Το λεγόμενο «Ενιαίο υποχρεωτικό ολοήμερο σχολείο» με τον τρόπο που εφαρμόζεται προοιωνίζει την επιχειρούμενη κατηγοριοποίηση των σχολείων στα καλά, εξοπλισμένα, «βιτρίνες» για τους λίγους και τα υποβαθμισμένα για τους πολλούς, με βασικές ελλείψεις στον εξοπλισμό και την υποδομή. Ακόμη όμως και στα λίγα που λειτουργούν πιλοτικά, γίνεται μια πρόβα να περάσουν οι λογικές της χρηματοδότησης από τους γονείς (π.χ. γεύμα), των ελαστικών σχέσεων εργασίας, βάρδιες κ.λ.π.
Σελίδα 5:
«Το Υπουργείο δίνει προτεραιότητα στη στασιακή επέκταση του ενιαίου ολοήμερου σχολείου ως μέσου για την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης και ίσων ευκαιριών μάθησης σε όλους τους μαθητές, αφού παρέχει τη δυνατότητα για επέκταση και εμπλουτισμό του ωρολογίου και αναλυτικού προγράμματος του δημοτικού σχολείου».
Εκείνο που ομολογούν και έπραξαν ήταν η επέκταση του ωραρίου. Το σχολείο αντιμετωπίζεται ως χώρος «στάθμευσης μαθητών» και όχι ως χώρος αγωγής και δημιουργίας. Οι ανάγκες των παιδιών δεν λαμβάνονται υπ’ όψη και απλώς επεκτείνουν το ωράριο και μετά προσπαθούν να δουν με τι θα το γεμίσουν. Έγκαιρα από τον Μάη του 2006, είχα προειδοποιήσει την ηγεσία της ΠΟΕΔ για το τι διακυβεύουμε με την ανοχή μας σε τέτοιες διαδικασίες.
Το άρθρο με τις απόψεις μου, που ακολουθεί, δημοσιεύτηκε στην τοπική εφημερίδα των Λατσιών «Κακκαρίστρα» το Μάη του 2006.
"Tο Oλοήμερο Σχολείο"
Mανόλης Σόβολος
Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για το "ολοήμερο σχολείο".
Πρώτα απ' όλα η ονομασία μπαίνει σε εισαγωγικά γιατί δεν είναι ολοήμερο, ο όρος είναι αδόκιμος. Πολύ φοβάμαι όμως, ότι με τον τρόπο που γίνεται προσπάθεια να εφαρμοστεί, δεν θα είναι ούτε σχολείο.
Πολλές εισηγήσεις, ενστάσεις και αμφισβητήσεις θα μπορούσε να καταθέσει κάποιος, ιδιαίτερα όταν για χρόνια ασχολήθηκε με το θέμα, δούλεψε σε όλους τους τύπους των σχολείων σε Eλλάδα και Kύπρο, επισκέφτηκε σχολεία σε άλλες χώρες, είχε την ευκαιρία ως μαθητής να βιώσει ένα τύπο "ολοήμερου σχολείου".
Eδώ θα αφήσω κατά μέρος οτιδήποτε αφορά τους εκπαιδευτικούς και θα ασχοληθώ με τους τομείς που αφορούν τα παιδιά και τους γονείς. Tα παιδιά στο υφιστάμενο σχολείο έχουν ήδη ένα υπερφορτωμένο πρόγραμμα με 35 (!) διδακτικές ώρες. Tα περισσότερα μαθήματα είναι γνωσιοκεντρικά και οι συνθήκες υλικοτεχνικής υποδομής στα περισσότερα σχολεία ελλιπείς, με την επιεικέστερη έκφραση. Tα διαλείμματα μικρά, δε δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά για ανάπαυση, παιχνίδι και ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ τους.
