Καθυστερήσεις, αναπάντητες επιστολές, τηλέφωνα µονίµως κλειστά, παραγνώριση και κοροϊδία
«∆ίνουν ψίχουλα στους ηλικιωµένους, τα
οποία δεν µπορούν να καλύψουν ούτε τις βασικές τους ανάγκες. ∆υστυχώς,
δεν µπορούµε να περιµένουµε τίποτα από αυτή την Κυβέρνηση»
Άλυτα παραμένουν τα προβλήματά τους
Οι ηλικιωμένοι και ιδιαίτερα οι
χαμηλοσυνταξιούχοι αγωνιούν για τα άλυτα προβλήματά τους. Σε μια εποχή
που η ακρίβεια καλπάζει, αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα με τους
φουσκωμένους λογαριασμούς. Δυσκολεύονται να καλύψουν τις βασικές τους
ανάγκες και συναντούν την άρνηση της κυβέρνησης να παραχωρήσει
αντισταθμιστικές παροχές στους χαμηλοσυνταξιούχους. Θεωρούν πρόκληση και
προσβλητική την αναφορά του Υπουργού Οικονομικών για παροχή αύξησης, η
οποία είναι ουσιαστικά η ΑΤΑ που είναι θεσμοθετημένη και δίνεται από τις
Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Αυτή όμως δεν καλύπτει ούτε την αύξηση του
πληθωρισμού. Οι συνταξιούχοι συναντούν κλειστά τηλέφωνα στην Υπηρεσία
Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας και περιμένουν, χωρίς αποτέλεσμα, μια
απάντηση για την αίτησή τους, για μήνες και χρόνια. Οι δημόσιες Στέγες
Ηλικιωμένων έκλεισαν και δεν υπάρχουν τα απαραίτητα Κέντρα Αποκατάστασης
για όσους τα χρειάζονται. Η διάλυση του Συνεργατισμού επιδείνωσε
τη θέση των ηλικιωμένων. Οι εμπορικές τράπεζες τούς χρεώνουν υπερβολικά
ποσά, ενώ έχουν κλείσει πολλά καταστήματα που εξυπηρετούνταν, ιδιαίτερα
στα χωριά.
Τα προβλήµατα των συνταξιούχων είναι πάρα πολλά, επισηµαίνει ο Γ.Γ.
της ΕΚΥΣΥ κ. Κώστας Σκαρπάρης. «Έχουµε κάνει πάρα πολλά διαβήµατα στα
αρµόδια υπουργεία, αλλά δεν επιλύονται. Μας λένε ότι τα αιτήµατα που
βάζουµε είναι επαναλαµβανόµενα. Εµείς τους λέµε είναι δική σας ευθύνη
που δεν επιλύονται και µας αναγκάζετε να καταθέτουµε τα ίδια αιτήµατα».
Προκαλεί ο Υπουργός Οικονοµικών
Η ακρίβεια είναι στα ύψη, οι συνταξιούχοι δεν τα βγάζουν πέρα,
υποφέρουν πραγµατικά. Το κόστος του ηλεκτρικού ρεύµατος ταλαιπωρεί όλους
τους χαµηλοσυνταξιούχους. «Τον χειµώνα είχαµε τη θέρµανση. Ό,τι είδους
θέρµανση και να χρησιµοποιήσουµε, κοστίζει. Είτε πετρέλαιο, είτε ξύλα,
είτε γκάζι, είτε ηλεκτρισµό, οι τιµές είναι απαγορευτικές για τους
χαµηλοσυνταξιούχους. Τώρα το καλοκαίρι χρειάζονται τα κλιµατιστικά. Για
τους ηλικιωµένους η θέρµανση και ο κλιµατισµός είναι θέµα επιβίωσης. Η
κυβέρνηση δεν τα βλέπει αυτά. Ορισµένοι ∆ήµοι και Κοινοτικά Συµβούλια
έχουν κάποιους κλιµατιζόµενους χώρους για τις πολύ δύσκολες µέρες, ώστε
οι ηλικιωµένοι να περάσουν εκεί τις δύσκολες ώρες. ∆υστυχώς δεν µπορούν
όλοι οι ηλικιωµένοι να µετακινηθούν. Ζητήσαµε επιτακτικά από την
κυβέρνηση να δώσει κάποιες αντισταθµιστικές παροχές για τους
χαµηλοσυνταξιούχους, ώστε να αντιµετωπίσουν µε αξιοπρέπεια αυτή
τη δύσκολη περίοδο. Συναντήσαµε πεισµατική άρνηση», αναφέρει ο κ.
Σκαρπάρης.
Η κυβέρνηση παραπλανά µε τα στοιχεία που δίνει, συνεχίζει ο κ.
Σκαρπάρης. «Ο Υπουργός Οικονοµικών µιλώντας στις 27 του Μάη προκάλεσε τα
αισθήµατα των ηλικιωµένων. Είπε ότι το Υπουργικό Συµβούλιο αποφάσισε να
δώσει αύξηση 4,3% σε 165.000 συνταξιούχους του Ταµείου Κοινωνικών
Ασφαλίσεων. Μα αυτό είναι κοροϊδία. Αυτό είναι το ποσοστό για
τη διαµόρφωση του πληθωρισµού και την ΑΤΑ. ∆εν χρειαζόταν απόφαση του
Υπουργικού για κάτι θεσµοθετηµένο. ∆ίνουν ψίχουλα στους ηλικιωµένους, τα
οποία δεν µπορούν να καλύψουν ούτε τις βασικές τους ανάγκες. ∆υστυχώς,
δεν µπορούµε να περιµένουµε τίποτα από αυτή την κυβέρνηση µε την
πολιτική που ακολουθεί. Ελπίζουµε σε µια προοδευτική κυβέρνηση που θα
δείξει ευαισθησία για τα προβλήµατα των ηλικιωµένων και των
χαµηλοσυνταξιούχων».
Έκλεισαν τα τηλέφωνα και περιµένουµε χρόνια µια απάντηση…»
Οι συνταξιούχοι επιµένουν να αναδεικνύουν τα προβλήµατα και απαιτούν
µέτρα ανακούφισης των ηλικιωµένων. «Στείλαµε επιστολή στην Υπουργό
Ενέργειας και ζητήσαµε οι χαµηλοσυνταξιούχοι να περιληφθούν στις
ευάλωτες οµάδες του πληθυσµού, ώστε να έχουν την ανάλογη έκπτωση στους
λογαριασµούς. ∆εν είδαµε καµιά θετική κίνηση. Η Υπηρεσία ∆ιαχείρισης
Επιδοµάτων Πρόνοιας καθυστερεί για χρόνια να δώσει απάντηση στις
αιτήσεις των συνταξιούχων. ∆εν απαντούν στα τηλέφωνα. Τους εισηγηθήκαµε
να δηµιουργήσουν ένα αποδοτικό τηλεφωνικό κέντρο, ώστε να εξυπηρετούνται
οι συνταξιούχοι. Καµιά ενέργεια. Μόνο υποσχέσεις και δεν υλοποιούν
τίποτα. ∆οκιμάστε κι εσείς. Πάρτε το τηλέφωνο της Υπηρεσίας και θα δείτε
ότι δεν απαντούν καθόλου», λέει χαρακτηριστικά ο κ. Σκαρπάρης.
Μπήκαμε λοιπόν κι εμείς στη διαδικασία να πάρουμε τηλέφωνο και όντως
δεν απάντησαν. Η φωνή στον τηλεφωνητή µάς πληροφορεί ότι «όλες οι
γραµµές είναι κατειληµµένες. ∆οκιµάστε αργότερα». Η υποµονή των
συνταξιούχων δοκιµάζεται για χρόνια, καθώς δεν παίρνουν καµιά απάντηση,
χάνονται έγγραφα από τις αιτήσεις τους και ταλαιπωρούν τους ηλικιωµένους
να τα υποβάλλουν ξανά. «Η Επίτροπος ∆ιοικήσεως σε έκθεσή της κάνει
αναφορά για όλα αυτά τα θέµατα. ∆εν τα λέµε µόνο εµείς. Είπε για την
ταλαιπωρία που υφίστανται οι ηλικιωµένοι, ότι δεν εξυπηρετούνται».
Η διαδικασία της συµπλήρωσης των αιτήσεων είναι πολύπλοκη. Η
ενηµέρωση δεν φτάνει εύκολα στις αποµακρυσµένες κοινότητες. Οι
ηλικιωµένοι δεν έχουν βοήθεια για τη συµπλήρωσή τους.
Τα προβλήµατα των συνταξιούχων δεν έχουν τελειωµό. «Ένα άλλο θέµα που
έχουµε θέσει επιτακτικά, µε την ΠΕΟ και όλο το συνδικαλιστικό κίνηµα,
είναι η κατάργηση του πέναλτι 12% για όσους έχουν τις προϋποθέσεις και
επιθυµούν να αφυπηρετήσουν στο 63ο έτος. ∆υστυχώς, µέχρι τώρα βρήκαµε
την πεισµατική άρνηση της κυβέρνησης. Ακολουθεί πιστά τις
νεοφιλελεύθερες λογικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θέλει να ανεβάζει
συνεχώς τα όρια συνταξιοδότησης και να τα φέρει 10 χρόνια µακριά από το
προσδόκιµο όριο ζωής. Εµείς θα συνεχίσουµε τις προσπάθειές µας».
Το 2018 έγινε ένα µικρό βήµα ώστε να λαµβάνουν τη σύνταξη χηρείας οι
χήροι που έχασαν τη σύζυγό τους µετά από αυτή τη χρονολογία. Δεν υπάρχει
όμως συνέχεια…
Έκλεισαν σχεδόν όλες οι δηµόσιες Στέγες
∆εν υπάρχουν οι απαραίτητες Στέγες Ηλικιωµένων. Κλείσανε σχεδόν όλες
τις δηµόσιες Στέγες που υπήρχαν. Ούτε τα απαραίτητα Κέντρα Αποκατάστασης
υπάρχουν. «Αν κάποιος ηλικιωµένος βγει από το νοσοκοµείο και χρειάζεται
φροντίδα, δεν µπορεί να την έχει. Αν πάει µόνος στο σπίτι, οδηγείται
στο θάνατο. Για να πάει στον ιδιωτικό τοµέα το κόστος είναι τεράστιο για
τους χαµηλοσυνταξιούχους. Η µικρή χορηγία δεν µπορεί να καλύψει τις
αυξηµένες ανάγκες των ηλικιωµένων. Η κατάσταση είναι τραγική. Όσοι
βρεθούν σ’ αυτή τη δύσκολη κατάσταση ζουν στην απελπισία», λέει µε
παράπονο και οργή ο κ. Σκαρπάρης.
Οι τράπεζες, µετά τη διάλυση του Συνεργατισµού, κάνουν ό,τι
θέλουν. Ζητούν 60 ευρώ από κάθε συνταξιούχο για κάθε λογαριασµό για τον
οποίο ζητούν statement τον οποίο χρειάζονται για την αίτησή τους ή/και
για το Ελάχιστο Εγγυηµένο Εισόδηµα.
Την πρώτη εβδοµάδα του Ιούλη προσβλέπουν στην προκαθορισµένη
συνάντηση µε τον Υπουργό Υγείας, κ. Χατζηπαντέλα, για ένα άλλο µεγάλο
θέµα που απασχολεί τους συνταξιούχους. Πρόκειται για τα φάρµακα τα οποία
δεν καλύπτονται από το ΓεΣΥ.
Στην Αγγλία πριν κάποια χρόνια είχε επικρατήσει ο
όρος «σκοτεινά παράθυρα» για όλα εκείνα τα διαμερίσματα των ψηλών πύργων
που παρέμεναν άδεια, στις πιο κεντρικές περιοχές της πρωτεύουσας την
ίδια ώρα που δεκάδες χιλιάδες πολίτες έψαχναν στέγη και δεν έβρισκαν. Αν
ήταν τυχεροί, έβρισκαν κάπου εκτός και πηγαινοέρχονταν με τα τρένα
προσθέτοντας στον χρόνο εργασίας άλλες 2 ώρες να πάνε στη δουλειά τους
και 2 να επιστρέψουν στο σπίτι εξαντλημένοι, χωρίς ενέργεια και κουράγιο
για όποια άλλη δραστηριότητα.
