναι πως υπερβολική χρήση κινητών τηλεφώνων και
ειδικότερα η ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα κατά την παιδική κι
εφηβική ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης
προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Οι προειδοποιήσεις για τους κινδύνους υπάρχουν εδώ και καιρό. Από τα
ζητήματα ψυχικής υγείας μέχρι τη βίαιη συμπεριφορά και από την εξάρτηση
μέχρι την παρενόχληση ακόμη και την κακοποίηση, οι προκλήσεις είναι
τεράστιες και αφορούν όλες τις ηλικίες. Παρόλα αυτά, όμως ελάχιστα
βήματα έχουν γίνει μέχρι στιγμής για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το
θέμα.
Οι εταιρείες τεχνολογίας το μόνο που επιδιώκουν είναι να
μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Παρά τις παραινέσεις πολλών ειδικών, δεν
παίρνουν τα κατάλληλα μέτρα για να προστατεύσουν τους ανήλικους.
Επιπλέον, ακόμη και να έχουν δεδομένα για τις επιπτώσεις, δεν τα
παρέχουν, ώστε να γίνουν καλύτερες αξιολογήσεις για τους πιθανούς
κινδύνους.
Οι γονείς από την άλλη, πολλές φορές δεν ξέρουν, δεν μπορούν ή και
δεν θέλουν να κάνουν αυτό που πρέπει. Πόσοι γονείς άλλωστε, έχουν
αντοχές να τσακώνονται με τα έφηβα παιδιά τους για όρια και καλή χρήση
του κινητού, πόσο μάλλον πόσοι μπορούν να τα ελέγξουν ή αν χρειαστεί να
τους απενεργοποιήσουν τις συσκευές.
Το πρόβλημα, όμως είναι πολύ σοβαρό και αν δεν υπάρξει συλλογική
δράση η κατάσταση θα γίνει χειρότερη. Ίσως οι κρατικές αρχές πρέπει να
παρέμβουν και να υποχρεώσουν τις εταιρείες τεχνολογίας να συνεργαστούν.
Γονείς και εκπαιδευτικοί να συνειδητοποιήσουν ποιος είναι ο ρόλος τους
και να δράσουν, αφήνοντας την παθητικότητα στην άκρη. Υπάρχουν πολλά που
μπορεί να γίνουν, φτάνει να υπάρχει θέληση.
Τρία κλιματολογικά ρεκόρ σε μία ημέρα έσπασαν την Τρίτη 23
Μαΐου, δείχνοντας ξανά πόσο βάσιμες είναι οι ανησυχίες της επιστημονικής
κοινότητας για την κλιματική αλλαγή, την ώρα που η Ιβηρική χερσόνησος
και άλλα τμήματα της νότιας Ευρώπης πλήττονται από ακραία καιρικά
φαινόμενα.
Τρεις δείκτες με ιδιαίτερη σημασία για την πορεία του πλανήτη στην
κλιματική αλλαγή έφτασαν την ίδια ημέρα σε επίπεδα ρεκόρ, προκαλώντας
έντονη ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα.
Την Τρίτη 23 Μαΐου, ο δείκτης επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας
(Sea Surface Temperature – SST) και ο δείκτης θερμοκρασίας αέρα βρέθηκαν
σε ιστορικά υψηλά, ενώ η έκταση του θαλάσσιου πάγου σημείωσε χαμηλό
ρεκόρ, σε μία στιγμιαία επιβεβαίωση ενός θερμαινόμενου πλανήτη.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα δεδομένα που ανέλυσε το Ινστιτούτο Κλιματικής Αλλαγής του Πανεπιστημίου του Μέιν, η μέση επιφανειακή θερμοκρασία των υδάτων
παγκοσμίως (υπολογιζόμενη στην περιοχή ανάμεσα στον 60ό βόρειο και τον
60ό νότιο παράλληλο) ήταν 20,9°C, επίπεδο ρεκόρ για τη συγκεκριμένη
ημερομηνία από το 1981 που ξεκίνησαν οι παρατηρήσεις.
Παράλληλα, η μέση θερμοκρασία του αέρα σε ύψος δύο μέτρων
την ίδια ημέρα ήταν 16,09°C, επίπεδο ρεκόρ για τη συγκεκριμένη ημέρα
από το 1979 και +0,64°C απόκλιση από τον μέσο όρο της περιόδου
1979-2000.
Την ίδια ώρα, τα επίπεδα θαλάσσιου πάγου ήταν τα χαμηλότερα για τη συγκεκριμένη ημέρα από το 1979, υπολογιζόμενα σε 21,6 εκατ. τετρ. χιλιόμετρα.
Τάιμινγκ και πορεία στον χρόνο
Όπως τονίζουν οι επιστήμονες, δεν έχουν τόση σημασία αυτά καθεαυτά τα
ρεκόρ και πόσο υψηλά είναι. Αυτό που έχει ερμηνευτική σημασία είναι
πρώτα απ’όλα το γεγονός ότι συμβαίνουν στην ίδια ημέρα, κάτι που
σημαίνει ότι δεν αποτελούν μεμονωμένες ανωμαλίες, αλλά μία
αλληλοσυνδεόμενη κατάσταση.