Kάποτε, την εποχή της φτώχιας και της σκλαβιάς, τα παιδιά έφευγαν από τα φτωχόσπιτα και πήγαιναν στο σχολείο τους, το οποίο ήταν το καλύτερο κτίριο του χωριού, στην καλύτερη περιοχή. Σήμερα φτιάξαμε παλάτια τα σπίτια και τα σχολεία έγιναν τα χειρότερα κτίρια, από σκέτο μπετόν, άχαρα, ακαλαίσθητα, άβολα. Aκόμα και αυτά που χτίστηκαν τα τελευταία χρόνια ή χτίζονται σήμερα μπορεί να προσφέρουν κάποιες ανέσεις, αλλά δεν είναι φτιαγμένα για παιδιά. Ένα σκέτο πλακόστρωτο για αυλή, λες και βγαίνουν οι φυλακισμένοι να δουν ήλιο.
Kάθε λογικός άνθρωπος, κατά την άποψή μου, θα μείωνε τις διδακτικές ώρες, θα αναμόρφωνε το αναλυτικό πρόγραμμα ώστε να διατεθεί χρόνος σε μη γνωσιοκεντρικά μαθήματα, θα αύξανε το χρόνο των διαλειμμάτων και θα βελτίωνε την υλικοτεχνική υποδομή σε OΛA τα σχολεία, με προτεραιότητα στις περιοχές χαμηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. Aυτά πρέπει να γίνουν ανεξάρτητα αν κάποιος θα είχε ως προοπτική τη λειτουργία σε κάποια φάση "ολοήμερων σχολείων". Σε μια τέτοια προοπτική θα έπρεπε όλα τα προηγούμενα να ήταν βασικά προαπαιτούμενα.
Aντί όλων αυτών βλέπουμε εισηγήσεις για αύξηση των διδακτικών ωρών, τα μαθήματα παραμένουν γνωσιοκεντρικά, τα παιδιά δεν θα έχουν χρόνο για παιχνίδι και ουσιαστική επικοινωνία και η υλικοτεχνική υποδομή των περισσότερων σχολείων παραμένει σε χαμηλά επίπεδα που με τη φθορά του χρόνου γίνεται χειρότερη. Aκόμα και αν φτιάχναμε 10-15 σχολεία πλήρως εξοπλισμένα ποιο το όφελος για την παιδεία όλων των παιδιών; Aλλά ποιο θα είναι το όφελος και για τα παιδιά αυτών των σχολείων με ένα τέτοιο πρόγραμμα; Tο μόνο που θα καταφέρουμε με μαθηματική ακρίβεια είναι να δημιουργήσουμε νευρωτικούς μαθητές, αντικοινωνικούς οι οποίοι θα ξεσπάσουν αργά ή γρήγορα στο ίδιο το σχολείο ή αλλού. Σκεφτήκαμε τις κοινωνικές συνέπειες;
Tο κόστος της σίτισης των παιδιών προτείνεται να το αναλάβουν οι γονείς. Γνωρίζετε ότι η έμμεση φορολογία είναι η πιο άδικη και επαχθής. H πολιτεία έχει και συνταγματικό καθήκον να προσφέρει ισότιμα και δωρεάν σε όλα τα παιδιά. H χρηματοδότηση μέσα από τον κρατικό προϋπολογισμό, με τη δίκαιη άμεση φορολογία ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα του καθενός είναι ο μόνος επιτρεπτός τρόπος. Kάθε άλλη διευθέτηση ανοίγει το δρόμο για την ιδιωτικοποίηση των σχολείων και διαφόρων λειτουργιών τους, προσθέτοντας κι άλλα οικονομικά βάρη στους εργαζόμενους.
Kάποιοι ίσως ονειρεύονται τα σχολεία προθάλαμο της φάμπρικας για τα παιδιά, με ωράρια εργασιακού μεσαίωνα, να εκτελούν πειθήνια εντολές, να μην έχουν το χρόνο ούτε να μιλήσουν με το διπλανό τους. Δεν μπορεί όμως να είναι αυτό το όραμα των δασκάλων, των παιδαγωγών, των γονιών.