Η ταινία Nomadland δε, που προβλήθηκε πριν δύο χρόνια, παρουσιάζει
πώς στις μέρες μας διαμορφώθηκε μια «φυλή» που ανήμποροι οικονομικά να
διαθέτουν στέγη περιπλανούνται ως νομάδες διαμένοντας σε τροχόσπιτα και
αντίσκηνα, κάνοντας ευκαιριακές δουλειές εκεί όπου καταλύουν για να
έχουν, αν μη τι άλλο, ένα πιάτο φαγητό.
Όλα αυτά δεν είναι πια μακριά από εμάς. Στη Λεμεσό οι φοιτητές έστησαν αντίσκηνα έξω από κτήρια του ΤΕΠΑΚ
για να καταδείξουν το πρόβλημα που υπάρχει στην εξεύρεση στέγης, ειδικά
στη συγκεκριμένη πόλη. «Ενοικιάζεται αντίσκηνο προς 1200 ευρώ μόνο»,
λέει ένα πλακάτ που ανήρτησαν πάνω σε σκηνή. Και δεν απέχει πολύ από την
πραγματικότητα. Η διεύθυνση δε του πανεπιστήμιου είχε κάνει έκκληση για
φιλοξενία φοιτητών. Χωρίς οποιαδήποτε στοιχεία αμφιβάλλουμε αν
ανταποκρίθηκε έστω και ένας στην έκκληση αυτή. Στη Λευκωσία, βρέθηκε πιο
«εύκολη» λύση. Διαμονή στα κατεχόμενα.
Κι όλα αυτά καθώς οι πύργοι παραμένουν άδειοι. Εξάλλου, δεν κτίστηκαν
για να προσφέρουν στέγη, αλλά για να πουληθούν. Οι ιδιοκτήτες των
διαμερισμάτων μπορεί και να μην τα είδαν ποτέ παρά μόνο στις
διαφημιστικές μπροσούρες, όπου αναλύονταν τα πλεονεκτήματα του κυπριακού
διαβατηρίου. Μαζί με τα διαμερίσματα των πύργων πήραν την ανιούσα και
οι τιμές όλων των άλλων διαμερισμάτων και χώρων διαβίωσης.
Μπορεί ακόμα να υπάρχουν κάποιοι (ίσως και πολλοί) που να πιστεύουν
πως το πρόγραμμα πολιτογραφήσεων το οποίο συνοδεύτηκε από ντιβέλοπιγκ,
ήταν η σωτηρία του τόπου μετά την κρίση και το κούρεμα. Ωστόσο, όπως
πίστευαν οι παππούδες μας, «ύστερα φέρνει ο φούρνος την πυρά». Και τώρα
είμαστε στο ύστερα. Τα εκατομμύρια έμειναν σε μια ομάδα και οι υπόλοιποι
αρχίσαμε να βιώνουμε τα αποτελέσματα της «ανάπτυξης». Το τίμημα το
πληρώνει πιο πολύ η νέα γενιά. Όχι μόνο οι φοιτητές, αλλά και οι νέοι
που ψάχνουν στέγη. Και το οξύμωρο είναι ότι υπάρχουν πολλές στέγες.
Τουριστικά συγκροτήματα, πύργοι, μαρίνες, χωριά… Αν υπήρχε τρόπος να
μετρηθούν πόσα από αυτά κατοικούνται, πόσες μέρες τον χρόνο
χρησιμοποιούνται, πόσα κτισμένα τετραγωνικά αναλογούν στον κάθε κάτοικο
του νησιού, δεν θα υπήρχε τρόπος να εξηγηθεί σε κάποιον εξωγήινο πώς
γίνεται να υπάρχει στεγαστικό πρόβλημα.
Τα τελευταία χρόνια, τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εισβάλει
δραστικά και καθοριστικά στη ζωή του κάθε πολίτη καταδεικνύοντας την
τεράστια επιρροή και δύναμη που διαθέτουν. Μια δύναμη που μπορεί να
ρίξει ακόμη και μια κυβέρνηση μέσα από την κριτική και τις πιέσεις που
ασκούνται. Φυσικά, αυτά σε κάποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα, εκτός από τη
μικρή νήσο των Αγίων!
Πολλές φορές διαπιστώσαμε ότι μια ανάρτηση, μια φωτογραφία ή ένα
βίντεο, μπορεί να προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων από τους πολίτες και
ακόμη και πολιτικοί να παίρνουν θέση μέσα από τους επίσημους
λογαριασμούς τους.
Την ώρα που τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν μεγάλη δυνατότητα επικοινωνίας και ενημέρωσης, τα τελευταία χρόνια αυτή η δύναμή τους έχει μετατρέπει σε ένα μεγάλο βούρκο.
Η τάση που καταγράφεται και κυρίως από την εποχή του κορωνοϊού και
έπειτα, έχει δημιουργήσει ένα κλίμα ανθρωποφαγίας και υποκίνησης μίσους.
Ο κάθε χρήστης έχει τη δυνατότητα να εκφέρει άποψη, πολιτικές θέσεις
και να σχολιάσει ακόμη και με γλώσσα πεζοδρομίου, απλώς και μόνο για να
επιδείξει θέση, άποψη και γνώσεις σε οποιοδήποτε θέμα πέσει στην
αντίληψή του. Πρωτοστάτης όλης αυτής της ανεξέλεγκτης κατάστασης το
Facebook, όπου οι επαναστάτες του πληκτρολογίου
ανώνυμα ή επώνυμα εκφέρουν απόψεις επί παντός επιστητού. Με ένα ψεύτικο
προφίλ στα Social Media ο οποιοσδήποτε δημοσιοποιεί πρόσωπα,
καταστάσεις ακόμη και προσωπικές στιγμές άλλων πολιτών, αγνοώντας
παντελώς την ιδιωτικότητα και τις οποιεσδήποτε συνέπειες.
Ποιος δεν θυμάται τις αντιδράσεις που προκάλεσε ένα τιτίβισμα στον
προσωπικό της λογαριασμό στο twitter η πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, Έμιλυ
Γιολίτη, για τη ζεστή μηλόπιτα που έφαγε από τον Ρωτή εν μέσω μέτρων
κατά της covid. Από την άλλη, δεν είναι λίγες οι φορές που πολιτικοί
ξεκατινιάστηκαν ρίχνοντας το επίπεδο της πολιτικής στο χαμηλότερο
υπόβαθρο. Ποιος ξεχνά την κόντρα και τον σάλο που ξέσπασε από την
αντιπαράθεση του μακαρίτη Σωκράτη Χάσικου προς τον Χάρη Γεωργιάδη, με το «ρε» να είναι η λέξη πρωταγωνιστής.
Παραδείγματα τέτοιου είδους πολλά, ενώ από τις παγίδες των Social
Media δεν εξαιρούνται οι πολιτικοί και πρόσωπα ευυπόληπτα τα οποία
αγνοούν ή δεν έχουν μέχρι σήμερα αντιληφθεί τη δύναμη των Μέσων αυτών.
Μια άμεση αντίδραση, μια δημόσια τοποθέτηση, είναι αρκετή να προκαλέσει
μεγάλες αντιδράσεις, με τον κόσμο να σχολιάζει πολλές φορές με ύβρεις
και σχόλια απρεπή.
Το πρόβλημα και ο προβληματισμός όμως παραμένουν. Η άμεση επικοινωνία
αλλά και η ενημέρωση που παρέχουν τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης,
υποκαθίστανται από το αλληλοφάγωμα, την επίδειξη, την ανούσια προβολή με
τις influencers να τσεπώνουν χιλιάδες ευρώ πουλώντας την εικόνα τους
και πλασάροντας διάφορα προϊόντα και υπηρεσίες.
Εν κατακλείδι, η κατάσταση που επικρατεί στα Μέσα κοινωνικής
δικτύωσης καταδεικνύει ότι οι περισσότεροι χρήστες πλήττονται από
μιζέρια η οποία κρύβεται πίσω από μια οθόνη. Πλέον, έχουν χαθεί οι
διαπροσωπικές σχέσεις, τα φιλικά τραπέζια και οι ουσιαστικές έξοδοι με
φίλους, αφού πλέον μια βιντεοκλήση μπορεί να αντικαταστήσει όλα αυτά.
Αυτό όμως που πρέπει να μας προβληματίσει ως κοινωνία, είναι το τι
παράδειγμα δίνουμε στα παιδιά μας και πώς αυτά επηρεάζονται από την
υπερβολική χρήση των Μέσων, αγνοώντας την ίδια ώρα τους μεγάλους
κινδύνους που ελλοχεύουν.
Οι τάξεις που θέλουμε να βλέπουμε στα σχολεία μας.
Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου 2022
Το
ΚΣτ’ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού θα υποδεχτεί, τη Δευτέρα, τους μαθητές
του με μια πλήρως ανακαινισμένη αίθουσα Αγωγής Υγείας-Οικιακής
Οικονομίας. Όπως διαβάζουμε σε ανάρτηση της εκπαιδευτικού Γεωργίας
Σολωμού, οι συντονισμένες δράσεις και το όραμα έκαναν πραγματικότητα μια
αίθουσα, ομολογουμένως πολύ διαφορετική από αυτές που έχουμε συνηθίσει
να βλέπουμε στα σχολεία μας.
Εξοργιζόταν όταν άκουε να λένε «Τουρκοκύπριος» ή «Ελληνοκύπριος». Θα
ήθελε να τον προσφωνούν «Κυπραίο». Μιλούσε ελληνικά όπως και τουρκικά,
με την κυπριακή διάλεκτο. Εκφραζόταν με τα λόγια της αλήθειας ενός
αφελούς παιδιού. Για παράδειγμα, αποδοκίμαζε την απαράδεκτη πολιτική της
απαγόρευσης διέλευσης από τα οδοφράγματα και έλεγε: «Τι περίεργο... το
νερό περνά, τα πουλιά περνούν, οι άνθρωποι όμως δεν μπορούν». Ο Zeki
Beşiktepeli (Ζεκί Μπεσίκτεπελη) γεννήθηκε στο χωριό Μελάνδρα, κοντά στην
Πόλη Χρυσοχούς, και μεγάλωσε δίγλωσσος. Οι Τουρκοκύπριοι εκείνης της
περιοχής ζούσαν ανέκαθεν μαζί με τους Ελληνοκύπριους. Δεν έβλεπαν ο ένας
τον άλλον ως εχθρό. Μάλιστα, πολλοί για πολλά χρόνια τιμούσαν και τις
δύο θρησκείες ταυτόχρονα. Εύκολα μπορούσαν να περάσουν από τη μια πίστη
στην άλλη. Μέχρι που η εθνικιστική ιδεολογία και δράση να φτάσει σε
αυτές τις απομακρυσμένες και απόμερες περιοχές... Όταν η ΤΜΤ ξεκίνησε
τις εκστρατείες «Πολίτη, Μίλα Τουρκικά» και «Από Τούρκο σε Τούρκο», οι
τ/κ της περιοχής, τουλάχιστον φαινομενικά, αναγκάστηκαν να υποκύψουν
στις «εθνικές υποδείξεις». Όμως συνέχισαν να διατηρούν στενούς δεσμούς
με τους γείτονές τους ακόμη και όταν η επαφή με τους ε/κ ήταν
απαγορευμένη από την ΤΜΤ. Ήταν μαζί στα χωράφια, στα ορυχεία της
περιοχής. Η σκληρή γεωγραφία τους ανάγκαζε σε συνεργασία. Οι καθημερινές
τους σχέσεις είχαν προχωρήσει τόσο πολύ που κάποιοι Τουρκοκύπριοι
μετέφεραν κρυφά προμήθειες στα μέλη της ΕΟΚΑ που κρύβονταν από τους
Άγγλους. Ο Ζεκί γεννήθηκε σε ένα τέτοιο περιβάλλον και μεγάλωσε με
τέτοιες αφηγήσεις. Δεν έδινε σημασία στην εθνικιστική ρητορική και στα
αφηγήματα περί «αιώνιας εχθρότητας». Ιδιαίτερα μετά που έμαθε ότι η ΤΜΤ
κατασκεύασε τη λεγόμενη «Σφαγή της Μελάνδρας», σταμάτησε για τα καλά να
πιστεύει στα λεγόμενα της τ/κ ηγεσίας.