Επιπλέον, έχει τεράστια σημασία να ειδωθούν αυτά τα δεδομένα σε βάθος
χρόνου, κάτι που μας επιτρέπει να καταλάβουμε ότι αποτελούν μια σαφώς
επιδεινούμενη κατάσταση — όπως μπορεί να δει κανείς στα παρακάτω
γραφήματα
Γράφημα και χάρτης θερμοκρασίας θαλάσσιας επιφάνειας. (Πηγή: Climate Reanalyzer)
Γράφημα έκτασης παγκόσμιου θαλάσσιου πάγου. (Πηγή: Kevin Pluck)
Αυτό που γίνεται εύκολα κατανοητό είναι πως η σύμπτωση αυτών των
τριών ρεκόρ δεν είναι καθόλου τυχαία, αλλά αποτέλεσμα μιας πορείας προς
έναν θερμότερο και πιο αφιλόξενο πλανήτη.
Ξηρασία και πλημμύρες
Δείγματα της έκτακτης κατάστασης μπορεί κανείς να δει στις συνθήκες
που επικρατούν το τελευταίο διάστημα στην Ιβηρική χερσόνησο και σε άλλα
τμήματα της Νότιας Ευρώπης. Η Ισπανία και η Πορτογαλία πλήττονται από τη
σοβαρότερη ξηρασία «εδώ και έναν αιώνα», όπως τη χαρακτήρισε ο
διευθυντής της Καταλανικής Υπηρεσίας Υδάτων, Samuel Reyes, επακόλουθο
ενός εξαιρετικά άνυδρου χειμώνα και θερμοκρασιών ρεκόρ για τον Απρίλιο
και τον Μάιο. Ακόμα χειρότερα, η ξηρασία του 2023 ακολουθεί τα βήματα
του επίσης ξηρού για την περιοχή έτους 2022.
Το αποτέλεσμα είναι η ραγδαία απομείωση των φυσικών δεξαμενών νερού,
προβλήματα υδροδότησης σε πόλεις της νότιας Ιβηρικής και, φυσικά,
γιγαντιαία ζημία στην αγροτική, αλλά και την κτηνοτροφική παραγωγή.
Περίπου το 60% της ισπανικής υπαίθρου έχει επηρεαστεί από αυτή την
ξηρασία.
Αν, μάλιστα, κοιτάξει κανείς τον χάρτη του Παρατηρητηρίου Ξηρασίας
του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, θα παρατηρήσει ότι πέρα από το
κόκκινο χρώμα που υποδηλώνει συναγερμό (καταπόνηση της βλάστησης λόγω
ανεπάρκειας βροχής και υγρασίας εδάφους), με πορτοκαλί που υποδηλώνει
προειδοποίηση (έλλειψη υγρασίας εδάφους) είναι βαμμένη σχεδόν ολόκληρη η
Ιβηρική, μεγάλο τμήμα της νότιας Γαλλία και περιοχές της βορειοδυτικής
και νότιας Ιταλίας.
Χάρτης του Δείκτη Συνδυασμένης Ξηρασίας. (Πηγή: Copernicus) Λεζάντα: κόκκινο = Συναγερμός (καταπόνηση της βλάστησης λόγω ανεπάρκειας βροχής και υγρασίας εδάφους), πορτοκαλί = Προειδοποίηση (έλλειψη υγρασίας εδάφους), κίτρινο = Προειδοποίηση (έλλειψη βροχής), μοβ = (προσωρινή ανάκαμψη υγρασίας εδάφους), πράσινο = (προσωρινή ανάκαμψη βλάστησης), μπλε = (ανάκαμψη σε κανονικές συνθήκες), λευκό = χωρίς ξηρασία.
Οι προσεκτικοί αναγνώστες θα παρατηρήσουν επίσης πως, ενώ σε γενικές
συνθήκες η χώρα μας έχει δεχτεί ικανά ποσά βροχής τη φετινή άνοιξη, η
κατάσταση ξηρασίας παρατηρείται από ανησυχητική στην Κρήτη και τα νησιά
του Αιγαίου έως επικίνδυνη στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
Όπως έχει τονιστεί επανειλημμένα, η ξηρασία δεν είναι μόνο επικίνδυνη
από μόνη της. Δημιουργεί και τις συνθήκες ούτως ώστε, όταν έρθουν οι
πολυπόθητες βροχές, το έδαφος να μην είναι σε θέση να τις απορροφήσει.
Και όταν αυτές οι βροχές έρχονται, αποτελούν συχνά συγκέντρωση της
έλλειψης βροχόπτωσης του προηγούμενου διαστήματος. Ξηρό έδαφος και
μεγάλα ύψη βροχής συνδυάζονται με τις ανθρώπινες παρεμβάσεις
(τσιμεντοστρώσεις, μπαζώματα, αποψίλωση κ.ο.κ.) στο καταστροφικό
αποτέλεσμα των πλημμυρών, όπως είδαμε πρόσφατα στην Εμίλια-Ρομάνια στην Ιταλία, αλλά και στις περιοχές Μούρθια, Αλμερία και Αλικάντε στη νότια Ισπανία.