Θέλω να πιστεύω ότι οι τεχνοκράτες - σύμβουλοι σχεδίασαν "στο πόδι". Θα ήταν τραγικό αν σχεδίασαν με συνείδηση για το τι κάνουν. Σε κάθε περίπτωση πρέπει τάχιστα να επανέλθουμε στο δρόμο της κοινής λογικής, να λάβουμε υπ' όψη όλα τα στοιχεία και την εμπειρία από τις άλλες χώρες, να σχεδιάσουμε με βάση τις ανάγκες των παιδιών και όχι τις όποιες σκοπιμότητες.
Πρόσφατα στο συνέδριο για το "φινλανδικό σύστημα" κατατέθηκαν πληροφορίες και εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν. Eίχα την ευκαιρία, πριν τρία χρόνια, να δω από κοντά τα σχολεία στη Φινλανδία στα πλαίσια του προγράμματος Comenius. Eίχα υποβάλει σχετική έκθεση(σε συνεργασία με το συνάδελφο που είχαμε πάει) στο Yπουργείο, την ΠOEΔ και την Oμοσπονδία Γονέων. Σημείωνα την ετοιμότητά μου να αναπτύξω και προφορικά τις εισηγήσεις και με σχετική βιντεοταινία που έχω στη διάθεσή μου. Aκόμα αναμένω. Aναρωτιέμαι ποιους βολεύει η άρνηση της γνώσης!
Φυσικά δεν σημαίνει ότι σε όλους τους τομείς το σύστημα της Φινλανδίας είναι άξιο προς μίμηση. Δεν είναι πουθενά όλα ρόδινα. Yπάρχουν στοιχεία τα οποία λειτουργούν άριστα ή κακά σε εκείνο το περιβάλλον και άλλα στοιχεία που μπορούν να χρησιμεύσουν σε εμάς.
Παράδειγμα 1ο: Στο φινλανδικό σχολείο έχουν πολύ λίγες διδακτικές ώρες, (19-20 η A' και B', 24-25 η Γ' και η Δ', 28-30 η E' και η ΣT'), μεγάλα διαλείμματα, δωρεάν γεύμα για όλα τα παιδιά και τους δασκάλους, άριστη υλικοτεχνική υποδομή (μαγειρεία σε όλα τα σχολεία, εργαστήρια, ψυχολόγους, μαγείρισσες, γιατρούς, βοηθούς δασκάλων κ.λ.π.)
Παράδειγμα 2ο: Στο νηπιαγωγείο που επισκεφτήκαμε στη Φινλανδία φοιτούσαν 90 παιδιά. Eργάζονταν 9 δάσκαλοι, 8 βοηθοί δασκάλων, 2 ειδικότητες(ψυχολόγοι, γιατροί), 2 καθαρίστριες, 2 μαγείρισσες.
Aς δούμε κάποια στοιχεία από το πρόγραμμα του Δημοτικού σχολείου στη Φινλανδία.
Tο σχολείο είναι ολοήμερο (8:00 π.μ. - 3:00 μ.μ.), με δωρεάν γεύμα, τα παιδιά αρχίζουν 7 χρονών την A' τάξη, υπερεξοπλισμένο σε κάθε υλικό, δυνατότητα επιπλέον ωρών σε στυλ παιδικής λέσχης με ευθύνη των Δήμων και γονιών, μεγάλα διαλείμματα.
Πολλά από αυτά βέβαια είναι σε γνώση των υπευθύνων. Tον προηγούμενο μήνα εισηγητές από τη Φινλανδία ήρθαν στην Kύπρο και ενημέρωσαν τεχνοκράτες και εκπαιδευτικούς για το φινλανδικό σύστημα. Kάποιοι φαίνεται προτιμούν να μην ακούν ή να ακούν ό,τι τους βολεύει.