Το Ψέμα περί «Σφαγής της Μελάνδρας»
Ήταν 4 Δεκεμβρίου 1957, όταν τρεις Τουρκοκύπριοι, ο Halil
Mustafa, ο Ali Arif και ο Halit Derviş σκοτώθηκαν με τσεκούρια, ενώ
εργάζονταν στο δάσος κοντά στο χωριό Μελάνδρα. Ο Δρ.Küçük έστειλε
τηλεγράφημα στον Τούρκο πρωθυπουργό, Adnan Menderes και του έλεγε για
«την ελληνική βαρβαρότητα που αυξάνεται μέρα με τη μέρα» και ότι «αυτή η
κατάσταση αποδεικνύει ότι οι Έλληνες ξεκίνησαν την σφαγή σε βάρος των
Τούρκων». Καταλήγοντας έλεγε: «Πιστεύουμε ότι η προστασία της ζωής και
της τιμής μας θα είναι δυνατή μόνο με την παρέμβασή σας». Και η ΤΜΤ με
ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1957, έκανε λόγο για την
«Σφαγή της Μελάνδρας» και τόνιζε «αυτό το φρικτό γεγονός είναι μια
κίνηση προς την εξόντωση των Τούρκων όπως έγινε στην Κρήτη».
Όμως αυτός ο ισχυρισμός ήταν ένα κατασκευασμένο ψέμα. Ο φόνος δεν
έγινε από ελ/κ, αλλά από τ/κ και αφορούσε λόγους τιμής και όχι
πολιτικούς. Παρόλα αυτά, η τ/κ ηγεσία συνέχισε να αποδίδει την ευθύνη
στους ε/κ.
Ο Ζεκί γνώριζε καλά τα γεγονότα. Μάλιστα όταν ετοίμαζα το βιβλίο μου
«Μια Ιστορία της Βίας και Μνησικακίας» , όχι μόνο μου έχει πει την
αλήθεια, αλλά οργάνωσε και συνάντηση με χωρικούς-συγγενείς των θυμάτων
που γνώριζαν από πρώτο χέρι το θέμα και το είχαν ζήσει προσωπικά.
Ο Ζεκί λοιπόν, που γνώριζε ότι οι εθνικιστικές, όπως έλεγε ο Μπέρτολ
Μπρεχτ, «ταΐζουν τους ανθρώπους με ψέματα και τα γουρούνια με πατάτες»,
δεν πήρε ποτέ στα σοβαρά την εθνικιστική ρητορική ότι οι δύο κοινότητες
δεν μπορούν να ζήσουν μαζί.
Φοιτητικά χρόνια και ένα θαύμα
Ο Ζέκι Μπεσίκτεπελη σπούδασε οικονομικά στη Μόσχα. Είχε πολλούς ε/κ
φίλους στα φοιτητικά του χρόνια. Για τον Ζεκί δεν ήταν ασυνήθιστο να
συναναστρέφεται με Ε/κ. Αλλά για τους Ε/κ, η συνάντηση με τον Ζέκι ήταν
ένα ξεχωριστό γεγονός. Στην πραγματικότητα πολλοί ε/κ πριν το 1974
αγνοούσαν την ύπαρξη των τουρκοκυπρίων. Οι ε/κ που γνώρισαν το Ζεκί,
έναν άνθρωπο που αυτοπροσδιορίζεται ως «Κύπριος» και μιλάει ελληνικά,
ήταν αδύνατο να μην εντυπωσιαστούν.
Ο Ζεκί παρέμεινε φίλος με τους ανθρώπους που γνώρισε στην Μόσχα. Ο
Τρύφωνας, ο Μενέλαος, ο Ανδρέας Παράσχος ήταν στενοί φίλοι του. Υπήρξε
όμως, ένας ελληνοκύπριος που για να τον συναντήσει, πρέπει να είχε κάνει
«συνωμοσία το σύμπαν».
Μιλώ για τον δημοσιογράφο Γιώργο Παυλίδη. Όταν ο Γιώργος,
πρόσφυγας, πάτησε το πόδι του στη Μόσχα για σπουδές, ο πρώτος Κύπριος
φοιτητής που γνώρισε, ήταν ο Ζεκί που αυτοσυστήθηκε ως «Κυπραιος από τη
Μελάνδρα». Με την ευγένεια, την ειλικρίνεια και το όμορφο χαμόγελό του,
εντυπωσίασε τον Γιώργο. Καθώς η συζήτησή τους βάθαινε, άρχισε να
αποκαλύπτεται η υπόστασή της κυπριακής τραγωδίας. Ο Γιώργος ειχε
εξαναγκαστεί στην προσφυγιά το 1974 και βρέθηκε στο νότο. Ο Ζεκί, από
την άλλη, είχε εγκατασταθεί στα βόρεια του νησιού.
Αυτό από μόνο του δεν προκαλεί έκπληξη. Αναγκάστηκαν δεκάδες χιλιάδες
άνθρωποι να προσφυγοποιηθούν στη χώρα μας... Το γεγονός όμως, ότι το
χωριό που εγκαταστάθηκε ο Ζέκι ήταν το χωριό από όπου εκδιώχθηκε ο
Γιώργος, άλλαζε τα παντα. Το ενδιαφέρον και ο ενθουσιασμός κορυφώθηκε
όταν ο Γιώργος ρώτησε πώς είναι το χωριό και το σπίτι του. Εδώ
εκδηλώθηκε η «συνωμοσία του σύμπαντος»: Ο Ζεκί ζούσε στο σπίτι του
Γιώργου, έμενε στο δωμάτιό του, κοιμόταν στο κρεβάτι του...
Η φιλία που δημιουργήθηκε εκείνη την ημέρα μεταξύ των δύο νεαρών φοιτητών τους συνόδεψε μέχρι το θάνατο, ακόμα και μετά...
Ήταν ο Γιώργος που μου ανακοίνωσε ότι ο Ζεκί πέθανε. Ήταν πολύ
λυπημένος. Μάζεψε όλους τους Ελληνοκύπριους φίλους του Ζέκι και
ετοιμάζονταν να πάνε στο χωριό του, τον Λαράνακα της Λαπήθου (Kozan
köy). Εγώ δεν μπορούσα να παρευρεθώ στην κηδεία, γιατί βρισκόμουν στη
Λιθουανία για μια υποχρέωση που δεν μπορούσα να αναβάλω. Αργότερα έμαθα
όλες τις λεπτομέρειες.
Ο Ζεκί θάφτηκε 50 μέτρα από το σπίτι του Γιώργου...κατά κάποιον τρόπο
τώρα είναι σπίτι και των δύο. Έτσι, κάθε φορά που ο Γιώργος θα
επισκέπτεται το σπίτι του, θα συνεχίσει να επισκέπτεται και τον Ζεκί
όπως παλιά.
Ποιος ξέρει... ίσως μια μέρα, όταν θα τερματιστεί η απάνθρωπη
απαγόρευση στους Ελληνοκύπριους να ταφούν στα μέρη που γεννήθηκαν,
μπορεί και ο Γιώργος, κάποτε, να κοιμάται δίπλα από το Ζεκί...
Στην κηδεία όλοι μαζί τραγούδησαν «Τούρκος εσύ και εγώ Ρωμιός...»
Είμαι σίγουρος ότι ο Ζεκί πάντα αναστέναζε με αυτό το τραγούδι.
Τελευταίος τον αποχαιρέτησε εκ μέρους των ε/κ φίλων του ο Μενέλαος
Αβραάμ. Τον αποχαιρέτησε ως «πραγματικό άνθρωπο, ως πραγματικό
Κυπραίο...»
Η οργή και αγωνία δεν νίκησαν το χαμόγελό του
Πράγματι, ο Ζέκι ζούσε σαν «Κυπραίος» - σε όλη την Κύπρο. Αυτή την
έννοια, εγώ την ερμηνεύω με δύο τρόπους: πρώτον, ως «Νοσταλγικό Κυπραίο»
που ποθούσε την Κύπρο της ειρηνικής συνύπαρξης πριν την εθνοτική
διένεξη, και δεύτερον, ως «Ουτοπικό Κυπραίο», τον άνθρωπο που αγωνίζεται
για την Ολική Κύπρο, για την μετα-εθνικιστική ενωμένη Κύπρο. Ο Ζέκι
ήταν και τα δύο.
Νοσταλγούσε την Κύπρο του παρελθόντος, αλλά ταυτόχρονα αγωνιζόταν για
την ενωμένη Κύπρο του μέλλοντος. Γι' αυτό, ο Ζέκι είχε διαφωνίες με
τους Ελληνοκύπριους που νοσταλγούσαν μόνο την Κύπρο πριν το 1974 (το
“χαμένο Παράδεισο»), ήταν επίσης οργισμένος με τους Τουρκοκύπριους που
ακολούθησαν το Ντεκτασικό δόγμα για «απαγόρευση της νοσταλγίας» και δεν
ήθελαν να θυμούνται τους τόπους που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν, και
συγκρουόταν ανοικτά με τους Τουρκοκύπριους αριστερούς που ταυτίστηκαν με
το status quo και έπαψαν να αγωνίζονται για την ενωμένη Κύπρο του
αύριο.
Σε αυτόν τον αγώνα, γεμάτο αγωνία, ο Ζεκί δεν έδειξε κανένα σημάδι
αυταρέσκειας ή αλαζονείας, δεν έβαλε ποτέ το εγώ του πάνω απο τον αγώνα
του, και δεν απόρριψε κανέναν. Η οργή και αγωνία του δεν νίκησαν ποτέ
το χαμόγελό του.
Ήταν ένας αγωνιστής λες και ακολουθούσε τα βήματα του Γκάντι...
Κι επειδή είναι τυχαίες, δεν κρατούν πολύ.
Βασικότερη μεταρρύθμιση το ΓεΣΥ, το μέλλον του οποίου είναι αβέβαιο. Δεν
είναι ωστόσο η μόνη μεταρρύθμιση που έγινε επί προεδρίας Αναστασιάδη,
και η οποία δεν θα αναμενόταν από μια δεξιά κυβέρνηση. Αλλά, όπως ήταν
έκπληξη για το λαό, μάλλον ήταν και για την ίδια την κυβέρνηση που λίγο
πριν αποχωρήσει θέλει να διορθώσει τα «λάθη» της.
Επί προεδρίας Μάριου Πελεκάνου στο Δ.Σ. του Κυπριακού Οργανισμού
Αναπτύξεως Γης, αποφασίστηκε όπως ο Οργανισμός αλλάξει τα πρότυπα
κατοικιών που έκτιζε για ευάλωτες ομάδες και προχωρήσει σε ποιοτικές
κατασκευές με αρχιτεκτονική ταυτότητα, βιοκλιματικά χαρακτηριστικά,
κοινόχρηστους υπαίθριους χώρους και λοιπά. Για να το πετύχει αυτό
κατέφυγε σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, ενώ παράλληλα σύνηψε συμφωνία
με το πανεπιστήμιο Κύπρου για επιστημονική συνεργασία στον ενεργειακό
και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.
Στα πλαίσια αυτής της νέας φιλοσοφίας, ομολογουμένως πολύ
ανθρωποκεντρικής για μια δεξιά κυβέρνηση, έγιναν ήδη δύο διαγωνισμοί.
Μία στη Λάρνακα για 32 μονάδες και μία στα Πολεμίδια για 28 μονάδες. Κι
αυτό τον καιρό προχωρούσε σε τρίτο διαγωνισμό στην Αγλαντζιά. Ξαφνικά
όμως κι ενώ ο διαγωνισμός ήταν ήδη σε εξέλιξη, με τους μελετητές να
εργάζονται για να παραδώσουν προτάσεις τον Σεπτέμβριο, ο ΚΟΑΓ αποφάσισε
να αλλάξει ρότα και να κάνει όπισθεν. Τερματίζει
στα μουλωχτά τους διαγωνισμούς και ο σχεδιασμός θα γίνεται εσωτερικά
από τον ΚΟΑΓ. Με τα αποτελέσματα που ξέραμε μέχρι σήμερα, προφανώς.
Οι δήμαρχοι Λάρνακας και Λεμεσού, με το πέρας των διαγωνισμών
εξηγούσαν πως η κοινωνική στέγαση είναι ένας τρόπος με τον οποίο οι
δημόσιες και τοπικές Αρχές μπορούν να απαντήσουν στην αδυναμία της
αγοράς κατοικίας να καλύψει το σύνολο των αναγκών στέγασης σε προσιτή
τιμή, είτε για αγορά είτε για ενοίκιο. Ο ΚΟΑΓ θα πει πως αυτό θα
συνεχίσει να γίνεται. Αλλά, τι να την κάνουν την ποιότητα οι φτωχοί;
Σε χθεσινό ρεπορτάζ του Βάσου Βασιλείου, η νυν πρόεδρος του ΚΟΑΓ
Έλενα Κούσιου επικαλέστηκε, για τον τερματισμό των διαγωνισμών,
οικονομικούς λόγους. Το περιττό έξοδο ήταν οι 79.000 ευρώ που θα
δίνονταν στα βραβεία;
Όταν ένας διευθυντής σχολείου βάζει στο στόχαστρο μαθητή από τη Συρία
αρνούμενος να του επιτρέψει να παραστεί στην εκδήλωση αποφοίτησης
-γιατί δεν του άρεσε τάχα το κούρεμά του- και ο υπουργός Παιδείας τον
καλύπτει πλήρως, όπως τον κάλυψε και την προηγούμενη χρονιά που τα έβαλε
με κοπέλα από την Αφρική για τις πλεξούδες των μαλλιών της, ο σπόρος
του ρατσισμού είναι έτοιμος να δώσει καρπούς. Η καλλιέργειά του αρχίζει
από τα σχολεία.
Όταν ένας πρόεδρος Συνδέσμου Γονέων πάει στη Βουλή και καταγγέλλει με
πάσα σοβαρότητα πως μαθητής με μεταναστευτική βιογραφία σχεδίαζε να
κάνει μακελειό στο σχολείο όπου φοιτά, αλλά την επομένη -αφού ήδη η
ιστορία έχει γίνει μέγα θέμα- αποδεικνύεται πως η πληροφορία δεν είναι
παρά ράδιο αρβύλα, δεν θα έπρεπε ο εν λόγω πρόεδρος να κατηγορηθεί για
διασπορά ψευδών ειδήσεων που υποθάλπουν τη μισαλλοδοξία και τον
ρατσισμό; Ή έστω να του ζητήσει κάποιος να απολογηθεί;
Όταν ο υπουργός Εσωτερικών, μια την άλλη μιλά για τρομοκράτες στα
Κέντρα Φιλοξενίας, όταν στήνει συρματοπλέγματα διαχωρίζοντας την ήδη
μοιρασμένη πατρίδα, δεν οπλίζει τους φασίστες, ρατσιστές και τον κάθε
αρρωστημένο να δράσουν για να «καθαρίσουν» τον τόπο τους από τους
ξένους;
Όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αποδίδει τα προβλήματα της Παιδείας
στα παιδιά με μεταναστευτική πολιτική, δεν στοχοποιούνται παιδιά;
Όταν ένας υπουργός Παιδείας, από τα πρώτα πράγματα που κάνει με την
ανάληψη των καθηκόντων του, είναι να επισκεφθεί τα γραφεία του ΕΛΑΜ και
να το διαβεβαιώσει πως μοιράζονται τις ίδιες αξίες, ενώ λίγες μέρες μετά
αφήνει αντιπροσωπεία του να πάρει σε σχολείο σακάκια μόνο για
ελληνορθόδοξα παιδιά, θέλει πολύ για να σπάσει το αυγό του φιδιού;
Τις επόμενες μέρες αναμένεται η νέα σειρά μεταθέσεων για τους
εκπαιδευτικούς. Πολλοί εκπαιδευτικοί κάθε χρόνο μετατίθενται ή
μετακινούνται. Μαθαίνουν το σχολείο τους κυριολεκτικά την τελευταία
στιγμή. Πολλές φορές μάλιστα ακόμα και μετά την έναρξη των μαθημάτων.
Παρόλες τις κατά καιρούς προσπάθειες για έγκαιρη στελέχωση των σχολείων
δεν έχει επέλθει καμιά σοβαρή αλλαγή. Οι κανονισμοί των μεταθέσεων και
των μετακινήσεων «πίνουν νερό», επιδέχονται διαφορετικών ερμηνειών και
δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για δυσφορία, αναστάτωση στα σχολεία, άγχος
και αβεβαιότητα για τους εκπαιδευτικούς. Την ίδια στιγμή οι επιπτώσεις
στη λειτουργία των σχολείων και στη μαθησιακή διαδικασία είναι
αυταπόδεικτες.
Η Κύπρος είναι η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που δεν υπάρχει σταθερό
προσωπικό στα σχολεία. Πολλές κακοδαιμονίες και αστοχίες του
εκπαιδευτικού μας συστήματος φαίνεται να έχουν τη ρίζα τους στις
συχνότατες αλλαγές του εκπαιδευτικού προσωπικού. Δυσκολεύει την
δημιουργία του κατάλληλου κλίματος, την αίσθηση της σχολικής κοινότητας
και τις βαθιές και στέρεες σχέσεις. Συχνά μέχρι που να γνωρίσουν οι
εκπαιδευτικοί τα παιδιά, τους συναδέλφους και την σχολική υποδομή πρέπει
να μετακινηθούν σε νέο σχολείο. Το μαρτύριο γίνεται εντονότερο για
τους χιλιάδες συμβασιούχους και αντικαταστάτες οι οποίοι καλούνται να
βρίσκονται συνέχεια υπ’ ατμόν.
Πρόεδρος Ε.Ε.Υ.: Η δημιουργία μόνιμων θέσεων δεν κοστίζει στο κράτος
Ο Πρόεδρος της Ε.Ε.Υ. κ. Παναγιώτης Αντωνίου ανέφερε πώς για το
κράτος δεν υπάρχει μεγαλύτερο κόστος αν δοθούν μόνιμες θέσεις και
ελαχιστοποιηθούν οι έκτακτες. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβάλλει και
στη σταθερότητα του προσωπικού. «Αυτό θα μπορούσε να γίνει στους
δασκάλους και σε κάποιες ειδικότητες της Μέσης», σημείωσε ο κ.
Αντωνίου. Για το θέμα της οργανικής θέσης και της σταθερότητας στο ίδιο
σχολείο, επισήμανε ότι είναι άλλο θέμα που θα μπορούσε να γίνει
συζητηθεί με όλους τους φορείς, στα πλαίσια μιας ευρύτερης συζήτησης για
το εκπαιδευτικό μας σύστημα. «Πρέπει να συζητήσουμε τι είδους
εκπαιδευτικό σύστημα θέλουμε. Πρέπει να μελετηθούν πολλοί παράγοντες
και να αλλάξουν πολλά». Για τους κανονισμούς μεταθέσεων σημείωσε ότι
χρειάζονται επικαιροποίηση, καθώς η εκπαίδευση είναι ένας ζωντανός
οργανισμός, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει από τότε που ψηφίστηκαν, πρέπει
να δούμε και κοινωνικούς λόγους». Τέλος, για τις μετακινήσεις έχει την
άποψη ότι πρέπει να βλέπουμε την ουσία στην κάλυψη των εκπαιδευτικών
αναγκών. «Δεν είναι απαραίτητο να μετακινούμε ένα εκπαιδευτικό επειδή
συμπλήρωσε έξι χρόνια σ’ ένα σχολείο, όταν δεν υπάρχουν άλλοι σοβαροί
λόγοι. Το σημαντικό είναι να προτάσσεται η ουσία στην κάλυψη των
εκπαιδευτικών αναγκών».
Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ
και μέλος της Επιτροπής Παιδείας της Βουλής κ. Χρίστος Χριστοφίδης,
ανέφερε ότι οι κανονισμοί μεταθέσεων είναι ένα πλαίσιο συμφωνημένο και
με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και προστατεύει τους εκπαιδευτικούς
από αυθαιρεσίες. Οι κανονισμοί μπορούν να διασφαλίσουν την διαφάνεια,
την αξιοκρατία και την ισότιμη αντιμετώπιση των σχολείων. Επισήμανε ότι
υπάρχει πρόβλημα με την ομάδα των εκπαιδευτικών αορίστου χρόνου, καθώς
δεν έχουν τα δικαιώματα που έπρεπε και το ΑΚΕΛ
θα καταθέσει πρόταση για το θέμα. Ο αυξανόμενος αριθμός τους καθιστά
προβληματικό το σχέδιο διορισίμων, κάτι το οποίο εμείς είχαμε επισημάνει
από την αρχή, αλλά κανείς δεν άκουγε, τόνισε χαρακτηριστικά. Οι
αντικαταστάτες δεν έχουν κίνητρα για να πάνε στις συγκεκριμένες θέσεις
εργασίας και η εργοδότηση με αγορά υπηρεσιών έχει επιφέρει πρόσθετα
σοβαρά προβλήματα στην εκπαίδευση.
Οι κανονισμοί χρήζουν επικαιροποίησης
Η Πρόεδρος της ΠΟΕΔ, κ. Μύρια Βασιλείου, ανέφερε ότι το θέμα των
μεταθέσεων και μετακινήσεων έχει απασχολήσει πολλές φορές τις συζητήσεις
της οργάνωσης με το Υπουργείο. «Οι κανονισμοί που διέπουν τις
μεταθέσεις και μετακινήσεις χρήζουν βελτίωσης και επικαιροποίησης.
Δυστυχώς δεν προχώρησε αυτή η προσπάθεια. Υπάρχουν νέες συνθήκες και
νέα δεδομένα στα σχολεία μας, τα οποία θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Για
εμάς είναι σημαντικό να υπάρχει διαφάνεια και σταθερά κριτήρια. Να
υπάρχει αξιοκρατία και κανείς να μη νιώθει αδικημένος». Το μεγαλύτερο
πρόβλημα εντοπίζεται στους συμβασιούχους, αφού το 99% βρίσκεται σε νέα
σχολική μονάδα, ακόμα και σε άλλη επαρχία. Χρειάζεται να βρεθούν
τρόποι, ώστε να υπάρχει ομοιόμορφη κατανομή των συμβασιούχων, επισήμανε η
κ. Βασιλείου.
Ο πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ, κ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινόπουλος, επισημαίνει
ότι το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στο δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό
συμβασιούχων. «Ενώ ο μέσος όρος συμβασιούχων στην Ευρώπη είναι 5%, στην
Κύπρο έχουμε φτάσει στο 15%. Αυτό αποτελεί ένα σοβαρό ζήτημα, καθώς
μόνιμες ανάγκες καλύπτονται από έκτακτο προσωπικό. Έχουμε ζητήσει την
αύξηση των μόνιμων οργανικών θέσεων, ώστε να καλύπτονται από μόνιμο
προσωπικό και να συμβάλλει στη σταθερότητα στα σχολεία».
Για τη σταθερότητα του μόνιμου προσωπικού στα σχολεία οι
εκπαιδευτικές οργανώσεις φαίνεται να μην έχουν καταλήξει, αφού υπάρχουν
διαφορετικές απόψεις, όπως αναφέρει ο κ. Κωνσταντινόπουλος. Δεν είναι
άσπρο – μαύρο, υπάρχει γκρίζα ζώνη και διαφορετικές προσεγγίσεις για το
θέμα, γι αυτό είναι σημαντικό η διαφάνεια και τα κριτήρια, ανέφερε η κ.
Βασιλείου.
Σε άλλες χώρες προγραμματίζουν για την επόμενη τριετία
Σε χώρες που έχουν σταθερό προσωπικό στα σχολεία, οι εκπαιδευτικοί
γνωρίζουν από την προηγούμενη χρονιά την τάξη που θα έχουν, τους
συναδέλφους που θα συνεργαστούν, τα παιδιά και τους γονείς τους. Έχουν
την ευχέρεια να προετοιμαστούν κατάλληλα και να αξιοποιήσουν τους
καλοκαιρινούς μήνες. Σε κάποια σχολεία μάλιστα (Φινλανδία, Δανία) ο
προγραμματισμός αυτός γίνεται με χρονικό ορίζοντα τριετίας. Σε άλλα
σχολεία (Σλοβενία) όλος ο προγραμματισμός είναι στα χέρια των γονιών, με
ειδικό βιβλιαράκι, από τον Ιούνιο. Σε κάποιες χώρες δηλαδή ασχολούνται
με τα σοβαρά θέματα της εκπαίδευσης και όχι με … τρίχες.
Η αύξηση των κρουσμάτων κορωνοϊού δεν οφείλεται στον συνωστισμό των πολιτών αλλά στην ύπαρξη στελεχών του κορωνοϊού που είναι πιο δυνατά από τα προηγούμενα και προσβάλουν τους πνεύμονες, ανέφερε στον ΑΣΤΡΑ ο καθηγητής του τμήματος βιολογικών επιστημόνων του Πανεπιστημίου Κύπρου Λεόντιος Κωστρίκκης.
«Αυτή τη στιγμή στην Κύπρο υπάρχει εν ενεργεία ένα έκτο κύμα της
πανδημίας, είναι κατ’ ακρίβεια σε εκθετική αύξηση. Αυτό το κύμα
δημιουργείται σε νέα εξελικτικά υποστελέχη της Ο5. Τα αποτελέσματα που
έχουμε αναλύσει στο εργαστήριο Μοριακής Επιδημιολογίας δείχνουν ότι
υπάρχει εξέλιξη της Ο5 και αυτά τα στελέχη είναι πιο μεταδοτικά από τα
προηγούμενα».
Ο κ. Κωστρίκκης επισήμανε ότι αυτά τα στελέχη δεν είναι τόσο
παθολογικά, δεν δημιουργούν τόσες σοβαρές νοσήσεις όπως τα προηγούμενα.
«Προσβάλλουν το ανώτερο αναπνευστικό και όχι τους πνεύμονες. Ένας μέρος
του πληθυσμού θα έχει τέτοια συμπτώματα, που για διάφορους λόγους, θα
χρειαστεί να πάει στο νοσοκομείο. Αυτό δημιουργεί μια πίεση για κλίνες.
Αν δεν υπήρχε αυτή η πίεση θα έλεγα ότι δεν είναι ανάγκη να είμαστε τόσο
προληπτικοί σ’ αυτό το θέμα, αλλά φαίνεται ότι υπάρχει μια μικρή πίεση.
Το καλό είναι ότι δεν καταλήγουν στις εντατικές. Οι γιατροί, οι
κλινικοί λοιμωξιολόγοι, λένε πως αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται η πληθώρα
των ασθενών να χρειάζεται αυξημένη φροντίδα για αναπνευστικά προβλήματα.
Δεν είναι όπως τα πρώτα κύματα που κατέληγαν πολλοί σε εντατικές,
διασωληνώσεις και θανάτους».
Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν
Αναφερόμενος στα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, κάλεσε το υπουργείο
υγείας να προβαίνει σε αυστηρές συστάσεις και όχι να επιβάλλει πρόστιμα.
Αυτός ο ιός, είπε, θα είναι μαζί μας για πάρα πολύ καιρό γι αυτό και
χρειάζεται η συνεργασία όλων των πολιτών για την αντιμετώπιση του και
όχι η επιβολή προστίμων. Τόνισε ότι πρέπει να δοθεί σημασία στη
συνεργασία του κόσμου και στην πειθώ. «Ο κόσμος της Κύπρου γνωρίζει
πλέον αρκετά, που δεν γνώριζε στα πρώτα στάδια, όταν και εμείς δεν
γνωρίζαμε πολλά και εφαρμόσαμε το lockdown. Σωστά το εφαρμόσαμε τότε και
σώσαμε πολλές ζωές εκεί. Αυτή τη στιγμή ο κόσμος ξέρει πολλά πράγματα,
έχει εμβολιαστεί, ακολούθησε οδηγίες καλής υγιεινής».
Ο κύριος Κωστρίκκης εξέφρασε την άποψη ότι η κυβέρνηση πρέπει πλέον να επενδύσει στην εμπειρία των πολιτών από τα δυο χρόνια κορωνοϊού.
Ανέφερε ότι η προσέγγιση είναι εξαιρετικής σημασίας, καθώς χρειαζόμαστε
τον κόσμο μακροχρόνια. Χρειάζεται η συνεργασία και η αγάπη του κόσμου,
όχι το τράβηγμα του αυτιού. «Υπάρχουν ακόμα κύματα, δεν είναι ενδημικός ο
ιός. Η έννοια της ενδημικότητας είναι πολυπαραγοντική και πολυεπίπεδη.
Πρέπει όλοι να συναποφασίσουν ότι αυτός ο ιός είναι διαχειρήσιμος και
δεν αποτελεί πρόβλημα για την κοινωνία. Νομίζω χρειαζόμαστε λίγο χρόνο
γι αυτό».
Γιατί δεν «λειτουργούν» τα σημερινά εμβόλια
Για τα εμβόλια ο κ. Κωστρίκκης επισήμανε ότι το εμβόλιο MRNA που
χρησιμοποιείται τώρα, έχει βασιστεί στο αρχικό στέλεχος του ιού, το
οποίο είναι τελείως διαφορετικό από τα τωρινά στελέχη του ιού. Το
εμβόλιο έχει απωλέσει τη δυνατότητα προστασίας από τη μετάδοση, δηλαδή
ένας εμβολιασμένος με όλες τις δόσεις δεν θα προστατευτεί από τη
μετάδοση. «Μπορούν τα εμβόλια να βοηθήσουν λίγο στην προστασία από την
εξέλιξη της νόσου και θα ήταν καλό να δίνονται, μετά από σύσταση των
προσωπικών ιατρών, στις ευάλωτες ομάδες, όχι στο γενικό πληθυσμό.
Ετοιμάζονται εμβόλια βασισμένα στα νέα στελέχη από τις ίδιες
εταιρείες. Αναμένεται την πρώτη εβδομάδα του Οκτώβρη το εμβόλιο της
Pfizer και την πρώτη εβδομάδα του Νοέμβρη το εμβόλιο της Moderna».
Ανέφερε, επίσης, ότι υπάρχουν σε εξέλιξη εμβόλια δεύτερης γενιάς τα
οποία θα προστατεύουν όχι μόνο από την εξέλιξη της νόσου, αλλά και από
τη μετάδοση. Θα είναι σαν σπρέϋ από τη μύτη, διεγείροντας το ανοσολογικό
σύστημα των βλενογόνων περιοχών εισόδου του ιού, όπως είναι η μύτη και ο
λάρυγγας.
Οι μαθητές είναι πιο ευτυχισμένοι, οι δάσκαλοι πιο ικανοποιημένοι
και οι μαθητικές επιδόσεις είναι καλύτερες από ό,τι στις
περισσότερες χώρες. Ποιο είναι το μεγάλο μυστικό αυτής της μικρής
χώρας της Βαλτικής;
Οι
μαθητές του σχολείου Σουινταλίνα του Ταλίν φωτογραφίζονται με τις
συσκευές εικονικής πραγματικότητας που χρησιμοποιούν στα μαθήματά τους.
(Φωτογραφίες: Tom Jackson)
Κείμενο: Rachel Sylbester / The Times, Aπόδοση: Νίνα Ζβε
Έξω από το κτίριο της σοβιετικής εποχής που είναι βαμμένο σε μια παλ
απόχρωση του πράσινου, τα παιδιά παίζουν απολαμβάνοντας τον φθινοπωρινό
ήλιο. Είναι ώρα μεσημεριανού διαλείμματος στο σχολείο Σουινταλίνα του
Ταλίν, αλλά, κρίνοντας από τα παιχνίδια που παίζουν τα παιδιά εδώ
–μπάσκετ, ποδόσφαιρο, σκοινάκι και κυνηγητό–, θα μπορούσαμε να
βρισκόμαστε σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, σε οποιαδήποτε δεκαετία.
Αυτό το δημόσιο σχολείο στην πρωτεύουσα της Εσθονίας γιόρτασε μόλις τα
55 χρόνια του με μια συναυλία της χορωδίας με παραδοσιακά τραγούδια.
Υπάρχουν ορισμένες πτυχές της ζωής εδώ που δεν δείχνουν να έχουν αλλάξει
ιδιαίτερα από την ίδρυση του σχολείου κατά τη δεκαετία του ’60, όταν η
Εσθονία ανήκε στο ανατολικό μπλοκ και ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ ήταν ο ηγέτης
της Σοβιετικής Ένωσης. Οι μαθητές κρεμούν τα πανωφόρια τους σε
κρεμάστρες πίσω από τεράστια μεταλλικά στόρια και η στολή περιλαμβάνει
ένα καπέλο που θυμίζει το σήμα κατατεθέν του Λένιν.
Ωστόσο, το σχολείο είναι παράλληλα τρομερά πρωτοπόρο και καινοτομεί
στον χώρο της τεχνολογίας, αναδεικνύοντας έτσι το εκπαιδευτικό σύστημα
της Εσθονίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά στον κόσμο και με τις
υψηλότερες επιδόσεις. Τα παιδιά διδάσκονται ρομποτική από την ηλικία των
επτά ετών και οι δάσκαλοι χρησιμοποιούν την εικονική πραγματικότητα για
να ζωντανέψουν τα μαθήματα της γεωγραφίας, της χημείας, της ιστορίας
και της γλώσσας. Όταν ξέσπασε η πανδημία, ήταν εύκολο για το σχολείο να
στραφεί στην τηλεκπαίδευση, γιατί όλα τα μαθήματα ήταν ήδη διαθέσιμα
online. Ακόμη και πριν από την υγειονομική κρίση, οι μαθητές είχαν
κάποιες «ψηφιακές μέρες» από το σπίτι. Η τεχνολογία είναι μέρος της
σχολικής ζωής. Στους διαδρόμους υπάρχουν ζωγραφισμένες πίστες για ρομπότ
δίπλα στα στατικά ποδήλατα γυμναστικής και τα ποδοσφαιράκια. Αντί να
υπάρχουν ξεχωριστά μαθήματα υπολογιστών, οι ψηφιακές δεξιότητες έχουν
ενσωματωθεί σε ολόκληρο το πρόγραμμα μαθημάτων. Στις μικρότερες τάξεις,
για παράδειγμα, μαθαίνουν μαθηματικά και ορθογραφία προγραμματίζοντας
ρομπότ να πηγαίνουν από τον έναν αριθμό ή το ένα γράμμα στο επόμενο.
ΔΑΣΚΑΛΟΣ: ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Η Κέρτου Μούλντερ-Γιερντοκίμοφ, η δασκάλα που είναι υπεύθυνη για το
πρόγραμμα καινοτομίας, λέει πως τα σχολεία χρειάζονται μεγαλύτερη
φαντασία, προκειμένου να κεντρίζουν το ενδιαφέρον μαθητών που είναι
συνηθισμένοι σε ερεθίσματα από βιντεοπαιχνίδια και κινητά τηλέφωνα. «Η
εικονική πραγματικότητα (VR) τους συναρπάζει», λέει. «Αν στα μαθήματα
γεωγραφίας οι μαθητές μαθαίνουν για διαφορετικά κλίματα, μπορούν με τη
χρήση γυαλιών εικονικής πραγματικότητας να μεταφερθούν στην Αλάσκα ή στη
Νιγηρία. Στην ιστορία, στην έκτη δημοτικού μαθαίνουν για την αρχαία
Αίγυπτο, οπότε με τη χρήση του VR μπορούν να δουν μέσα στις πυραμίδες.
Στα μαθήματα μουσικής, οι μαθητές επισκέπτονται ένα μεγάλο μέγαρο
μουσικής στη Νέα Υόρκη, για να παρακολουθήσουν μια όπερα. Ο δάσκαλος των
αγγλικών μπορεί να τους ξεναγήσει εικονικά στο Λονδίνο».
Επιμένει, όμως, ότι η τεχνολογία είναι μονάχα το μέσο για την
επίτευξη ενός στόχου και όχι αυτοσκοπός. «Το βασικό είναι το τι θα
συμβεί μετά. Η εμπειρία της εικονικής πραγματικότητας διαρκεί μόλις λίγα
λεπτά και μετά πρέπει κάτι να κάνουν. Μια άσκηση περιλάμβανε “επίσκεψη”
στη Σουηδία και στην Ισλανδία και μετά έπρεπε να φτιάξουν ένα φυλλάδιο
για τους επισκέπτες και να διαφημίσουν αυτές τις χώρες. Την πρώτη φορά
το βρίσκουν πολύ συναρπαστικό, αλλά τώρα ξέρουν ότι είναι μέρος της
διαδικασίας διδασκαλίας».
Ο σκοπός, όπως λέει, είναι να συμμετέχουν ενεργά οι μαθητές στην
εκπαίδευσή τους, αντί να αποτελούν παθητικούς δέκτες πληροφοριών, και
για τον λόγο αυτόν υπάρχει έντονα το διαδραστικό στοιχείο στα μαθήματα.
«Στη χημεία μπορούν να κάνουν πειράματα χρησιμοποιώντας την εικονική
πραγματικότητα. Αναμειγνύουν ορισμένα υγρά και γίνεται μια μεγάλη
έκρηξη. Και πετάγονται όλοι προς τα πίσω. Είναι τόσο αληθοφανές. Στη
βιολογία έχουμε μια εφαρμογή όπου μπορούν να συναρμολογήσουν τα οστά,
ώστε να δημιουργήσουν τον ανθρώπινο οργανισμό».
Οι δάσκαλοι μπορούν να ελέγχουν τι κάνει ο κάθε μαθητής στον
εικονικό, ψηφιακό κόσμο μέσω ενός κεντρικού υπολογιστή που παρακολουθεί
την κάθε επιμέρους συσκευή. «Την πρώτη φορά μπορούν να κοιτάξουν ό,τι
θέλουν. Στην επίσκεψη στο Λονδίνο, για παράδειγμα, περιμέναμε ότι θα
κοιτούσαν το Μπιγκ Μπεν, αλλά τελικά χάζευαν τον κόσμο στον δρόμο. Τη
δεύτερη φορά που βλέπουν το κλιπάκι, πρέπει να βρουν αυτό για το οποίο
θέλει ο δάσκαλος να συζητήσουν». Η Μούλντερ-Γιερντοκίμοφ με πηγαίνει στο
εργαστήριο δημιουργικής καινοτομίας, όπου τα ρομπότ είναι στοιχισμένα
στα ράφια και οι συσκευές εικονικής πραγματικότητας είναι συγκεντρωμένες
με ασφάλεια στις θήκες τους. Παραδέχεται ότι τρομοκρατήθηκε την πρώτη
φορά που δοκίμασε την εικονική περιήγηση σε ένα τροπικό δάσος και είδε
ένα φίδι να την πλησιάζει. «Φοβάμαι τα φίδια. Έπρεπε να με είχαν
προειδοποιήσει». Η εμπειρία εικονικής πραγματικότητας είναι τόσο έντονη,
που μόνο οι μαθητές άνω των 11 ετών επιτρέπεται να κάνουν χρήση των
συσκευών, με την άδεια πάντα των γονέων τους. «Δεν είναι η ψυχαγωγία ο
σκοπός», επιμένει η Μούλντερ-Γιερντοκίμοφ. «Δεν πρόκειται για κάποιο
κόλπο».
Το επόμενο βήμα είναι οι μαθητές να δημιουργήσουν κόσμους εικονικής
πραγματικότητας σε ένα πρότζεκτ που θα συνδυάζει τα μαθήματα εσθονικής
γλώσσας, τέχνης, ιστορίας και επιστημών. «Έχουμε κάμερα 360 μοιρών,
οπότε μπορούν να δημιουργήσουν τις δικές τους ταινίες». Το σχολείο
αναζητά πάντα νέες ιδέες για να παρακινεί τους μαθητές. Η
Μούλντερ-Γιερντοκίμοφ μού δείχνει ένα κουτί με μικρά πλαστικά
ρομποτάκια. «Δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτά πλέον, γιατί με αυτά
παίζουν τα παιδιά στο νηπιαγωγείο», δηλώνει. «Πρέπει να προσφέρουμε
συνέχεια κάτι καινούργιο στους μαθητές μας».
Οι μαθητές στα σχολεία της Εσθονίας διδάσκονται ρομποτική από την ηλικία των επτά ετών.
ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΟΥ PISA
Η Εσθονία έχει το καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα στην Ευρώπη, σύμφωνα
με το Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση Μαθητών (Pisa), του
Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Αυτό το
μικροσκοπικό πρώην σοβιετικό κράτος βρίσκεται ψηλότερα στην κατάταξη από
τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Ολλανδία, τη
Φινλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την
Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, όσον αφορά την απόδοση των μαθητών σύμφωνα
με το Pisa. Παρότι τα έξοδα για την εκπαίδευση είναι χαμηλά, η Εσθονία
βρίσκεται ανάμεσα στις κορυφαίες θέσεις στον κόσμο σε τρεις τομείς,
στους οποίους αξιολογούνται οι 15χρονοι μαθητές για τις ανάγκες της
παγκόσμιας έρευνας: την ανάγνωση, τα μαθηματικά και τη φυσική και
χημεία. Τα σχολεία της φημίζονται για τη δικαιοσύνη και την αμεροληψία.
Ενώ το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών μαθητών σε πολλές χώρες
παραμένει αμετάκλητα υψηλό και αυξήθηκε μάλιστα κατά τη διάρκεια της
πανδημίας, το κοινωνικο-οικονομικό στάτους των Εσθονών μαθητών έχει τον
χαμηλότερο αντίκτυπο στα αποτελέσματα της έρευνας του ΟΟΣΑ. Οι μαθητές
φαίνονται επίσης πιο ευτυχισμένοι σε σχέση με άλλες χώρες. Σύμφωνα με
ανάλυση του Gregson Family Foundation, η Εσθονία είναι μία από τις μόλις
πέντε χώρες στον κόσμο όπου τα παιδιά έχουν και υψηλές ακαδημαϊκές
αποδόσεις, αλλά και υψηλά επίπεδα ευημερίας.
Ήρθα στο Ταλίν ως επικεφαλής της Εκπαιδευτικής Επιτροπής, για να μάθω
το μυστικό της επιτυχίας της χώρας. Η τεχνολογία σίγουρα αποτελεί μέρος
της απάντησης. Η Εσθονία, που ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Μόσχα το 1991,
θεωρεί τον εαυτό της νεοσύστατο κράτος. Πιστεύει στην πρωτοπορία και
θεωρεί ότι δεν θα ευημερήσει αν προσπαθήσει να βασιστεί στις πολυδάπανες
διοικητικές δομές στις οποίες βασίζονται παλαιότερα και πλουσιότερα
κράτη. Ο δημόσιος τομέας αντιμετωπίζεται με πρωτοποριακό πρίσμα, το
οποίο αφορά από τη δημόσια υγεία ως και τη φορολόγηση, και το 99% των
κρατικών υπηρεσιών διεκπεραιώνονται πλέον διαδικτυακά. Η Εσθονία, ή η
«e-σθονία» όπως αυτοαποκαλείται, έχει ηλεκτρονικές ταυτότητες,
διαδικτυακές ψήφους και διαδικτυακές υπουργικές συναντήσεις. Με ενιαίο
τέλος στους φόρους εισοδήματος, η οικονομία της έχει αυξηθεί κατά οκτώ
φορές από τότε που η ανεξαρτησία και η τεχνολογία παίζουν κεντρικό ρόλο
στην ανάπτυξή της. Εδώ ιδρύθηκε το Skype και η Εσθονία παράγει τον
μεγαλύτερο αριθμό start-up εταιρειών, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων
κατά κεφαλήν στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Bolt, της
ανταγωνίστριας εταιρείας της Uber, και της εταιρείας χρηματικών
συναλλαγών Wise.
Η ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΣΑΝΤΑ
Μια χώρα που χτίζει ένα ψηφιακό μέλλον δημιούργησε ένα εκπαιδευτικό
σύστημα εξοπλισμένο για να στηρίξει μια οικονομία υψηλής τεχνολογίας και
δυνατοτήτων. Η κυβέρνηση επένδυσε από νωρίς ώστε να εξασφαλίσει πως όλα
τα σχολεία θα είχαν ηλεκτρονικές συσκευές και καλή σύνδεση στο
διαδίκτυο. Η μεγάλη πλειονότητα των μαθητών στην Εσθονία χρησιμοποιεί
ηλεκτρονικά χρονοδιαγράμματα και οι εξετάσεις μεταφέρονται σταδιακά στο
διαδίκτυο. Υπάρχει εθνική διαδικτυακή βιβλιοθήκη με παραπάνω από 20.000
εκπαιδευτικές πηγές, με τίτλο e-Schoolbag, όπου καθηγητές, ειδικοί,
ακαδημαϊκοί και εκδότες μπορούν να αναρτούν πηγές, ενώ μια ομάδα ειδικών
είναι υπεύθυνη να ελέγχει τακτικά το περιεχόμενο. Οι καθηγητές μπορούν
να χρησιμοποιούν και να ενσωματώνουν το υλικό στα μαθήματά τους, ενώ
γονείς και μαθητές έχουν επίσης πρόσβαση στη βιβλιοθήκη από το σπίτι. Οι
περισσότερες εργασίες και εξετάσεις γίνονται ψηφιακά, περιορίζοντας
σημαντικά τον όγκο βαθμολόγησης για τους καθηγητές.
Είναι εντυπωσιακό, αλλά η εκπληκτική εκπαιδευτική πορεία της Εσθονίας
δεν οφείλεται μόνο στους υπολογιστές και στα καλώδια. Μάλιστα, το
Συμβούλιο Παιδείας και Νεολαίας στο Ταλίν ανησυχεί ότι έχει μείνει πίσω
στην τεχνολογική επανάσταση και άρχισε να ερευνά πώς θα μπορούσε να
χρησιμοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη ώστε να εξατομικευτεί ακόμη
περισσότερο η εμπειρία της μάθησης. «Οι Εσθονοί δεν είναι ποτέ
ικανοποιημένοι με όσα έχουν», δηλώνει η Γκούντα Τίρε, επικεφαλής του
προγράμματος διεθνούς αξιολόγησης της χώρας. «Όταν πρωτοβγήκαν τα
αποτελέσματα του Pisa, όλοι έλεγαν: “Κατά λάθος θα έγινε”. Πλέον, ο
κόσμος πιστεύει πράγματι ότι το σύστημα είναι καλό, αλλά συνεχίζουν να
ψάχνουν τρόπους να βελτιωθεί. Η επιτυχία μας βασίζεται σε πολλά
πράγματα».
ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ
Το πρωτοποριακό πνεύμα διέπει ολόκληρο το σύστημα. Τα σχολεία των
Εσθονών έχουν μεγάλο βαθμό αυτονομίας και οι διευθυντές μπορούν ελεύθερα
να αποφασίζουν πώς να οργανώσουν τις ζωές των μαθητών και το πρόγραμμα
σπουδών τους. Δεν υπάρχουν τακτικές επιθεωρήσεις. Τα σχολεία περνούν από
αξιολόγηση κάθε τρία χρόνια μέσα από διαδικτυακά τεστ για τους μαθητές
και οι αρχές παρεμβαίνουν μόνον αν υπάρξει κάποιο πρόβλημα. Πριν από 20
χρόνια, υπήρχαν πάνω από 70 σχολικοί επιθεωρητές στην Εσθονία. Σήμερα,
υπάρχουν μόλις εννέα. «Σταματήσαμε να ελέγχουμε τα εκπαιδευτικά ιδρύματα
και αντ’ αυτού τα στηρίζουμε», μου λέει η Λίινα Κέρσνα, υπουργός
Εκπαίδευσης και Έρευνας. «Εμπιστευόμαστε τους καθηγητές μας, γι’ αυτό
και έχουν μεγάλη αυτονομία». Αποδίδει την υψηλή θέση της Εσθονίας στην
κατάταξη Pisa «στο αποκεντρωτικό και δίκαιο εκπαιδευτικό μας σύστημα,
στους επαγγελματίες και αφοσιωμένους καθηγητές, καθώς και στην
καινοτομία και στην τεχνολογία, επειδή εκτιμάμε τη διά βίου μάθηση».
Στο Συμβούλιο Εκπαίδευσης και Νεολαίας, η Έλι Άρου-Χάμπιλαν, ειδική
σε θέματα τεχνολογίας, δηλώνει πως το σχολικό σύστημα αντικατοπτρίζει
την έμφυτη καχυποψία των Εσθονών απέναντι στην κεντρική διοίκηση. «Κατά
τη σοβιετική εποχή, το κράτος έπρεπε να εξετάζει όλες τις λεπτομέρειες,
αλλά αυτό δεν αναδεικνύει πραγματικά την ποιότητα του εκπαιδευτικού
συστήματος, οπότε στραφήκαμε στην αξιολόγηση των σχολείων με βάση τα
στατιστικά στοιχεία. Με αυτόν τον τρόπο μπορείς να βρεις ποιο σχολείο
έχει το μεγαλύτερο πρόβλημα και να προσφέρεις βοήθεια. Είναι πιο
συνεργατική η διαδικασία έτσι». Ο Μαρτ Λάιτμετς, γενικός διευθυντής του
Συμβουλίου Εκπαίδευσης και Νεολαίας, πιστεύει πως τα αποτελέσματα
βελτιώνονται όταν δίνεις στο σχολείο περισσότερη ελευθερία. «Υπάρχει το
αίσθημα της ευθύνης. Δεν μπορείς να επιρρίπτεις ευθύνες σε άλλους, οπότε
κάνεις ό,τι καλύτερο μπορείς».
Με τον τρόπο αυτόν, οι επαγγελματίες νιώθουν τη στήριξη. Οι καθηγητές
στην Εσθονία οφείλουν να έχουν μεταπτυχιακό και αντιμετωπίζονται με
σεβασμό. Αντί να αναγκάζονται να ακολουθήσουν ένα συγκεκριμένο φορμά
μαθημάτων ή να πιέζουν τους μαθητές τους για καλούς βαθμούς στις
εξετάσεις, μπορούν να αποφασίζουν εκείνοι τι θα τους διδάξουν και πώς.
Οι μισθοί έχουν αυξηθεί κατά 70% τα τελευταία επτά χρόνια, ενώ ο φόρτος
εργασίας έχει μειωθεί αισθητά. Υπάρχουν σχεδόν διπλάσιοι καθηγητές ανά
μαθητή στην Εσθονία συγκριτικά με, για παράδειγμα, την Αγγλία.
Αφιερώνουν λιγότερο χρόνο μέσα στην ίδια την αίθουσα από ό,τι οι
περισσότεροι καθηγητές χωρών του ΟΟΣΑ κι έτσι έχουν περισσότερο χρόνο
για την προετοιμασία των μαθημάτων και την επαγγελματική τους κατάρτιση.
Όλα τα σχολεία αποδίδουν 1% του προϋπολογισμού τους για την εκπαίδευση
καθηγητών και προτρέπουν το προσωπικό τους να επισκέπτεται άλλα σχολεία
και να συνεργάζεται μαζί τους.
ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
Η Γκούντα Τίρε παρομοιάζει το εκπαιδευτικό σύστημα με ένα δέντρο με
διαφορετικά κλαδιά, στα οποία μπορούν να σκαρφαλώσουν οι μαθητές.
«Ουσιαστικά, η ιδέα για το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι πως,
ανεξάρτητα από ποιο μονοπάτι ξεκίνησες, μπορείς να μετακινηθείς από το
ένα κλαδί στο άλλο». Λέει πως η δύναμη του δέντρου εξαρτάται από τις
ρίζες του, που προσφέρουν σταθερότητα και φροντίδα στην αρχή της ζωής.
Τα παιδιά στην Εσθονία δεν πηγαίνουν σχολείο προτού κλείσουν τα επτά
έτη, αλλά η εκπαίδευσή τους ξεκινάει πολύ πριν από αυτό. Μπορούν,
σύμφωνα με τον νόμο, να γραφτούν σε νηπιαγωγείο από την ηλικία των 18
μηνών, και οι βρεφονηπιακοί σταθμοί επιδοτούνται σε τέτοιο βαθμό που οι
γονείς δεν πληρώνουν ποτέ πάνω από 20 τοις εκατό του κατώτατου μισθού
(λιγότερο από 600 ευρώ τον μήνα). Ως αποτέλεσμα, το 94% των παιδιών των
ηλικιών μεταξύ τεσσάρων και επτά πηγαίνουν σε νηπιαγωγεία. Οι δάσκαλοι
στα σχολεία αυτά είναι πλήρως καταρτισμένοι και οφείλουν να έχουν
πτυχίο. Είναι πτυχιούχοι εκπαιδευτικοί, δεν παρέχουν απλώς φύλαξη
παιδιών.
Σε πολλές χώρες ανά τον πλανήτη, το χάσμα στις επιδόσεις μεταξύ
προνομιούχων και μη προνομιούχων μαθητών γίνεται εμφανές πριν από την
ηλικία των πέντε. Στην Εσθονία το κράτος παρεμβαίνει από νωρίς σε μια
προσπάθεια να κλείσει αυτή την ψαλίδα. Παρότι οι γενικές δαπάνες για την
εκπαίδευση είναι χαμηλές, η Εσθονία έχει από τα υψηλότερα επίπεδα
δαπανών για τα πρώιμα χρόνια σε ποσοστό ΑΕΠ (το 2016 ήταν 1,2%,
συγκριτικά με τον γενικό μέσο όρο 0,8% του ΟΟΣΑ εκείνο το διάστημα).
Σύμφωνα με την Τίρε, αυτό σημαίνει πως, ώσπου να έρθει η ώρα να
ξεκινήσουν τα παιδιά το σχολείο, είναι έτοιμα για πιο επίσημα μαθήματα,
ανεξάρτητα από το κοινωνικό τους υπόβαθρο, και γρήγορα ξεπερνούν τους
μαθητές άλλων χωρών. «Τα παιδιά στην Εσθονία είναι πολύ ευτυχισμένα,
επειδή έχουν μακρά παιδική ηλικία», δηλώνει. «Μελετούν και μαθαίνουν,
αλλά η ατμόσφαιρα στο σχολείο είναι πιο χαλαρή και δεν θυμίζει σχολείο».
Στο τέλος του νηπιαγωγείου, τα παιδιά λαμβάνουν έλεγχο επιδόσεων που
περιγράφει τις δεξιότητές τους, την εξέλιξή τους και τι επιπλέον
χρειάζεται να κάνουν. Όσοι μαθητές χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη
παραπέμπονται σε ειδικούς, όπως λογοθεραπευτές, πριν ξεκινήσουν την
επίσημη εκπαίδευσή τους. Στο «βασικό σχολείο», που καλύπτει τις ηλικίες
από 7 έως 16, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση. Όσον αφορά τις
δεξιότητες, οι τάξεις είναι μεικτές και οι μαθητές δεν χωρίζονται σε
υψηλότερες και χαμηλότερες βαθμίδες με βάση την απόδοσή τους. Όσοι
δυσκολεύονται ή έχουν προβλήματα συμπεριφοράς δέχονται ξεχωριστή
υποστήριξη, είτε σε ιδιαίτερα είτε σε ομαδικά μαθήματα. Τα περισσότερα
σχολεία έχουν δικό τους ψυχολόγο, όπως και εκπαιδευτικούς τεχνολόγους,
ενώ υπάρχει κι ένα εθνικό δίκτυο 15 κέντρων Pathfinder που προσφέρουν
επιπλέον βοήθεια σε θέματα ψυχικής υγείας και ειδικών εκπαιδευτικών
αναγκών.
Τα
σχολεία χρειάζονται μεγαλύτερη φαντασία, προκειμένου να κεντρίζουν το
ενδιαφέρον μαθητών που είναι συνηθισμένοι σε ερεθίσματα από
βιντεοπαιχνίδια και κινητά τηλέφωνα, λέει η Κέρτου
Μούλντερ-Γιερντοκίμοφ, δασκάλα, υπεύθυνη για το πρόγραμμα καινοτομίας
του σχολείου Σουινταλίνα.
ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑ
Τα γεύματα στο σχολείο είναι δωρεάν για όλους τους μαθητές, όπως και η
μεταφορά στο σχολείο, τα βιβλία και οι σχολικές εκδρομές. «Πολλά
σχολεία προσφέρουν επίσης δωρεάν πρωινό», λέει η Τίρε. «Το φαγητό
αποτελεί καλό κίνητρο για να πας στο σχολείο. Αν πεινάς, δεν μπορείς να
σκεφτείς τη μελέτη, τη μάθηση ούτε να απολαύσεις το οτιδήποτε. Έχει να
κάνει και με την ισότητα. Το σύστημά μας δεν προσπαθεί να ξεχωρίσει αν
είσαι πλούσιος ή φτωχός, γιατί πολλά παιδιά κατατάσσονται στο ενδιάμεσο.
Αν ο νόμος ορίζει πως η παιδεία είναι δωρεάν στη χώρα, τότε πρέπει να
παρέχεις βιβλία, γεύματα, όλα όσα βοηθούν στη μάθηση. Τα παιδιά
πηγαίνουν σχολείο και όλα τα παιδιά είναι ίδια».
Από ό,τι φαίνεται, δεν υπάρχουν διακρίσεις, και η Τίρε δείχνει
σαστισμένη όταν τη ρωτάω αν υπάρχουν αίθουσες για τιμωρία ή αν κάποιος
θα τιμωρηθεί αν φέρει το λάθος στιλό στην τάξη. «Νομίζω πως αυτές οι
μέθοδοι ανήκουν στη δεκαετία του 1890», απαντά. «Η πειθαρχία είναι
επικίνδυνη λέξη, γιατί παραπέμπει στη στρατιωτική πειθαρχία, ενώ εδώ
θέλουμε ένα παραγωγικό περιβάλλον. Ερχόμαστε για να μελετήσουμε, οπότε
μελετάμε».
Γίνεται μια εθνική έρευνα ευημερίας που αξιολογεί την ψυχική υγεία
των μαθητών και καθηγητών. «Ο στόχος δεν πρέπει να είναι να φροντίζουμε
να είναι όλοι χαρούμενοι συνέχεια, διότι τότε θα είναι σαν να τους
δίνουμε απλώς παγωτό όλη την ώρα», λέει η Τίρε. «Στόχος είναι να είναι
οι άνθρωποι ικανοποιημένοι με τη ζωή τους. Πρέπει να επικεντρωνόμαστε
στην ερώτηση: “Πώς μπορούμε να προκαλέσουμε πνευματικά τα παιδιά για να
αποκτήσουν στόχους;”».
Το σύστημα φαίνεται να λειτουργεί. Η μεγάλη πλειονότητα των νέων
συνεχίζουν το σχολείο ως τα 19 τους, με περίπου το 25% να προχωρά σε
ιδρύματα επαγγελματικής κατάρτισης, ενώ οι υπόλοιποι συνεχίζουν σε πιο
ακαδημαϊκά λύκεια. Πρέπει όλοι να πάρουν το απολυτήριό τους και, αν
αποτύχουν, μπορούν να δοκιμάσουν ξανά. Ο υπουργός Παιδείας δηλώνει πως
το πρόγραμμα σπουδών αφήνει πίσω το «γνώση και κατανόηση» και στρέφεται
προς «την υλοποίηση, την ανάλυση, τη σύνθεση και την αξιολόγηση», με
περισσότερη συνεργασία μεταξύ των μαθημάτων. Δίνεται έμφαση στην επίλυση
προβλημάτων, στην κριτική σκέψη, στις γενικότερες αξίες, στην πολιτική
συνείδηση, στην επιχειρηματικότητα και στην ψηφιακή ικανότητα – τις
αξίες δηλαδή που δηλώνουν πως αναζητούν οι εργοδότες. Οι μαθητές
οφείλουν να ολοκληρώσουν ένα διεπιστημονικό, δημιουργικό πρότζεκτ, ώστε
να αποφοιτήσουν από το «βασικό σχολείο», και μια ερευνητική εργασία
προτού ολοκληρώσουν το λύκειο. Παρότι είναι διαδεδομένη πρακτική σε
πολλές χώρες τα σχολεία κρίνονται από την απόδοση στα λεγόμενα «βασικά»
μαθήματα, στην Εσθονία τα πιο δημιουργικά μαθήματα θεωρούνται απαραίτητα
για μια πιο ισορροπημένη παιδεία. «Η μουσική, τα αθλήματα και οι τέχνες
αποτελούν μέρος του προγράμματος σπουδών», δηλώνει η Τίρε. «Όλα είναι
κομμάτι της ενηλικίωσης. Όσο πιο ευρεία εκπαίδευση λάβει ένα παιδί, τόσο
περισσότερα θα γνωρίζει όταν βγει τελικά στον κόσμο».
ΜΑΘΗΤΕΣ – «ΧΡΥΣΑΛΛΙΔΕΣ»
Επισκέπτομαι το σχολείο του Βίιμσι, που βρίσκεται σε απόσταση 25
λεπτών από το Ταλίν. Αυτό το λύκειο, με περίπου 500 μαθητές μεταξύ 16
και 19 ετών, στεγάζεται σε ένα όμορφο, ευάερο και ευήλιο κτίριο με
ξυλεπένδυση, που άνοιξε πριν από τρία χρόνια. Ειδικεύεται στις λεγόμενες
«δεξιότητες του 21ου αιώνα» και έχει πάρα πολλούς μαθητές. Κατά την
άφιξή μου, ορισμένοι μαθητές κάθονται σε σειρές στις τάξεις τους
γράφοντας εξετάσεις – εν είδει προετοιμασίας για τις τελικές τους
εθνικές εξετάσεις. Στο τέλος της σχολικής τους καριέρας περνούν από
επίσημη αξιολόγηση πάνω σε μόλις τρία μαθήματα: τα εσθονικά, τα
μαθηματικά και μία ξένη γλώσσα (οι περισσότεροι επιλέγουν τα αγγλικά),
αλλά το πρόγραμμα σπουδών τους είναι πολύ πιο ευρύ. Μόλις ένα μικρό
κομμάτι του προγράμματος αφιερώνεται στην προετοιμασία για τις
εξετάσεις. Είναι υποχρεωτικό οι μαθητές να παρακολουθούν τόσο θεωρητικά
όσο και θετικά μαθήματα ως την ηλικία των 19 ετών. Στο Βίιμσι οι μαθητές
επιλέγουν επίσης επιπλέον διδακτικές ενότητες και δίνουν εξετάσεις
προκειμένου να αποφοιτήσουν.
Η διευθύντρια, Κάρμεν Πάουλ, με οδηγεί στο αμφιθέατρο, μια
ψηλοτάβανη, λευκοβαμμένη αίθουσα που έχει στον τοίχο μια ζωγραφιά
πεταλούδας που αναδύεται από μια χρυσαλλίδα. «Συμβολίζει τα στάδια
εξέλιξης», μου εξηγεί. «Αν επέμβεις και βοηθήσεις να ανοίξει η
χρυσαλλίδα, μπορεί να εξελιχθεί σε πεταλούδα που δεν θα μπορεί να
πετάξει. Ως καθηγητής μπορείς να είσαι παρών, να καθοδηγείς και να
ακούς, αλλά δεν μπορείς να κάνεις εσύ τη δουλειά για τους μαθητές σου.
Πρέπει να μαθαίνουν με ενεργό τρόπο». Η νοοτροπία αυτή θεωρεί πως είναι
το κλειδί της επιτυχίας της Εσθονίας στις κατατάξεις του Pisa.
«Η γνώση είναι σημαντική, αλλά στο τέλος χρειάζεσαι τις δεξιότητες
του 21ου αιώνα: κριτική σκέψη, επίλυση προβλημάτων, επικοινωνιακές
δεξιότητες και συνεργασία. Γνώση είναι να μαθαίνουν από τον άλλο, αλλά
και μαζί του. Συνηθίζουμε να λέμε πως δεν πειράζει αν αποτύχεις, γιατί
μπορείς να μάθεις κάτι από αυτό».
Το σχολείο προσπαθεί να υλοποιήσει αυτή την ιδέα προωθώντας μια
εξέταση «ωριμότητας», την οποία πρέπει να δίνουν όλοι οι μαθητές, μαζί
με τις άλλες τους εξετάσεις, ώστε να αποφοιτήσουν. Για να περάσουν,
πρέπει να αποκτήσουν εργατική εμπειρία, να παρακολουθήσουν διαλέξεις από
εξωτερικούς ομιλητές και να γράψουν μια έκθεση για τα όσα έμαθαν για
τους εαυτούς τους σε αυτά τα τρία χρόνια στο σχολείο. «Έχουμε μια φόρμα
αυτοαξιολόγησης για τις δεξιότητες του 21ου αιώνα», εξηγεί η
διευθύντρια. «Δημιουργούν το ψηφιακό τους portfolio εξέλιξης. Έπειτα,
όταν τελειώσουν από το σχολείο, έχουν μια προφορική εξέταση, στην οποία
καλούνται να συζητήσουν για την εξέλιξη μιας ή πολλών δεξιοτήτων τους».
Παρότι
η τεχνολογία είναι σημαντικό κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας στα
σχολεία της Εσθονίας, παραμένει ένα μέσο για την επίτευξη ενός στόχου
και όχι αυτοσκοπός.
ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
Η έλλειψη αυταρέσκειας στην Εσθονία συνδυάζεται με ένα αναζωογονητικά
ανοιχτό πνεύμα. Ο Αντρέας Σλάιχερ, ο παγκοσμίως γνωστός γκουρού της
εκπαίδευσης που επιβλέπει το πρόγραμμα Pisa του ΟΟΣΑ, πιστεύει πως, ως
μια σχετικά νεοσύστατη χώρα, η Εσθονία δεν χαρακτηρίζεται από το δόγμα
και την αντίσταση απέναντι στην αλλαγή που επιδεικνύουν πολλά μεγαλύτερα
κράτη. «Η αρχή έγινε όταν η Εσθονία ανεξαρτητοποιήθηκε», εξηγεί. «Σε
αντίθεση με άλλες χώρες της περιοχής, δεν προσπάθησαν να επαναφέρουν το
παλιό σύστημα, αλλά ανέθεσαν στη νέα γενιά τη δημιουργία ενός εντελώς
καινούργιου δημόσιου συστήματος με την καινοτομία και την ψηφιοποίηση ως
κύριους στόχους». Με πληθυσμό μόλις 1,3 εκατομμυρίων κατοίκων και 521
σχολεία, η Εσθονία σύμφωνα με τον Σλάιχερ έχει πολλά να μας διδάξει. «Αν
κοιτάξεις τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο, παρατηρείς πως
υπάρχουν ομοιότητες», δηλώνει. «Το πρόγραμμα σπουδών είναι ολιστικό και
καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ύλης, χωρίς να εστιάζεται μόνο στα καθαρά
ακαδημαϊκά επιτεύγματα. Εστιάζεται επίσης στην οργάνωση της δουλειάς και
στην υποστήριξη. Χώρες όπως για παράδειγμα το Ηνωμένο Βασίλειο
προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις στο διδακτικό προσωπικό
κάνοντας τη διδασκαλία πιο ελκυστική από καθαρά οικονομική άποψη και
μόνο, αλλά νομίζω ότι η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να κάνεις τη
διδασκαλία πιο ελκυστική από πνευματική άποψη».
Η Εσθονία το έχει καταφέρει, προσφέροντας στους καθηγητές της έναν
μεγάλο βαθμό αυτονομίας ως προς το υλικό και τον τρόπο διδασκαλίας.
Απορρίπτει τον «ενιαίο κανόνα για όλους» όσον αφορά την εκπαίδευση.
Σύμφωνα με τον Σλάιχερ, σύστημα αξιολόγησης στην Εσθονία δεν «ανταμείβει
τη μέση απόδοση παρά τη συνολική απόδοση», αλλά οι καθηγητές έχουν
κίνητρο για να βοηθήσουν τον κάθε μαθητή να τα πάει καλά. «Το βασικό
είναι ότι διαφορετικοί μαθητές μαθαίνουν με διαφορετικούς τρόπους. Αν
δεν βρεις τον αντίστοιχο τρόπο διδασκαλίας, ορισμένοι μαθητές θα μένουν
πίσω», εξηγεί. «Μεγάλο μέρος των ανισοτήτων προκύπτουν επειδή έχουμε ένα
μοντέλο και θέλουμε να το επιβάλουμε σε όλους, ενώ δεν είναι
αποτελεσματικό για ορισμένους μαθητές. Στην Εσθονία ο στόχος είναι να
έχουν πολλούς διαφορετικούς τρόπους μάθησης, έτσι ώστε όλοι οι μαθητές
να βρουν τον δρόμο τους».
Όπως η Σιγκαπούρη και η Κίνα, άλλες δύο χώρες με υψηλές μαθητικές
επιδόσεις, η Εσθονία δίνει προτεραιότητα στην κατανόηση, καθώς τα
σχολεία επικεντρώνονται στην επίλυση προβλημάτων και στα πρότζεκτ
συνεργασίας, αντί στην εκμάθηση μέσω της επανάληψης. Η Εσθονία ασπάστηκε
την καινοτομία και εστιάζεται έντονα στη δημιουργικότητα. Σύμφωνα με
τον ειδικό του ΟΟΣΑ, «στην Εσθονία, κανείς δεν θα χρησιμοποιήσει τον όρο
“εξωσχολική δραστηριότητα”. Για τους Εσθονούς, τα πάντα γίνονται στο
σχολείο».
Το πιο σημαντικό μάθημα για την εκπαίδευση, ωστόσο, έχει μάλλον
πολιτικό χαρακτήρα. Υπάρχουν χώρες όπου τα σχολεία και τα πανεπιστήμια
αποτελούν μέρος ενός πολέμου αξιών που θέτει τη γνώση απέναντι στις
δεξιότητες, την παράδοση ενάντια στην πρόοδο, την αριστερά απέναντι στη
δεξιά. Η Εσθονία έχει σχεδιάσει μια στρατηγική εκπαίδευσης μέχρι το
2035, που βασίζεται στις καλύτερες πρακτικές αλλά και σε επιστημονικά
στοιχεία που έχουν προκύψει παγκοσμίως και την οποία έχουν στηρίξει όλα
τα κόμματα. «Είναι πρόβλημα αν κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση έρχεται
κάποιος με δικό του σχέδιο και θέλει να αλλάξει τα πάντα», δηλώνει η
Γκούντα Τίρε. «Αν αρχίζεις κάθε φορά από το μηδέν, θα επικρατεί χάος. Η
εκπαίδευση χρειάζεται χρόνο».
